""... Zhytuni në këtë Oqean, në thellësitë e të cilit gjenden
të fshehura margaritarët e dijes..."
Bahá'u'lláh
Kërkimi
Kërkim i zgjeruar

Kategorie
  Bahá’í
   Për fëmijë
   Përmbledhje
   Studime Bahá’í
   Tekste bazë Bahá’í
 

BESIMI BAHÁ’Í


BESIMI BAHÁ’Í
Feja globale që po ngrihet


“Magjepëse. ... Një vepër informative e tërheqëse.”
–The Los Angelos Times Book Review

Ja një paraqitje – me siguri për t’u bërë një vepër referimi standard – për historinë, mësimet, strukturën administrative dhe jetën e komunitetit të Besimit Bahá’í, më e reja ndër fetë e pavarura të botës e një prej atyre që kanë njohur rritjen më të shpejtë. Autorët Uilljam Hetçër e Dagllës Martin, duke shkruar nga këndvështrimi i njeriut të brendshëm, japin përgjigjen më të ekulilibruar e më të hollësishme të Besimit Bahá’í deri më sot.
   Besimi Bahá’í ndjek rritjen e fesë prej fillimeve të tij të errëta në Iran gjatë shekullit të nëntëmbëdhjetë deri në kohën e sotme. Ai është përhapur pothuajse në çdo pjesë të botës, ka krijuar institucionet e tij administrative në mbi 200 kombe e shtete dhe përfshin besimtarë të pothuajse çdo mjedisi kulturor, racor, social e fetar. Autorët tregojnë se ky besim i ri ështe një fe e veçantë, e bazuar tërësisht në mësimet e themeluesit të saj, Bahá’u’lláh-ut.
   Autorët theksojnë konceptin themelor të Besimit Bahá’í – njëshmërinë e njerëzimit – dhe ngritjen e një rendi global. Ata shqyrtojnë, gjithashtu, një numër të madh të mësimeve Bahá’í, si njëshmëria dhe karakteri progresiv i fesë, uniteti i shkencës e i fesë, barazia e burrave dhe grave, drejtësia ekonomike, themeli shpirtëror i jetës, konceptet e revelacionit, administrimit dhe ligjeve, institucionet e Besimit Bahá’í dhe rregullat e jetës së përditshme.
   Hetçër e Martin tregojnë, gjithashtu, sesi një studim i origjinës e i rritjes së Besimit Bahá’í i siguron studjuesit të feve të krahasuara një mjet të paçmueshëm për kuptimin e mënyrës me të cilën një fe lind, zhvillohet e rrënjoset. Besimi Bahá’í, tregojnë ata, është një fe e kohëve moderne “e natyrisht është më e arritshme për studim e kuptim sesa fetë më të vjetra”. Ata theksojnë se Besimi Bahá’í në fakt e nxit një studim të tillë, duke vënë në dukje se “Një nga mësimet e themeluesit të tij, Bahá’u’lláh-ut, është që dhurata më e madhe e Perëndisë për njerëzimin është arsyeja”.
   Autorët shikojnë disa nga sfidat që ka përballuar feja e re si pasojë e rritjes së saj dramatike. Besimi Bahá’í shqyrton, gjithashtu, përndjekjen e Bahá’í-ve iranianë, në kontekstin e historisë si Bahá’í dhe të myslimanëve shiitë. Autorët venë në dukje sesi Feja Bahá’í “është një subjekt që përfaqëson besimet më të thella të më shumë se pesë milionë njerëzve, besime që udhëheqin vendimet më të rëndësishme në jetën e njeriut dhe për të cilat mijëra e mijëra Bahá’í kanë pranuar e vazhdojnë të pranojnë edhe sot përndjekjet e vdekjen”.


Uilljam S. Hetçër [William Hatcher]
dhe
J. Dagllës Martin [Douglas Martin]

Titulli në origjinal:
Original Title:
The Bahá’í Faith, The Emerging Global Religion
by William S. Hatcher and J. Douglas Martin
published by Harper & Row, San Francisco, 1984
Text : Albanian


© Asambleja Shpirtërore Kombëtare
e Bahá’í-ve të Shqipërisë
- Komiteti i Botimit -
Rruga e Dibrës 59 - Tirana

Botimi i dytë 2004 - 161 E.B.

 


Besimi Bahá’í u botua për herë të parë më 1985 në një botim me kopertinë të trashë nga Harper & Row. Një botim me kapak të hollë doli më 1989. Një botim i rishikuar me kapak të hollë, me shumë ndreqje dhe një kapitull të ri, doli më 1998 nga Trusti Botues Bahá’í, Uillmet, Ilinois.

 

 

U kushtohet burrave e grave që kanë dhënë jetën e tyre për Besimin Bahá’í në Iran, 1844-1997.


Këta njerëz kanë kaluar tej ngushticave të ngushta të emrave dhe kanë ngritur tendat e tyre në brigjet e detit të vetëmohimit.

– BAHÁ’U’LLÁH

 


Pasqyra e Lëndës

Parathënie për botimin e dytë 
Parathënie për botimin e parë    
Shënim për transliterimin    
Hyrje     
    l. Sfondi historik    
   2. Besimi Bábí 
   3. Bahá’u’lláh-u  
   4. Trashëgimia në udhëheqje  
   5. Mësimet bazë  
   6. Perëndia, Manifestimet e Tij dhe njerëzimi
   7. Rendi botëror i Bahá’u’lláh-ut 
   8. Administrimi dhe ligjet 
   9. Komuniteti Bahá’í 
 10. Drejt një shekulli të ri 
Epilog – Sfidat e suksesit  
Shtojcë: Eduard Grenvill Braun  
Bibliografi   
Tregues   

 

Parathënie për botimin e dytë
 Besimi Bahá’í është ndoshta unik midis feve bashkëkohore dhe lëvizjeve sociale për sa i përket optimizmit të tij të patundur rreth së ardhmes së njerëzimit. Ai ka frymëzuar te pasuesit e tij sigurinë se aftësitë pozitive të trashëguara në shpirtin njerëzor do të kapërcejnë përfundimisht të gjitha pengesat për bashkimin e popujve të botës në një shoqëri të drejtë e paqësore. Botimi i parë i Besimi Bahá’í: Feja Globale që po ngrihet paraqet çështjet themelore të këtij këndvështimi botëror dhe arsyet për të.
 Zhvillimet gjatë trembëdhjetë vjetëve që nga dalja e librit më 1984 i kanë dhënë një peshë të konsiderueshme interpretimit Bahá’í të proçesit historik. Ndryshimet e përshpejtuara që po ndodhin si në vetëdijen njerëzore edhe në shoqërinë njerëzore ndërsa shekulli i njëzetë po i afrohet fundit, janë sa të papërmbajtshme aq edhe të pashembullta. Ngjarje të tilla si shembja e papritur e sistemit komunist, fundi i garës së armëve bërthamore që e shoqëroi këtë, adoptimi e konsolidimi i Marrëveshjes për Tregtinë e Lirë në Amerikën e Veriut dhe zgjerimi i Tregut të Përbashkët Evropian, rritja e aftësisë së Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara për të vepruar kundër agresionit dhe fillimet e një procesi paqësor serioz në Lindjen e Mesme, të gjitha këto priren të përforcojnë besimin se çfarëdo që mund të ndodhë në të ardhmen, ndërvarësia e popujve dhe e kombeve të botës është tashmë një fakt i pranuar.
 Natyrisht është shumë e vështirë të ndash pozitivet nga negativet në ngjarjet e dekadave të fundit. Shekulli ynë ka parë kasaphana njerëzore të ndërsjellta në një shkallë të pashembullt, dëmtime të pallogaritshme të mjedisit dhe një degjenerim të jetës shpirtërore e morale, saqë duhet kërkuar deri në të shkuarën e mjegullt pë të gjetur ndonjë paralel. Megjithatë, krahas këtyre tmerreve, kanë ardhur zbulime të shkëlqyera shkencore, zhvillimi i burimeve të reja të pafundme për mirëqenien njerëzore dhe një shtim i vazhdueshëm i institucioneve demokratike në mbarë faqen e planetit. Për shkak të konvergimit gjithnjë në rritje midis vizionit profetik të Bahá’u’lláh-ut për të ardhmen dhe kursit të ngjarjeve botërore ne e kemi ndjerë të dobishme të përgatisim një botim të dytë të rishikuar, të aktualizuar e të zgjeruar të veprës sonë fillestare.
 Duke vepruar kështu ne kemi përfituar mundësinë për të ndrequr gabimet, lajthitjet e frazat e pavend, që i kanë shpëtuar procesit redaktues të mëparshëm. Ne shpresojmë të kemi qënë gjithashtu të aftë të ruajmë balancën midis objektivitetit dhe angazhimit që karakterizonte botimin e parë, gjë për të cilën kanë shprehur vlerësimin e tyre kaq shumë lexues.
 Falenderojmë veçanërisht Terri Kesidej [Terry Cassiday] dhe bashkëpunëtorët e saj në Trustin Botues Bahá’í të Shteteve të Bashkuara për ndihmën e tyre shumë të çmuar profesionale. Ato që na kanë dhënë mbështetje morale për këtë dhe shumë projekte të tjera gjatë viteve janë gratë tona, Xhudit [Judith] dhe Elizabet [Elizabeth], të cilave u shprehim mirënjohjen tonë më të thellë.
     W.S.H., J.D.M.
Landeg [Landegg], Zvicër
1 Korrik 1997

Parathënie për botimin e parë

Në vitin 1974, me shtytjen e Asamblesë Shpirtërore Kombëtare të Bahá’í-ve të Kanadasë, një grup dijetarësh e studiuesish krijuan një shoqatë për të çuar përpara studimin sistematik të Besimit Bahá’í në nivel universitar. Grupi pati sukses, duke mbajtur leksione, konferenca dhe duke nxjerrë një numër botimesh. Në kohën e sotme, Shoqata për Studimet Bahá’í me seli në Otava, Kanada, mund të krenohet se ka filiale kombëtare në disa vende të botës.
 Me rritjen e organizatës, u pa se asnjë nga burimet ekzistuese nuk plotësonte kushtet e një teksti, mbi bazën e të cilit të mund të zhvillohen kurse për studentë. Kjo solli si rezultat që të porositej një libër i tillë. Prandaj autorët ushqejnë një ndjenjë të veçantë mirënjohjeje ndaj Shoqatës, jo vetëm për nismën që i dha shtytje këtij projekti, por edhe për mbështetjen këmbëngulëse që ka dhënë për realizimin e tij.
 Dëshirojmë gjithashtu t’i shprehim mirënjohjen tonë Tod Losonit [Todd Lawson] të Institutit të Studimeve Islamike në Universitetin Mekxhill, i cili rishikoi kreun për sfondin historik; Braunli Tomasit [Brownlee Thomas], e cila dha me zemërgjerësi ndimesën e saj të kualifikuar si redaktore teknike; dhe Merion Finlit [Marion Finley] në Universitetin Laval, e cila pati mirësinë të bënte transkriptimin e termave persianë e arabikë. I detyrojmë falënderime, gjithashtu, Lerri Baknellit [Larry Bucknell] dhe Beti Fisherit [Betty Fisher] të Trustit Botues Bahá’í të Shteteve të Bashkuara për ndihmat e shumta praktike që na kanë dhënë. Që të dy e ndjejmë veten shumë borxhlinj ndaj Suzan Lajënsit [Susan Lyons], që me durim u mor me dorëshkrimin në versionet e ndryshme të tij.
 Më në fund, ne u jemi mirënjohës shumë miqve Bahá’í, që na inkurajuan t’i hyjmë këtij projekti; dhe sidomos grave tona, mirëkuptimi dhe përkrahja e të cilave bënë të mundur realizimin e tij.
W.S.H., J.D.M.

Toronto, 8 korrik 1984

 


Shënime mbi transliterimin e emrave persianë dhe arabë

Sistemi i transliterimit të emrave persianë e arabë të përdorur në këtë vepër është një nga disa sistemet e tillë që janë aktualisht në përdorim. Ai ndryshon nga sistemi i Kembrixhit kryesisht nga përdorimi i thekseve (“á” dhe “í”) në vend të mbivizimit (“?” dhe “?”), megjithëse ka edhe disa ndryshime të tjera.
   Në përgjithësi, ne kemi shmangur transliterimin e emrave gjeografikë që kanë format gjuhësore të tanishme ose të ngulitura në anglisht1. Ne kemi përdorur të njëjtin parim për emrat e personave me origjinë orientale që më pas janë njohur në Perëndim nën një formë të veçantë të emrit të tyre në gjuhën angleze, si dhe për emrat e figurave historike (p.sh. Muhammad) me forma të ngulitura të gjuhës angleze. Gjithashtu emrat e titujve (“Shah” ose “Imam”) me ekuivalentë të ngulitur në anglisht1 nuk janë transliteruar po të mos kenë qënë pjesë e një emri të transliteruar (“Ná?iri’d-Dín Sháh”).
   Dy raste të veçantë duhen përmendur. E para, ne kemi shmangur përdorimin e fjalës së përgjithshme “Koran” dhe kemi përdorur në vend të saj transliterimin “Qur’án,”2 që na duket një formë më dinjitoze për të emërtuar librin e shenjtë të besimit Mysliman. E dyta, ne kemi përdorur kudo formën e ngulitur “Shiah”3 për të emërtuar Të Dymbëdhjetën (Imami) degë të Islamit, duke shmangur të tilla forma hibride si “Shiite” që janë tani në përdorim.
 Në gjithçka jemi munduar të arrijmë thjeshtësinë më të madhe të mundshme në pajtim me qartësinë e saktësinë.

 

 

 

Vendi i Shtëpisë Universale të Drejtësisë, Mali Karmel, Haifa, Izrael


Hyrje


Besimi Bahá’í është më e reja nga fetë e pavarura të botës. Që prej fillimeve të errëta të tij në Iran gjatë gjysmës së shekullit të nëntëmbëdhjetë, ai është përhapur tani praktikisht në të gjitha anët e botës, ka ngritur institucionet e tij administrative në mbi dyqind shtete të pavarura e territore kryesore, dhe ka përfshirë besimtarë praktikisht të çdo lloj prejardhjeje kulturore, raciale, shoqërore e fetare.
   Besimi i ri është një fe më vete, e bazuar tërësisht në mësimet e themeluesit të saj, Bahá’u’lláh-ut. Ai nuk është një kult, një lëvizje reformatore apo një sekt brenda ndonjë besimi tjetër, as thjesht një sistem filozofik. Dhe as përfaqëson një orvatje për të krijuar një fe të re duke kombinuar mësime të ndryshme të marra nga fetë tjera. Siç thotë Arnold Tojnbi [Arnold Toynbee]:
Bahaizmi është një fe e pavarur, krahas Islamizmit, Krishtërimit dhe feve të tjera botërore të pranuara. Bahaizmi nuk është sekt i ndonjë feje tjetër; ai është një fe më vete dhe ka të njëjtin status si të gjitha fetë e tjera të njohura.1
   Ky tekst përpiqet të shqyrtojë një sferë të gjerë të mësimeve Bahá’í. Do të jetë e dobishme të vihet në dukje që në fillim koncepti themelor i Besimit Bahá’í: njëshmëria e njerëzimit. Mesazhi kryesor i Bahá’u’lláh-ut është se ka ardhur koha për bashkimin e njerëzimit në një familje të vetme globale. Ai thotë se Perëndia ka vënë në lëvizje forca historike që po bëjnë të pranohet në shkallë botërore se mbarë gjinia njerëzore është një specie unike, e veçantë. Ky proces historik, në të cilin, siç besojnë Bahá’í-të, fesë së tyre i takon të luajë një rol qendror, do të përfshijë krijimin e një qytetërimi global.
   Krejt pavarësisht nga ky vizion mahnitës, Besimi Bahá’í paraqet një interes të veçantë për studjuesit e historisë së fesë. Kjo ndodh sepse të dhënat empirike mund të sigurohen me shumë lehtësi. Do të ishte e vështirë ose e pamundur të përcaktohen me saktësi shtytjet krijuese që kanë shkaktuar lindjen dhe zhvillimin e secilës prej feve të mëparshme të mëdha të botës. Një shpjegim i natyrës së mësimeve të Budës, ngjarjet e vërteta të jetës së Jezusit, epoka në të cilën ka jetuar Zoroastri dhe natyra e ndikimit të tij, duke provuar madje edhe ekzistencën historike të “Krishnës” – të gjitha këto mbeten, me sa duket, probleme të pazgjidhshme. Jeta dhe personi i Muhametit janë më të kapshme, por edhe këtu ka mendime të kundërta për mjaft çështje detajesh jetësore.
   Një ndër historianët e parë perëndimorë që tregoi interes për historinë Bahá’í qe Eduard Grenvill Brauni, një orientalist i njohur i Kembrixhit.2 Ishte pikëpamja e Braunit që ky besim, në atë kohë pak i njohur, jepte rastin unikal për të shqyrtuar se si lind një fe e re dhe e pavarur. Ai tha:
... sepse këtu ai [studiuesi i fesë] mund të soditë personalitete të tilla, që me kalimin e kohës bëhen heronj e gjysmëperëndi ende të paerrësuar nga miti e përralla; ai mund të shqyrtojë në dritën e dëshmive bashkëkohore e të pavarura një prej atyre shpërthimeve të entusiazmit, të besimit, të devocionit të flaktë e të heroizmit të pamposhtur – ose të fanatizmit, po të doni, – që ne jemi mësuar ta lidhim me historinë e hershme të njerëzimit; me një fjalë ai mund të dëshmojë lindjen e një besimi, i cili nuk është e pamundur të zerë një vend midis feve të mëdha të botës.3
   E njëjta pikëpamje është shprehur nga vëzhgues modernë jashtë komunitetit Bahá’í:
Lëvizja Bábí-Bahá’í i siguron historianit të fesë burime të paçmueshme për studimin e prejardhjes e të zhvillimit të saj, që asnjë fe tjetër nuk mund të sigurojë. Ka të paktën dy shkaqe për këtë. E para, Besimi Bahá’í është feja më e re. Fetë e tjera kanë filluar qindra e mijëra vjet më parë. Nga të njëmbëdhjetë të ashtëquajturat fe të mëdha të botës që janë ende gjallë, vetëm Islamizmi (shekulli i shtatë A.D..) dhe Sikizmi (shekulli i gjashtëmbëdhjetë A.D.) janë të vjetra me shekuj: të tjerat – Hinduizmi, Xhainizmi [Jainism], Taoizmi, Konfucianizmi, Shinto, Zoroastrianizmi, Judaizmi dhe Krishtërimi – shkojnë mijëra vjet në të kaluarën. Besimi Bahá’í e ka zanafillën vetëm në shekullin e kaluar (l844 A.D.), dhe vetëm rreth vitit 1963 ka arritur, ndoshta, fazën e fundit të zhvillimit formues të tij, gjë që e bën kohën e sotme më të përshtatshmen për ta studiuar këtë zhvillim. Si rrjedhim, Besimi Bahá’í është fe e kohëve moderne, e natyrisht është më e lehtë për t’u studiuar e për t’u kuptuar sesa fetë e tjera.4
 Kohët e fundit, intensifikimi i përndjekjes së Bahá’í-ve iranianë nga regjimi islamik në vendin e tyre, ka tërhequr vëmendjen e opinionit ndërkombëtar. Duke qenë se shkaku i sulmeve është kryesisht përkatësia fetare e viktimave, interesi është përqëndruar gjithnjë e më shumë rreth vetë Besimit Bahá’í. Bindjet që i dallojnë Bahá’í-të nga myslimanët, në veçanti, dhe renditja e ngjarjeve historike që çuan në shpërthimin e sotëm, kanë qenë objekt i një diskutimi të madh në mjetet e informacionit në Perëndim.
 Teksti i tanishëm mbulon katër fusha kryesore studimi: (1) Historinë e Besimeve Bábí e Bahá’í; (2) mësimet bazë të Bahá’u’lláh-ut; (3) strukturën institucionale e Besimit Bahá’í; dhe (4) zhvillimin e komunitetit Bahá’í. Epilogu tregon disa nga sfidat me të cilat ndeshet sot feja e re si pasojë e suksesit dramatik që ajo ka pasur gjatë më se 150 vjetëve të rritjes së saj.
 Studimi i çdo feje shtron sfida të veçanta. Ndryshe nga shumë dukuri që studion shkenca, feja pretendon se përfshin vetë qeniet njerëzore. Feja kërkon jo vetëm vëmendje, por në fund të fundit, devocion e angazhim. Prandaj shumë mendimtarë fetarë kanë ngulur këmbë se ka një konflikt themelor midis besimit e shkencës dhe se sfera e besimit qëndron thelbësisht tej kërkimeve të shkencës.
 Këtu Besimi Bahá’í u vjen në ndihmë atyre që i futen studimit të tij. Një nga mësimet e themeluesit të tij, Bahá’u’lláh-ut, thotë se dhuntia më e madhe që Perëndia i ka dhënë gjinisë njerëzore është arsyeja. Bahá’í-të e pranojnë se arsyeja duhet aplikuar në të gjitha dukuritë e ekzistencës, duke përfshirë edhe ato shpirtërore, dhe mjeti që duhet përdorur në këtë përpjekje është metoda shkencore.5 ‘Abdu’l-Bahá-i, djali i Bahá’u’lláh-ut dhe interpretuesi i emëruar i shkrimeve të tij, pohon se: “Çdo fe që kundërshton shkencën ose që i kundërvihet asaj është vetëm injorancë, sepse injoranca është e kundërta e dijes”.6
 Pra, ai që studion Besimin Bahá’í e gjen këtë subjekt të hapur për shqyrtim në një shkallë të pazakontë. Misteret që ndesh njeriu, siç janë ato në botën fizike, pasqyrojnë jo më shumë se kufizimet e pranuara të dijes njerëzore. Domethënë, ato nuk përfaqësojnë pohime rreth botës natyrore që bien në kundërshtim me shkencën e arsyen. Minimumi i riteve dhe mungesa e një elite priftërore të veshur me fuqi apo dije të veçanta, gjithashtu lejon të kapen relativisht lehtë tiparet themelore të Besimit Bahá’í.
 Megjithatë, studimi i fesë nuk është paleontologji. Ai është shqyrtim i një dukurie të gjallë, që duhet depërtuar në mënyrë sa më të plotë jo vetëm me anë të mendjes, por edhe të zemrës, në qoftë se kërkohet një kuptim i qartë. Feja Bahá’í është një subjekt që përfaqëson bindjet më të thella të disa miliona njerëzve, besime që udhëheqin vendimet më të rëndësishme në jetën e njeriut dhe për të cilat mijëra e mijëra Bahá’í kanë pranuar e vazhdojnë të pranojnë edhe sot përndjekje e vdekjen.
 Autorët e këtij libri janë përpjekur t’i barazpeshojnë këto kërkesa të mendjes e të zemrës, që studimi i fesë u imponon atyre që i futen atij.


1.  Sfondi historik


Të pohosh se një fe është e pavarur nga besimet e tjera nuk do të thotë se ajo nis në një zbrazëti fetare. Budizmi doli nga një sfond tradicional Hindu, dhe vetëm pasi kapërceu Himalajet fitoi plotësisht karakterin e një besimi të pavarur, që do të bëhej një forcë e madhe kulturore në Kinë, në Japoni dhe në vendet e tjera të Azisë Juglindore. Po kështu Jezu Krishti dhe pasuesit e tij të asaj kohe e filluan misionin e tyre brenda kontekstit të Judaizmit dhe për rreth dy shekuj kjo lëvizje shihej nga popujt fqinjë si një degë e reformuar e fesë amë. Krishtërimi nuk u shfaq si një fe më vete, me shkrimet, ligjet dhe format institucionale e rituale të vetat, derisa filloi të tërhiqte një numër të madh aderentësh nga gjiri i racave të shumta josemitike të botës së Mesdheut.
   Prejardhja fetare e Besimit Bahá’í ishte Islamizmi. Po ashtu si Krishtërimi lindi nga misioni mesianik që priste Judaizmi, edhe feja që do të bëhej Besimi Bahá’í lindi nga tensionet eskatologjike1 brenda Islamit. Dhe po kështu Besimi Bahá’í është krejt i pavarur nga feja amë e tij. Drejtësinë e kësaj pikëpamjeje e ka pranuar përsëri tani së fundi njëri prej eruditëve më prodhimtarë të Islamit të sotëm. ‘Allámah (titull nderi që do të thotë “shumë i dituri”) Siyyid ?abá?abá’i deklaron në mënyrë kategorike se “sektet Bábí e Bahá’í…kurrsesi nuk duhen konsideruar si degë të Shiizmit”.2
   Besimi i ri lindi në fillim në Persi, një vend ku mbizotëronin myslimanët.3 Pastaj u përhap në tokat myslimane rreth e qark, në perandoritë Otomane e Ruse, si dhe në Indinë Veriore. Edhe pse disa nga pasuesit e hershëm ishin me prejardhje çifute, të krishterë ose zoroastriane, shumica dërrmuese ishin më parë pasues të Islamit. Idetë e tyre fetare ishin nxjerrë nga Kurani, dhe fillimisht ata kishin interes për ato aspekte të sistemit të tyre të ri fetar, që lidheshin me përmbushjen e profecive islamike dhe me interpretimin e mësimit mysliman. Po kështu, kleri islamik në fillim i shihte ata që ndiqnin besimin e ri si heretikë myslimanë.
   Për shkak të prejardhjes islamike të Besimit Bahá’í, është e rëndësishme ta fillojmë studimin tonë me një konsideratë mbi modelin islamik, nga i cili doli Besimi Bahá’í. Një shqyrtim i tillë është me rëndësi edhe për një arsye të dytë: Islami përputhet me konceptin si të historisë së fesë, ashtu edhe të marrëdhënieve midis feve, i cili në mësimin Bahá’í zë një vend qendror. Besimi Bahá’í është, ndoshta, i vetmi që pranon pa rezerva vlefshmërinë e feve të tjera të mëdha. Bahá’í-të besojnë se Abrahami, Moisiu, Zoroastri, Buda, Krishti dhe Muhameti janë të gjithë lajmëtarë autentikë të të njëjtit Perëndi. Mësimet e këtyre lajmëtarëve hyjnorë shihen si rrugë shpëtimi, që kontribuojnë për “të çuar përpara një qytetërim gjithnjë e më të avancuar”.4 Por Bahá’í-të besojnë se kjo seri ndërhyrjesh të Perëndisë në historinë njerëzore është bërë në mënyrë të shkallëzuar, duke qenë çdo revelacion i Perëndisë më i plotë se të mëparshmit, dhe secili prej tyre ka përgatitur rrugën për të mëpasmin. Nga ky këndvështrim, Islami, si më e vonshmja nga fetë e mëparshme, përbënte përgatitjen historike më të drejtpërdrejtë për Besimin Bahá’í. Prandaj nuk është për t’u çuditur që njeriu gjen në shkrimet Bahá’í një numër të madh termash e konceptesh të Kuranit.
   Disa parime të Islamit janë veçanërisht të rëndësishme për një kuptim të qartë të Besimit Bahá’í. Ashtu si dhe myslimanët, Bahá’í-të besojnë se Perëndia është Një i Vetëm dhe krejt i pakapshëm në thelbin e Tij. Ai ia "manifeston" vullnetin e vet njerëzimit përmes një numri lajmëtarësh, që Bahá’í-të i quajnë "Manifestime të Perëndisë". Qëllimi i Manifestimve është të japin një udhëheqje të përsosur jo vetëm për përparimin shpirtëror të individit besimtar, por edhe për të artuar shoqërinë në tërësi. Një ndryshim i rëndësishëm midis të dy besimeve lidhur me këtë është që, ndërsa Kurani, midis feve ekzistuese, përmend si fe me frymëzim hyjnor vetëm Judaizmin, Krishtërimin dhe vetë Islamin, Bahá’í-të besojnë se të gjitha fetë janë pjesë përbërëse të një plani të vetëm hyjnor.
Nuk mund të ketë asnjë dyshim se popujt e botës, të çfarëdo race ose feje qofshin, e marrin frymëzimin nga i vetmi Burim qiellor dhe janë nënshtetas të të vetmit Perëndi. Ndryshimi midis ligjeve nën të cilat ata jetojnë, u duhet atribuar nevojave e kërkesave të ndryshme të epokës në të cilën ato janë reveluar. Të gjithë ata, me përjashtim të disave që janë fryt i mbrapshtisë njerëzore, janë urdhëruar nga Perëndia dhe janë pasqyrim i Vullnetit e i Qëllimit të Tij”.5
 Por ka edhe një aspekt tjetër të Islamit që ka ndikuar në zhvillimin e fesë së re dhe që ka shkaktuar reagimin mysliman ndaj saj. Ashtu si dhe Krishtërimi para tij, Islami u përça gradualisht në një numër sektesh të mëdha. Një ndër më të rëndësishmit prej tyre ishte sekti Shiit, i cili beson se Muhameti kishte ndërmend që pasardhësit e tij të trashëgonin udhëheqjen shpirtërore dhe tokësore të besnikëve. Këta të zgjedhur, të quajtur Imamë, apo “udhëheqës”, besohej se ishin të pajisur me pagabueshmëri absolute në kryerjen e funksioneve të tyre. Por shumica dërrmuese e myslimanëve i hodhën poshtë këto pretendime dhe besonin se sunna – “rruga” apo mënyra e sjelljes, që sipas traditës i atribuohej Profetit Muhamet, – përbënte një udhëheqje të mjaftueshme. Ata që i përmbaheshin këtij besimi të fundit u bënë të njohur si Sunitë. Megjithëse myslimanët suni ua kalojnë sot shumë në numër shiitëve, dhe zakonisht cilësohen nga studiuesit perëndimorë si “ortodoksë” që i kundërvihen “heterodoksisë”6 së shiitëve, Islami Shiit ka një traditë të gjatë e të respektuar, një traditë që vetëm kohët e fundit është bërë objekt i një studimi serioz midis një grupi në rritje studiuesish jomyslimanë.7
 Në vitin 661 E.S., vetëm 29 vjet pas vdekjes së Muhametit, pushteti në botën myslimane ra në duart e të parit prej një vargu sundimtarësh dinastikë, teorikisht të zgjedhur nga besimtarët, por që në fakt përfaqësonin sundimin e disa familjeve të fuqishme. Dy dinastitë e para sunite, Umajadët [Umayyad] dhe Abasidët [Abbasid], i shihnin Imamët si një sfidë për karakterin e ligjshëm të vetë këtyre dinastive. Për rrjedhojë, siç e paraqesin shiitët, u vranë njëri Imam pas tjetrit, duke filluar me Hasanin dhe Hysenin, nipër të Muhametit. Këta Imamë, ose pasardhës të Profetit, me kalimin e kohës filluan të shikoheshin nga Islami Shiit si shënjtorë e martirë.
 Megjithëse Islami Shiit nisi në gjirin e arabëve, ai arriti ndikimin e vet më të madh në Persi. Qysh nga fillimi, persianët e kthyer në fenë Islame i tërhoqi idea e Imamit si udhëheqës i caktuar në mënyrë hyjnore. Ndryshe nga arabët, persianët kishin një trashëgimi të gjatë qeverisjeje nga një monark i caktuar në mënyrë hyjnore, dhe adhurimi që i grumbullonte rreth kësaj figure u përqëndrua, me kalimin e kohës, në personin e trashëgimtarëve të Profetit e pasardhës të emëruar.8 Pas shekujsh shtypjeje nga kalifët sunitë, tradita e Imamatit triumfoi në Persi me ngritjen e një dinastie të fortë shiite, të asaj të Safavidëve në shekullin e gjashtëmbëdhjetë.
 Por në këtë kohë linja e Imamëve kishte marrë fund. Një prej tipareve të traditës shiite iraniane është se në vitin 873, Imami i dymbëdhjetë e i fundit i emëruar, i cili në atë kohë ishte vetëm një fëmijë, u tërhoq në një “vend të fshehtë” për t’i shpëtuar fatit të paraardhësve të tij. Besohet se ai do të dalë “në kohën e mbarimit” për të shpallur një mbretëri të drejtësisë në mbarë botën. Kjo traditë eskatologjike (doktrinë e “gjërave të fundit”) ka mjaft të përbashkët me pritjen e krishterë për kthimin e Krishtit dhe me premtimin e Budizmit Mahajana për ardhjen e Maitreja Budës, të “Budës së drejtësisë universale”. Midis titujve të tjerë që myslimanët i kanë vënë këtij çliruesi të premtuar, “Imamit të Fshehur”, janë edhe titujt Mahdi (i Udhëhequri) dhe Kaim (Ai Që do të Ngrihet – d.m.th. nga familja e Profetit).
 Për një periudhë prej 69 vjetësh që nga koha e zhdukjes së tij, Imami i Dymbëdhjetë apo i Fshehur thuhet se ka komunikuar me pasuesit e vet me anë të një numri të dërguarish. Këta ndërmjetës morën titullin báb (portë), sepse ata ishin e vetmja rrugë për te Imami i Fshehur. Ka pasur katër báb deri në vitin 941, kur i katërti prej tyre vdiq pa emëruar një pasardhës.
 Refuzimi qoftë nga Imami ose nga bábi i fundit për të caktuar një pasardhës nënkuptonte që kjo çështje duhej të lihej nga besimtarët krejtësisht në dorë të Perëndisë. Në kohën e duhur, një ose disa lajmëtarë të Perëndisë do të shfaqeshin, dhe njëri prej tyre do të ishte Imam Mehdiu apo Kaimi, i cili do të siguronte përsëri një kanal të drejtpërdrejtë për Vullnetin Hyjnor rreth çështjeve njerëzore. Pikërisht nga kjo traditë u shfaq në mesin e shekullit të nëntëmbëdhjetë feja Bahá’í dhe pararendësi i saj, Besimi Bábí.


2.  Besimi Bábí


Pjesa e parë e shekullit të nëntëmbëdhjetë ishte një periudhë pritjeje mesianike në botën islame, si dhe në botën e krishterë. Në Persi, dy teologë me influencë, Sheik Ahmed Ahsai dhe nxënësi e vazhduesi i tij Sijid Qazim Rashti, mësonin një doktrinë që largohej rrënjësisht nga besimi shiit ortodoks. Përveç që e interpretonin Kuranin në një mënyrë më tepër alegorike sesa fjalë për fjalë, “sheikët”, siç njiheshin pasuesit e tyre, shpallnin se kthimi i Imam Mehdiut, i çliruesit dhe vazhduesit të emëruar të Muhametit, ishte diçka që do të ndodhte shpejt.1 Mësimet e tyre zgjuan një interes të gjerë dhe krijuan një atmosferë pritjeje, që të kujtonte grupet e krishtera të asaj kohe, si Mileritët [Millerites]2 në Evropë e në Amerikë, të cilët po në atë kohë pritnin me padurim kthimin e Jezu Krishtit.
 Para se të vdiste më 1843, Sijid Qazimi i nxiti dishepujt e tij të shpërndaheshin për të kërkuar të Premtuarin, që së shpejti duhej të shfaqej. Ai vuri në dukje se, sipas kalendarit islamik, ishte viti 1260 A.H., ose më saktë njëmijë vite hënore që nga koha e zhdukjes së Imamit të Fshehur.
 Për njërin prej sheikëve kryesorë, një njeri të quajtur Mulla Hyseni, kërkimi mori fund papritur në qytetin e Shirazit në mbrëmjen e 23 majit 1844, kur ai takoi një djalë të ri të quajtur Sijid – (një titull i pasardhësve të Muhametit) Ali Muhamet, i cili njoftoi se ai ishte i Premtuari që Sheikët kërkonin. Ky pretendim përmbahej në një dokument të gjatë me titull Qayyúmu’l-Asmá’, të cilin Sijidi i ri e filloi po atë natë dhe që u bë guri themeltar i Besimit Bábí. Dokumenti e quan autorin e tij lajmëtar të Perëndisë, në linjën e Jezusit, të Muhametit dhe të atyre që u kanë paraprirë. Në deklarata të mëvonshme, Sijid Ali Muhameti i referohet vetvetes edhe me titullin mysliman tradicional “Báb” (Portë), megjithëse nga konteksti shihej se me këtë term ai nënkuptonte një pretendim shpirtëror shumë të ndryshëm nga ajo që lidhej me të më parë.3
 Nuri dhe forca tërheqëse e personalitetit të Báb-it, bashkë me aftësinë e jashtëzakonshme për të zbuluar kuptimin e pasazheve më të errëta të Kuranit, e shtynë Mulla Hysenin të deklaronte besimin e tij4. Ai u bë besimtari i parë i Besimit Bábí. Brenda pak javësh, shtatëmbëdhjetë kërkues të tjerë pranuan rivendikimin e Báb-it se ai është lajmëtari i premtuar. Ai i emëroi këta tetëmbëdhjetë besimtarë të parë si “Shkronjat e të Gjallit” dhe i dërgoi ata në të katër anët e Iranit për të njoftuar se Dita e Perëndisë, që shpallet në Kuran e në të gjitha shkrimet e mëparshme fetare, kishte aguar.
 Sijid Ali Muhameti, që u bë i njohur në histori si Báb, lindi në Shiraz më 20 tetor 1819, në një familje tregtarësh.5 Si i ati dhe e ëma e tij ishin të dy pasardhës të Profetit Muhamet. I ati i Báb-it vdiq kur djali i tij ishte ende fëmijë dhe Báb-in e rriti një dajë, Haxhi Mirza Sijid Aliu, i cili në vitet e mëvonshme u bë një nga pasuesit më të devotshëm të Báb-it dhe një nga martirët e hershëm të besimit të ri. Të gjitha kujtimet që janë ruajtur pranojnë se Báb-i ishte një fëmijë i jashtëzakonshëm. Megjithëse kishte marrë vetëm një përgatitje elementare në shkrim e lexim, siç ishte e zakonshme për një pakicë fëmijësh persianë, të cilët përgjithësisht nuk merrnin kurrfarë arsimi, ai shfaqte një urti të lindur, që habiste si mësuesin e tij, ashtu edhe të rritur të tjerë që e takonin. Këtyre vetive të mendjes u shtohej një natyrë thellësisht shpirtërore. Edhe kur ishte djalë i vogël, ai kalonte periudha të gjata në meditim e lutje. Në një rast, kur mësuesi i tij protestoi, duke thënë se adhurime të tilla të zgjatura nuk i kërkohen një fëmije, tregohet se Báb-i i paska thënë se ishte në shtëpinë e “Gjyshit” të tij, të cilin përpiqej ta imitonte. Kjo i referohej Profetit Muhamet, për të cilin flitej nganjëherë në këtë mënyrë prej atyre që mund të pretendonin të ishin stërnipër të drejtpërdrejtë të tij.
 Báb-i e la shkollën pak para se të mbushte trembëdhjetë vjeç dhe në moshën pesëmbëdhjetë vjeç shkoi tek i ungji në Shiraz për t’u marrë me punët e familjes së tij. Pak kohë pas kësaj, atë e dërguan për të marrë përsipër drejtimin e shtëpisë tregtare të familjes në Bushir. Ndërsa ndiqte karrierën e tregtisë, në të cilën fitoi emër si njeri i ndershëm e i aftë, ai vazhdonte përsiatjet e veta, disa prej të cilave i shkroi. Në pranverën e vitit 1841, u largua nga Bushiri për të bërë një seri vizitash në disa vende të shenjta myslimane, ku ruheshim edhe relike të Imamëve të martirizuar. Gjatë vizitës në Qerbela, Báb-i takoi Sijid Qazimin, i cili e përshëndeti me një nderim e entusiazëm, që Sijidi nuk e tregonte për të tjerë dhe që i habiti shumë studentët e tij. Báb-i qëndroi për një kohë të shkurtër me grupin e Sijid Qazimit, pastaj u kthye në Iran, ku u martua me Kadijen, vajzë nga një familje tjetër tregtare, e cila ishte një farefis i largët i tij. Më pak se dy vjet pas kësaj, u bë shpallja e tij para Mulla Hysenit në Shiraz.
 Hapi tjetër qe shpallja publike e besimit të ri. Kjo filloi me një vizitë të Báb-it në qendrën e pelegrinazhit të botës myslimane, në qytetet binjake të Mekës e të Medines në Arabi. Të premten, më 20 dhjetor 1844, duke qëndruar me dorën të mbështetur në brezin e derës së Qabesë, vendi më i shenjtë në mbarë botën Islame, Báb-i deklaroi publikisht: “Unë jam Kaimi, ardhjen e të cilit keni qenë duke pritur”. Ai i drejtoi gjithashtu një “tabelë” apo letër të posaçme Sherifit të Mekës, ruajtësit të relikeve, në të cilën paraqiste të njëjtin rivendikim. Megjithëse u trajtua me respekt të madh, në asnjërin rast rivendikimeve të tij nuk iu kushtua ndonjë vëmendje serioze nga autoritetet e Islamit Sunit. Pa hasur ndonjë pengesë, Báb-i i hipi anijes për në Persi, ku mësimet e Shkronjave të të Gjallit kishin filluar të shkaktonin një stuhi ngacmimesh si midis klerit, ashtu edhe midis popullsisë në përgjithësi.
 Për klerin mysliman shiit, pretendimet e paraqitura nga Báb-i ishin jo thjesht heretike, por një kërcënim për vetë themelet e Islamit. Sipas Islamit ortodoks, Muhameti ishte “Vula e Profetëve”, pra dhe bartësi i revelacionit përfundimtar të Perëndisë për njerëzimin deri në “Ditën e Gjyqit”. Vetëm Islami ka mbetur i pastër e nuk është dobësuar, sepse thesari i tij, Kurani, përfaqëson fjalët autentike të folura nga vetë Profeti. Duke u nisur nga kjo bazë, teologjia myslimane ka arritur deri atje sa të pohojë se Islami përmban gjithshka që do të ketë nevojë njerëzimi deri në Ditën e Gjyqit dhe se kurrfarë revelacion tjetër i qëllimit hyjnor nuk mund të ndodhë e nuk ka për të ndodhur.
 Prandaj deklarimi i misionit të tij nga Báb-i ishte një sfidë për shtyllën qendrore të këtij sistemi teologjik. Kjo sfidë ishte veçanërisht e mprehtë për shiitët, degën kryesore të Islamit në Persi. Gjatë shekujve, dogma shiite i kishte akorduar autoritet të pakufizuar mbi të gjitha punët njerëzore personit të “Imamit të Fshehur”, ardhja e të cilit do të sinjalizonte Ditën e Gjyqit. Në fakt, ishte mbrojtur teza se vetë shahët mbretëronin thjesht si të besuarit e Imamit. Duke u nisur nga kjo, mullatë anembanë Persisë u ngritën në një opozitë të egër kundër Báb-it sapo dëgjuan për rivendikimin e tij. Kjo kundërvënie u intensifikua së tepërmi për shkak të denoncimit që Báb-i u bëri injorancës e degjenerimit që mbizotëronin midis klerit, të cilat ai i shihte si pengesën kryesore për përparimin e popullit persian.
 Kundërvënia e mullave shkoi shumë më tej denoncimit nga katedrat e predikimit. Në Persinë e shekullit të nëntëmbëdhjetë, kleri shiit përfaqësonte një sistem pushteti e autoriteti paralel me atë të Shahut. Mjaft gjëra të jetës së përditshme rregulloheshin sipas ligjit fetar islamik në kompetencë të mojtahedëve apo të doktorëve të teologjisë. Në teori, vendimet e këtyre gjykatave klerikale, për të marrë formë detyruese, vareshin nga mbështetja e pushtetit laik. Në praktikë, kleri shiit kishte rezerva të vetat, me anë të të cilave mund të impononte nënshtrimin ndaj vendimeve të tij. Një autoritet i shquar i kohës së sotme i përshkruan në këtë mënyrë kushtet mbizotëruese në Persi kur Báb-i shpalli misionin e tij:
Gjatë pjesës më të madhe të periudhës Kaxhar, veçanërisht në Isfahan e Tabriz, ndeshim raste mojtahedësh, të rrethuar nga ato që s’mund të quhen ndryshe veçse ushtri private. Fillimisht ato përbëheshin më tepër nga cuba (lútí’s) të vërtetë sesa prej mullahësh. Lutisët, që fillimisht formuan vëllazëri kalorësiake të ngjashme me ekuivalentët e tyre, fatisët (fatí’s) në Anadoll e në tokat arabe, vepronin për të mbështetur pushtetin klerikal, duke sfiduar shtetin dhe duke përforcuar fatvá-të. Si shpërblim, atyre u lejohej të merreshin me vjedhje e grabitje, duke gjetur mbrojtje, në rast se i kërcënonte ndjekja, në vendstrehime të quajtura bast, që ndodheshin në xhamitë e në selitë e ulemave.6
 Këto ushtri private shërbenin si reparti pararojë i një rezerve edhe më të fuqishme që kishin në dispozicion mullatë. Duke e shpallur një armik të tyre si të pafe, kleri mund të ngrinte turma të popullatës fanatike e gjerësisht injorante të qyteteve e të fshatrave, për t’u derdhur rrugëve në mbrojtje të atij që shihej si i vetmi besim i vërtetë. Jo vetëm grupet heterodokse, por edhe vetë shteti e kishte ndjerë shpesh herë fuqinë e kësaj arme klerikale.
 Megjithë kërcënimin përherë në rritje nga ky burim, në periudhën prej vitit 1845 deri në vitin 1847 pati një shtim të madh të numrit të njerëzve që e shpallnin veten “Bábí” apo pasues të Báb-it. Në të vërtetë, ky numër përfshinte shumë veta të ardhur nga radhët e klerit. Njëri prej besimtarëve të rinj ishte një teolog i shkëlqyer e me shumë influencë, i quajtur Sijid Jahja Darabi, të cilit më pas iu dha emri “Vahíd” (i Vetmi). Báb-i ishte vënë në arrest shtëpie nga guvernatori i Shirazit, me nxitjen e klerit mysliman të krahinës. Vahidi u dërgua për ta pyetur atë në emër të Muhamet Shahut, sundimtarit të Persisë, i cili i kishte dëgjuar zërat për lëvizjen e re dhe donte të siguronte një informacion të besueshëm nga një burim i dorës së parë. Nuk është për t’u çuditur që, kur mësoi për kthimin e Vahidit në fenë e re, Shahu dha urdhër që Báb-i të sillej menjëherë në kryeqytet – në Teheran – i shoqëruar me roje, por i trajtuar si mik i nderuar. Më parë, Báb-i kishte shprehur dëshirën për ta takuar sundimtarin dhe për t’i shpjeguar atij plotësisht misionin e vet.
 Fatkeqësisht, plani dështoi. Muhamet Shahu ishte njeri i dobët e i lëkundur, që kishte arritur në fazat e fundit të një sëmundjeje, nga e cila do të vdiste brenda vitit. Për më tepër, ai ndodhej nën ndikimin e plotë të kryeministrit të tij, Haxhi Mirza Akasi, një nga figurat më të çuditshme në historinë e Iranit.7 Kryeministri kishte qenë kujdestari i Shahut në kohën e fëmijërisë së këtij të fundit dhe Shahu i besonte atij pa rezerva. Duke pasur frikë se mos ndikimi i atij vetë minohej në mënyrë fatale në qoftë se Shahu do të takonte Báb-in, kryeministri dha urdhër që Báb-i të çohej në fshehtësinë më të madhe në fortesën Mah-ku në provincën veriore të Azerbajxhanit, në kufi me Rusinë. Justifikimi që iu paraqit Shahut ishte se ardhja e Báb-it në kryeqytet mund të shkaktonte një konfrontim midis pasuesve të tij dhe atyre të klerit islamik ortodoks dhe mund të çonte në trazira publike si ato që ishin të zakonshme në atë periudhë.8
 Megjithatë, kryeministri, i cili ishte me prejardhje nga Azerbajxhani, gati me siguri e zgjodhi këtë zonë sepse shpresonte që malësorët e egër kurdë atje do të ishin krejtësisht kundër Báb-it e mesazhit të tij. Në zhgënjim të kryeministrit, ndodhi krejt e kundërta. Besimi i ri u përhap edhe në Azerbajxhan dhe guvernatori e ofiqarë të tjerë të fortesës Mah-ku u çarmatosën përballë sinqeritetit rrëmbyes të të burgosurit të tyre. Në një përpjekje të fundit për të shmangur atë që e konsideronte si një kërcënim gjithnjë e më të madh, Haxhi Mirza Akasi e çoi Báb-in në kështjellën e Çihrikut që ndodhej gjithashtu në një zonë po aq të thellë. Këtu u përsërit e njëjta gjë dhe shefi kurd që komandonte në kështjellë, Jahja Hani, u bë një admirues tjetër i devotshëm i Báb-it.
 Duke e parë se Shahu ishte gati për të vdekur dhe duke iu trembur antagonizmit që kishte shkaktuar midis grupeve me influencë në Persi qeverisja e keqe e vendit prej tij, Haxhi Mirza Akasi u përpoq të fitonte simpatinë e klerit të fuqishëm mysliman, që i ishte kundërvënë egërsisht Báb-it dhe nxiste dënimin zyrtar të lëvizjes së re. Me nxitjen e klerit, kryeministri urdhëroi që Báb-i të çohej në qytetin e Tabrizit dhe të gjykohej para një grupi klerikësh të shquar.
 Gjyqi u zhvillua në verën e vitit 1846 dhe gjithshka dëshmon se ai qe një farsë. Ishte e qartë se i vetmi qëllim i tij qe poshtërimi i robit.9 Ai përfundoi me një vendim për t’i dhënë Báb-it një dënim trupor dhe si pasojë ai iu nënshtrua torturës së bastinados.10 Plagët e shkaktuara patën një rezultat të papritur: ato e vunë Báb-in në kontakt me të vetmin perëndimor që ka lënë një kujtim për takimin me të. Gjatë rrahjes, një nga mullatë e goditi Báb-in në fytyrë dhe një mjeku anglez, Dr. Uilljam Kormikut [William Cormick], iu kërkua që ta mjekonte. Në shënimin e lënë prej tij thuhet:
[Báb-i] ishte një njeri shumë i butë e me pamje delikate, me trup të vogël dhe shumë bjond për një persian, me një zë të ëmbël melodioz, që më bëri shumë përshtypje…Në fakt, tërë pamja dhe sjellja e tij e bënin tjetrin për vete. Për doktrinën e tij nuk dëgjova asgjë prej vetë gojës së tij, megjithëse ishte mendimi që në fenë e tij kishte njëfarë afërsie me Krishtërimin…Me siguri, fanatizmi mysliman [sic] ndaj të krishterëve nuk ekziston në fenë e tij, siç nuk është as ajo shtrëngesë ndaj femrave që ekziston sot [në Islam].11
 Ndërsa Báb-i mbahej në burg, pasuesit e tij u nënshtroheshin sulmeve gjithnjë e më të mëdha nga ana e turmave të nxitura prej mullave shiitë. Kjo shtroi për ta çështjen e vetmbrojtjes. Islami, ndryshe nga Krishtërimi, përmban doktrinën tepër të keqkuptuar të xhihadit (lufta e shenjtë), e cila lejon konvertimin e popullsisë pagane me forcën e armëve. Ajo i lejon gjithashtu myslimanët të mbrojnë veten kur i sulmojnë, por ndalon çdo formë lufte agresive dhe ndërrimin e fesë me forcë të “Popujve” të tjerë “të Librit” (d.m.th. të pasuesve të një feje tjetër të shpallur, me të cilët nënkuptohen përgjithësisht çifutët dhe të krishterët).12 Të rritur brenda këtij sistemi mysliman vlerash, Bábí-të e ndjenin veten krejt të justifikuar për të mbrojtur veten dhe familjet e tyre kundër sulmeve të mullave. Madje disa mund të kenë pritur që Báb-i të shpallte doktrinën e vet të xhihadit.
 Në qoftë se ka qenë kështu, ata do të jenë zhgënjyer. Në Kajumol-Asma, Báb-i i rishikoi me hollësi parimet bazë të konceptit të Kuranit për xhihadin dhe u bëri thirrje pasuesve të tij të respektojnë rendin sundues në shoqërinë ku jetonin. Pra, sulmet kundër myslimanëve, si një prej popujve të Librit, ishin të ndaluara për ta. Báb-i vendosi që për çdo formë energjike xhihadi të merrej miratimi i atij vetë, miratim që nuk u dha asnjëherë, pavarësisht nga karakteri gjithnjë e më i dhunshëm i konfliktit me klerin shiit.
 Këto kufizime qenë hapi i parë në shpërbërjen e një koncepti që kishte qenë një nga doktrinat bazë të fesë Islame. Kur më vonë u revelua Bajáni (Shpjegimi), libri që përmban ligjet e besimit të Báb-it, aty nuk u përfshi asnjë lloj doktrinë e xhihadit. Kështu, Bábí-të u lanë të lirë të mbrojnë veten në rast se sulmohen, por u ndalohej imponimi i misionit të Báb-it me anë të shpatës, ndërsa Profeti Muhamet i lejonte pasuesit e vet ta bënin këtë në kushtet barbare që mbizotëronin në Arabinë paraislamike. Mbrojtja dhe triumfi përfundimtar i këtij besimi, thoshte Báb-i, ishin në dorën e Perëndisë.
 Ndërsa Báb-i vuante burgun dhe gjyqin në Iranin Verior, pasuesit e tij vazhdonin të shtoheshin në pjesët e tjera të vendit. Afërsisht në kohën e deklarimit të tij në Tabriz, një grup i madh drejtuesish Báb-i u takuan në fshatin Badasht. Kjo konferencë pati rëndësi të madhe për zhvillimin e Besimit Bábí. Një prej Bábí-ve më të shquar, që merrte pjesë, ishte një grua e jashtëzakonshme e quajtur Kurratul-Ejn, e njohur në historinë Bahá’í si Tahire (e Dëlira).
 E lindur në një familje njerëzish të ditur e teologësh, Tahireja ishte bërë e njohur si një ndër poeteshat më të talentuara të Persisë. Për të kuptuar se ç’arritje e madhe ishte një gjë e tillë, është e nevojshme të mbahet parasysh sa të mënjanuara nga jeta shoqërore e sa të kufizuara ishin gratë myslimane të asaj periudhe. Përmes influencës së një ungji e të një kushëriri që ishin bërë dishepuj të Sheik Ahmetit, Tahireja u vu në kontakt me disa nga Bábí-të e hershëm. Megjithëse nuk e kishte takuar kurrë Báb-in, ajo mbante korrespondencë me të, kishte deklaruar besimin e saj dhe qe quajtur prej tij si një nga të parat Shkronja të të Gjallit.
 Një nga arsyet parësore për mbajtjen e konferencës së Badashtit ishte që të vendosej se ç’përçapje duheshin bërë për ta liruar Báb-in nga kështjella e Çihrikut. Por mbledhja u elektrizua në mënyrë të papritur nga një shtjellim i guximshëm që bëri Tahireja lidhur me disa aspekte të mesazhit të Báb-it. Disa nga Bábí-të mbase e kishin parë themeluesin e besimit të tyre si një reformator fetar; disa të tjerë mbase ishin çorientuar nga kuptimet tradicionale të termit báb. Tahireja sqaroi shprehimisht se si duheshin kuptuar deklaratat e vetë Báb-it lidhur me misionin e tij, të folura për herë të parë atë natë që ai iu deklarua Mulla Hysenit: ai ishte i shumëprituri Imam Mehdi, ai që do të vinte nga shtëpia e Muhametit. Pra, ai ishte një lajmëtar i Perëndisë, themeluesi i një misioni të ri e të pavarur fetar. Tamam ashtu si të krishterëve të hershëm iu desh të çliroheshin nga ligjet e urdhëresat e Torahut, po kështu edhe Bábí-ve u bëhej thirrje të çliroheshin nga kërkesat e Sheriatit (ligjit kanonik) Islamik. Báb-i u kishte reveluar mësime të reja sociale dhe në to Bábí-të duhet të kërkonin udhëheqje.
 Ajo që i dha këtij shtjellimi një ngjyrë dramatike, ishte se Tahireja u paraqit në njërën nga seancat e konferencës pa ferexhenë që kërkonte tradita myslimane. Ky veprim i saj dhe të tjera si ai qenë një sprovë e vështirë besimi për mjaft nga Bábí-të më konservatorë dhe e nxitën më tej antagonizmin e myslimanëve ortodoksë. Gjithfarë historish të paqëna, se gjoja Bábí-të ishin ateistë që besonin në lirinë seksuale dhe në pronën e përbashkët, u përhapën me zell nga mullatë, që ishin të vendosur ta paraqitnin këtë lëvizje si armike të sjelljeve të hijshme e të rendit publik.13
 Gjendja u bë edhe më e paqëndrueshme në shtator 1848, kur Muhamet Shahu, më në fund, vdiq për shkak të sëmundjeve të shumta që kishte. Vdekja e tij e përshpejtoi periudhën e zakonshme të ndryshimeve politike në kohën që zgjidhej çështja e zëvendësimit.14 Haxhi Mirza Akasi u përmbys nga armiqtë e tij politikë dhe mullatë përfituan nga çrregullimi që u shkaktua, për të intensifikuar fushatën e çrrënjosjes së herezisë Bábí.
 Në provincën e Mazendaranit, një grup prej rreth treqind Bábí-të, nën drejtimin e Mulla Hysenit dhe të njërit prej dishepujve kryesorë të Báb-it, një djali të ri të quajtur Kodus, që e kishte shoqëruar Báb-in në pelegrinazhin e tij në Mekë, u gjendën të rrethuar në një fortesë të vogël që ata e kishin ngritur shpejt e shpejt te një tyrbe e izoluar, kushtuar një shenjti mysliman, Sheik ?abarsít. Ata kishin përshkuar me entusiazëm provincën, duke shpallur se Kaimi i premtuar ishte shfaqur dhe duke u bërë thirrje të gjithë atyre që i kishin dëgjuar që dhe ata të ngriheshin e t’i ndiqnin. Kleri shiit lokal i kishte denoncuar ata si heretikë dhe kishte ngritur popullsinë e disa fshatrave për t’i sulmuar. Bábí-të ende s’kishin zënë vend mirë pas pahisë që kishin ngritur tek Sheik ?abarsí, kur mullatë i akuzuan ata si përgjegjës për turbullirat civile, të cilat vetë anatemat e klerit kundër herezisë e largimit nga feja i kishin shkaktuar. Në atmosferën tepër të ngarkuar që rrethonte luftën për pushtet midis trashëgimtarëve të Muhamet Shahut, kjo akuzë e re pa baza qe si një shkëndijë në fuçinë e barutit. Mirza Teki Hani, njeri me aftësi të mëdha, por i pamëshirshëm e tepër dyshues, kishte zëvendësuar Haxhi Mirza Akasin si vezir i madh. Pasi arriti në përfundimin se lëvizja Bábí duhej shtypur, veziri i ri dërgoi trupa të armatosura për të mbështetur përpjekjet e mullave e të përkrahësve të tyre.
 Por rrethimi në Sheik ?abarsí u shndërrua, megjithatë, në një rast poshtërimi për kundërshtarët e Bábí-ve. Gjatë vitit pasues, njëra ushtri pas tjetrës, që numëronin së fundi mijëra njerëz, u çuan për të mposhtur ata pak qindra mbrojtës të fortesës, dhe të gjitha me radhë pësuan disfatë të plotë. Më në fund, garnizoni i vogël, që kishte humbur tashmë një numër të madh të pjesëtarëve të tij, midis tyre edhe Mulla Hysenin, u josh të dorëzohej me premtimin solemn, të dëshmuar mbi një kopje të Kuranit, se ata do të liheshin të lirë. Megjithatë, sapo dolën nga fortesa mbrojtëse, ata u sulmuan nga rrethuesit. Shumë prej tyre u vranë në vend, të tjerë u torturuan për vdekje, ndërsa atyre që mbetën gjallë u grabitën çdo gjë që kishin dhe vetë ata i shitën skllevër. Kodusin ia dorëzuan një kleriku drejtues të krahinës, që e hoqi zvarrë rrugëve, e gjymtoi dhe, më në fund, e vrau.
 Ngjarje të tilla ndodhën edhe në dy qendra të tjera të mëdha, në Nejriz dhe Zanxhan. Në të dy këto vende, trupa të armatosura të princëve të Kaxharit erdhën për të mbështetur turmat e ndërsyera deri në një gjendje tërbimi fanatik prej klerikëve shiitë, që ishin të vendosur t’i shfarosnin të gjithë përkrahësit e fesë së re. Në Nejriz, as fakti që Bábí-të drejtoheshin nga një figurë aq e shquar si Vahidi nuk e qetësoi tërbimin e autoriteteve lokale dhe turmën e ndërsyer e të zemëruar. Vahidi u vra në masakrën që pasoi pushtimin e fortesës së vogël, në të cilën kishin gjetur mbrojtje Bábí-të e rrethuar. Në Zanxhan, si dhe në fortesën Sheik ?abarsí, dorëzimi i mbrojtësve Bábí u arrit me anë premtimesh të rrema për paqe e miqësi, të nënshkruara e të vulosura duke u betuar mbi një kopje të Kuranit, dhe pas kësaj robërit u masakruan po njëlloj.
 Pavarësisht nga disa përpjekje të dukshme të autoriteteve të ndryshme politike e fetare për të fshehur ose për të kufizuar njohurinë publike për këto tri përplasje me Bábí-të (Sheik ?abarsí, Nejriz dhe Zanxhan), kishte të mbijetuar nga secila prej tyre, që ishin në gjendje të jepnin dëshmi okulare të këtyre ngjarjeve. Kopjet e shkruara të këtyre tregimeve të drejtpërdrejta kanë qënë burimet kryesore për veprën historike të shkruar disa vjet më vonë nga Nabil Azemi.15
 Skena dhune pati në të gjithë vendin. Me këshillën e mullave se prona e “të pafeve” konfiskohej, shumë autoritete lokale u përfshinë në gjuetinë kundër Bábí-ve. Pozita shoqërore nuk siguronte asnjë mbrojtje. Në kryeqytetin Teheran, afërsisht në të njëjtën kohë me masakrën e Zanxhanit, shtatë drejtues të shquar e shumë të respektuar të bashkësive tregtare e akademike u ekzekutuan publikisht me egërsi të madhe, kur refuzuan të bënin hasha besimin e tyre të shpallur rishtazi. Një tregues i zemërimit publik që qe nxitur, ishte se njëri nga ata që u vranë, Mirza Kurban Aliu, i cili njihej si person i një shenjtërie jo të zakonshme, kishte qenë këshilltar shpirtëror i familjes mbretërore, si dhe i disa anëtarëve të qeverisë.16
 Përgjegjësia për shumicën e këtyre mizorive dhe të atyre që pasuan bie jo vetëm mbi klerin shiit, por edhe mbi kryeministrin e ri, Mirza Teki Hanin. Sundimtari i ri, Nasered Din Shahu, ishte ende një djalë gjashtëmbëdhjetë vjeç; kështu, përsëri edhe një herë, autoriteti i monarkut ra në duart e një kryeministri. Mirza Teki Hani kishte qenë kryetari i fraksionit që vendosi sundimtarin e ri, duke mposhtur përkrahësit e dy trashëgimtarëve të tjerë të fronit. Pasi pat konkluduar se pushteti i atij vetë, si dhe stabiliteti i përgjithshëm i regjimit mund të siguroheshin më mirë duke shtypur lëvizjen Bábí, ai kishte bashkëpunuar në kryerjen e tmerreve në Fortesën e Sheik ?abarsít, të Nejrizit e të Zanxhanit, si dhe në vrasjen e “Shtatë Martirëve të Teheranit”, siç u bë e ditur. Atëherë, ai vendosi ta godiste lëvizjen drejt e në zemër.
 Ndërkohë që rrethimi i Zanxhanit vazhdonte, Mirza Teki Hani urdhëroi guvernatorin e Azerbajxhanit që ta çonte Báb-in në Tabriz dhe të bënte atje një ekzekutim publik.17 Mirza Teki Hani nuk kishte kompetencë personalisht të jepte një urdhër të tillë, dhe as mori mendimin e anëtarëve të tjerë të qeverisë. Për këtë arsye, guvernatori i Azerbajxhanit, i cili arriti të kishte respekt për robin e tij, refuzoi ta zbatonte urdhërin e Mirza Teki Hanit. Prandaj ky u detyrua, më në fund, të dërgonte vëllain e vet, Mirza Hasan Hanin, për ta kryer këtë detyrë. Báb-in e çuan me ngut në Tabriz, ku mojtahedëve drejtues iu kërkua të vendosnin për këtë rast si për një çështje fetare, e jo të ligjit civil. Siç e kishte parashikuar Mirza Teki Hani, kleri u tregua i gatshëm të bashkëpunonte, duke nënshkruar një urdhër zyrtar ekzekutimi nën akuzën për herezi. Më 9 qershor 1850, në prani të një turme prej mijëra vetësh, që kishin mbushur çatitë e dritaret rreth një sheshi publik, u bënë përgatitjet për të zbatuar dënimin. Ajo që pasoi ishte një ngjarje krejt e jashtëzakonshme.
 Báb-in dhe një nga dishepujt e tij i lidhën me litarë dhe i varën në murin e një kazerme ushtarake dhe një regjiment prej 750 ushtarësh armenë të krishterë u vendosën në formën e një skuadre ekzekutimi. Koloneli i regjimentit, njëfarë Sam Hani, nuk donte ta zbatonte urdhërin e ekzekutimit, duke pasur frikë se mos shkaktonte zemërimin e Perëndisë mbi kokën e vet. Thuhet se Báb-i i kishte dhënë atij këtë sigurim: “Zbatoni udhëzimet që ju kanë dhënë dhe, në qoftë se qëllimi juaj është i sinqertë, i Plotfuqishmi është me siguri në gjëndje t’ju çlirojë nga mëdyshja.”18
 Shumë njerëz që e patën parë ngjarjen me sytë e vet kanë dëshmuar për atë që ndodhi.19 Regjimenti u radhit dhe 750 pushkë u zbrazën. Tymi i këtyre pushkëve, që mbusheshin nga gryka, errësoi krejt sheshin. Kur tymi u shpërnda, njerëzit, që s’u besonin syvet të vet, panë shokun e Báb-it të mbështetur pas murit, krejt të paprekur; Báb-i qe zhdukur! Litarët, me të cilët ata të dy qenë lidhur, ishin këputur nga plumbat. Pasoi një kërkim i ethshëm dhe Báb-in, të paprekur, e gjetën në dhomën ku ndodhej një natë më parë. Ai qetësisht po i jepte sekretarit të vet porositë e fundit.
 Turma sa s’po luante mendsh dhe regjimenti armen refuzoi të merrte pjesë përsëri në ekzekutim. Mirza Hasan Hani u gjend para mundësisë që turma e lëkundur, e cila në fillim e kishte përshëndetur Báb-in dhe pastaj e kishte denoncuar, ta shihte shpëtimin e tij si një shenjë nga Perëndia dhe të ngrihej në përkrahje të tij. U grumbullua me ngut një regjiment mysliman, Báb-in dhe shokun e tij i varën edhe një herë në mur dhe një batare tjetër u zbraz. Këtë radhë trupat e dy të burgosurve u bënë shoshë nga plumbat. Fjalët e fundit që Báb-i i drejtoi turmës ishin:
O brez kokëfortë! Në qoftë se do të kishit besuar tek Unë, secili prej jush do të kishte ndjekur shembullin e këtij të riu, që nga pozita qëndroi më lart se shumica prej jush, dhe do të kishte sakrifikuar me dëshirë veten e vet në rrugën Time. Do të vijë dita që do të më njihni Mua: atë ditë Unë nuk do të jem më me ju.”20
 Rrethanat e jashtëzakonshme të vdekjes së Báb-it ngjallën një valë tjetër interesi për mesazhin e tij. Historia e kësaj ngjarjeje u përhap si zjarr, jo vetëm midis persianëve, por edhe midis diplomatëve, tregtarëve, këshilltarëve ushtarakë dhe gazetarëve, që përbënin pjesën thelbësore të komunitetit evropian në Persi në atë kohë. Fjalët e një zyrtari konsullor francez, A.L.M. Nikolá [Nicolas], tregojnë se ç’përshtypje të thellë u bëri drama që ndodhi në Persi perëndimorëve me kulturë:
Ky është një nga shembujt më madhështorë të guximit, që ka parë ndonjëherë njerëzimi, si dhe një provë e admirueshme e dashurisë që heroi ynë kishte për bashkatdhetarët e vet. Ai sakrifikoi veten për njerëzimin; ai dha për të trupin dhe shpirtin, për të vuajti privacione, sharje, poshtërime, tortura e martirizimin. Ai vulosi me gjakun e vet paktin e vëllazërisë universale dhe, ashtu si Jesui, dha jetën e tij për të lajmëruar ardhjen e mbretërisë së mirëkuptimit, të drejtësisë e të dashurisë për njerëzit.21
 Megjithatë, për komunitetin Bábí vdekja e Báb-it, që ndodhi shpejt pas shfarosjes së pjesës më të madhe të drejtuesve të besimit të tyre, duke përfshirë shumicën e Shkronjave të të Gjallit, qe një goditje shkatërrimtare. Ajo e la komunitetin pa udhëheqjen e nevojshme jo vetëm për të përballuar persekutimet gjithnjë e më intensive që po hiqte në kurriz, por edhe për të ruajtur pastërtinë e normave të sjelljes që predikonte Báb-i.
 Bábí-të kishin theksuar vazhdimisht se qëllimi i vetëm i tyre ishte shpallja e mësimeve të reja shpirtërore e sociale të reveluara nga Báb-i. Në të njëjtën kohë, duke qenë se qëndrimet e idetë e tyre fetare bazë ngriheshin mbi themelet e prejardhjes së tyre islamike, ata besonin se kishin plotësisht të drejtë të mbronin veten dhe familjet e tyre, por vetëm të mos angazhoheshin në sulme për të siguruar synimet e tyre fetare. Por, duke qenë se kokat drejtuese që e kuptonin mesazhin e Báb-it u eliminuan gjatë shtypjes brutale të ushtruar nga Mirza Teki Hani, mund të merrej me mend që elementë të paqëndrueshëm midis Bábí-ve të tregoheshin të paaftë për të mbajtur disiplinën e dikurshme.
 Kështu ndodhi më 15 gusht 1852, kur dy të rinj Bábí, të tronditur nga vuajtjet që kishin parë dhe të zhytur në dëshpërim nga qëndrimi i autoriteteve, qëlluan Shahun me pistoletë. Mbreti nuk mori ndonjë plagë të rëndë, sepse pistoleta ishte mbushur vetëm me saçma zogjsh; por atentati kundër monarkut çoi në shpërthimin e një vale të re persekutimesh, në përmasa që tejkalonin gjithshka kishte parë vendi deri atëherë. U vendos një regjim terrori.
 Një përshkrim lidhur me këtë ka lënë Kapiteni Alfred fon [von] Goumoens. I tmerruar nga mizoritë që ishte i detyruar t’i shihte, ai kërkoi dorëheqjen dhe, në një letër të botuar në një gazetë të Vienës, shkruante:
Eja me mua, miku im, ti që thua se ke zemër e moral evropian, eja me mua tek ata të mjerë që, me sytë e nxjerrë, duhet aty në vendin e ngjarjes të hanë, pa ndonjë salcë, veshët e tyre të prerë; ose që duart e xhelatëve u kanë shkulur dhëmbët me një egërsi çnjerëzore; ose që u kanë thyer nofullat me çekan; ose ku pazari ndriçohet me viktima fatkeqe, sepse njerëzit në të djathtë e në të majtë hapin vrima të thella në gjokset e në supet e tyre dhe fusin në plagë fitila të ndezur. Unë kam parë njerëz të zvarritur me zinxhirë përmes pazarit, me një bandë ushtarake përpara, në trupat e të cilëve këta fitilë ishin djegur aq thellë sa që dhjami digjej në plagë me një flakë të drithëruar, si një llambë që po fiket. Jo rrallë ndodh që gjenia krijuese e pashuar e lindorëve çon në shpikjen e torturave të reja. Ata u rjepin Bábí-ve shuallin e këmbëve, i zhytin plagët në vaj që vlon, ua mbathin këmbët me patkoj si kuajve dhe i detyrojnë viktimat të vrapojnë. Asnjë klithmë nuk doli nga gjoksi i viktimës; vuajtja durohej në heshtje të zymtë nga ndjenja e topitur e fanatikut; tani ai duhet të vrapojë; trupi nuk e duron dot atë që ka duruar shpirti; ai rrëzohet. Jepi atij goditjen e vdekjes! Jepi fund vuajtjeve të tij! Por jo! Xhelati ngre kamzhikun dhe – unë e pashë me sytë e mi – viktima e mjerë e torturave të qindfishta vrapon! Ky është fillimi i fundit. Përsa i përket vetë fundit, ata i varin trupat e rjepur e të shpuar të tyre duarsh e këmbësh kokëposhtë në një pemë, dhe tani çdo persian mund të ushtrojë nishanin e tij në qitje sa të ketë qejf, nga një distancë e caktuar, por jo shume afër, duke qëlluar mbi gjahun fisnik që u është vënë në dispozicion. Unë kam parë kufoma të bëra shoshë nga afro njëqind e pesëdhjetë plumba.22
 Viktima më e shquar e persekutimeve të reja ishte poetesha Tahire, e cila për disa kohë qe mbajtur në arrest shtëpie. Një nga tiparet e erës së re, që ajo shpalli se do të sillte revelacioni i Báb-it, ishte heqja e kufizimeve që i mbanin gratë në një pozitë inferioriteti. Kur e njoftuan se ishte dënuar me vdekje, Tahireja i tha atij që e mbante të burgosur: “Ju mund të më vritni kur të doni, por nuk mund të ndalni emancipimin e grave”.23
 Kështu mori fund ajo që Bahá’í-të e quajnë “Dispensacioni i Báb-it”, faza e parë e historisë Bahá’í. Për një periudhë të shkurtër, gjithë Persia ndodhej në buzë të një ndryshimi social rrënjësor. Po të kishte pasur ndërmend Báb-i të merrte pushtetin politik, siç e akuzonin armiqtë e tij, të paktë ishin ata që e vinin në dyshim se ai mund të qe bërë sundimtari i vendit. Aftësia e jashtëzakonshme e pasuesve kryesorë të tij, ndjeshmëria e publikut për një mesazh të ri fetar, demoralizimi dhe lufta e fraksioneve si midis udhëheqjes civile dhe asaj klerikale, si dhe periudha e përkohshme e trazirave civile që shoqëruan sëmundjen e fundit dhe vdekjen e Muhamet Shahut, u gërshetuan në krijimin e një gjendjeje, në të cilën Báb-i mund të kishte përfituar nga ofertat për ndihmë, që i drejtoheshin atij me urgjencë.
 Nga fundi i vitit 1846, guvernatori i përgjithshëm i Isfahanit, Manuçer Hani, një nga njerëzit më të fuqishëm të Mbretërisë, i pat ofruar Báb-it të gjitha rezervat e ushtrisë e të pasurisë së tij të madhe, duke nxitur një marshim mbi Teheran dhe një konfrontim si me klerin dhe me Shahun. Një veprim i tillë do të kishte qenë plotësisht i justifikuar sipas besimit shiit. Parimi themelor që qëndronte në bazën e monarkisë persiane ishte se Shahu shërbente thjesht si nënregjent, të cilit i ishte besuar mbretëria për Imam Mehdiun. Derisa rivendikimi kryesor i Báb-it ishte se ai vetë është ky autoritet shpirtëror i shumëpritur, dhe duke qenë se disa nga mendjet e shpirtrat më të shquar të mbretërisë e kishin pranuar atë si të tillë, atëherë, në rast se i qëndrohej besnik mësimit shiit, kjo do të kërkonte që Muhamet Shahu dhe Nasered Din Shahu të shqyrtonin me respektin e kujdesin më të madh rivendikimet e tij. Që ata nuk vepruan kështu, kjo ishte vetëm pasojë e frikës së drejtuesve fetarë e laikë se mos Báb-i do të përbënte një kërcënim për autoritetin që u jepnin atyre postet që mbanin.
 Duke refuzuar t’i futej kësaj rruge, edhe sikur ky refuzim t’i kushtonte jetën, Báb-i dha një provë të qartë të karakterit paqësor të misionit të tij dhe se ai mbështetej në fuqitë shpirtërore, të cilat qysh në fillim kishte thënë se ishin e vetmja mbështetje e tij.
 Cilat ishin mësimet që shkaktuan një reagim kaq të egër e për të cilat Báb-i dhe mijëra e mijëra të tjerë dhanë vullnetarisht jetën e tyre? Përgjigja nuk është aspak e thjeshtë. Duke qenë se mesazhi i Báb-it u referohet në mënyrë aq specifike çështjeve teologjike të Islamit Shiit, për mendjet e perëndimorëve është shumë e vështirë të kapin mjaft prej problemeve që trajtojnë shkrimet e tij. Me të vërtetë, një shkak i rëndësishëm i suksesit që pati Báb-i në konvertimin e teologëve të shquar e të një armate të rinjsh seminaristë ishte zotërimi i qartë e pa ndonjë sforco prej tij i çështjeve më të ngatërruara e më kontradiktore të jurisprudencës, të profecisë e të besimit Islamik.
 Atyre që e dëgjonin u dukej diçka e jashtëzakonshme që një djalë i ri, pak i njohur me fushat e diturisë që përbënin preokupacionin bazë të klasës intelektuale persiane, ishte i aftë që aq lehtë të vinte në vështirësi teologë të nderuar, të cilët i kishin kushtuar tërë jetën e tyre këtij studimi dhe mbi të kishin ndërtuar karrierën e tyre publike. Raportime historike të hershme, të bëra nga Bábí-të, i përshkruajnë gjerësisht e me hollësi këto sqarime dhe përshtypjen që ato shkaktonin te dëgjuesit. Lexuesit evropian e amerikanoverior këto tema shpesh herë i duken shumë të errëta.24
 Megjithëse e zotëronte aq mirë, Báb-i nuk e inkurajonte rendjen pas një diturie të tillë të studiuesve, të klerit e të seminaristëve që ishin bashkuar me kauzën e tij. Arsyet nga nisej ai mbase mund të kuptohen më mirë po të kemi parasysh vlerësimin që ka shprehur për studimet teologjike shiite orientalisti britanik Eduard Grenvill Braun. Brauni i ka cilësuar traktatet, komentet, superkomentet dhe shënimet, që shiteshin për veprimtari intelektuale në Persinë e shekullit të nëntëmbëdhjetë, si “gjepura” të palexueshme, për vetë ekzistencën e të cilave dijetarëve të vërtetë duhet t’u “vijë keq”, duke shtuar se po këtë mendim kishin gjithashtu mendimtarët kryesorë të Islamit:
Sheiku Muhamet Abdu, ish Myfti i Madh i Egjiptit dhe Kancelar i Universitetit të El Azharit, i cili ishte, mbase, mendimtari më me kulturë dhe amatori më entuziast i gjuhës e i letërsisë arabe që ka nxjerrë Islami në kohët moderne, thoshte se të gjitha këto marrëzira duheshin djegur, sepse thjesht zinin kot raftet e librave, kultivonin fantazira dhe errësonin dijen e shëndoshë. Ky ishte mendimi i një teologu të madh e të ditur muhamedan, prandaj nuk ka përse të ngurrojmë për ta pranuar…25
 Këto pikëpamje ishin shprehur tashmë me forcë nga Báb-i. Libri i tij kryesor, Baján, parashikonte një kohë, kur trashëgimia e keqpërdorimit të energjisë së njerëzve, e akumuluar në Persi, do të çrrënjosej plotësisht dhe aftësitë intelektuale të popullit të saj do të çliroheshin nga supersticioni. Në të flitej për një epokë të ardhme, në të cilën do të lindnin fusha krejt të reja të dijes e të shkencës, e ku edhe njohuritë e fëmijëve do t’i kapërcenin së tepërmi dijet mesatare të kohës së tij.26
 Si rrjedhim shumë më interesant se këto komente të gjera teologjike ishte mesazhi social i Báb-it. Një ndër ndryshimet e rëndësishme midis Islamit e Krishtërimit është se i pari e vë theksin te revelacioni si udhëheqje në organizimin me hollësi të shoqërisë. Kurani parashikonte vendosjen e një shoqërie tërësisht myslimane. Muhameti ndërmori hapin e parë në këtë drejtim, kur vendosi shtetin e parë mysliman në qytetin e Medinës. Është, padyshim, kuptimplote që, ndërsa kalendari kristian fillon me datën e supozuar të lindjes së Jesuit, kalendari islamik fillon me Hixhranë dhe vendosjen e shtetit mysliman në Medinë. Në vend që t’i kthehet Qezarit “ajo që i përket Qezarit”, mësimi islamik përmban një varg të tërë udhëzimesh morale lidhur me administrimin shtetëror të punëve njerëzore. Myslimanët shiitë pritnin plotësisht të bindur që, kur të shfaqet Imam Mehdiu, ai jo vetëm do të hapë derën e shpëtimit për shpirtin individual, por edhe do të riafirmojë konceptin e një “kombi që e fton njerëzimin në rrugën e drejtë”.27
 Mesazhi i Báb-it duhet kuptuar karshi këtij sfondi. Mendjet dhe zemrat e atyre që e dëgjonin ishin të kyçura në një botë mendore që pak kishte ndryshuar nga koha e Mesjetës, vetëm se ishte bërë më obskurantiste, më e izoluar e fataliste.28 Rruga e Báb-it për kapërcimin e këtij problemi ishte krijimi i konceptit të një shoqërie krejt të re, të një shoqërie e cila të ruante një masë të gjerë elementësh kulturorë e fetarë të njohur për dëgjuesit e tij, por që do të mund të ngjallnin, siç do ta tregonin ngjarjet, një shtytje të re të fuqishme. Ai u bëri thirrje Shahut dhe popullit të Persisë ta pasonin në vendosjen e kësaj shoqërie. Gjatë periudhës së shkurtër që ende i qe lënë, ai përpunoi një sistem ligjesh për drejtimin e punëve publike; për ruajtjen e paqes e të rendit publik; për drejtimin e veprimtarisë ekonomike; për institute të tilla shoqërore si martesa, divorci e trashëgimia; dhe për marrdhëniet midis shtetit Bábí e kombeve të tjera. Për individin besimtar u reveluan lutje, meditime, porosi morale dhe udhëheqje profetike. Këto mësime janë cilësuar nga një historian Bahá’í si qëllimisht “të ngurta, të ndërlikuara e të rrepta”. Synimi i tyre ishte të shkaktonin një shkëputje të besimtarëve nga kuadri mysliman i referimit dhe t’i mobilizonin ata për një rol unikal në historinë njerëzore.29
 Ky rol ishte tema që përshkonte çdo kapitull të Bajánit dhe nënkuptohej që, në kuadrin e këtij roli, transformimi shpirtëror e social i Persisë ishte vetëm një prelud. Báb-i shpalli se qëllimi themelor i misionit të tij ishte të bënte pëgatitjet për ardhjen e Manifestimit Universal të Perëndisë. Báb-i i referohej këtij çliruesi të premtuar si “Ai Që Perëndia Do Ta Bëjë Manifestim”. Vetë Báb-i, megjithëse një i dërguar i pavarur i Perëndisë në linjën e Moisiut, të Jesuit e të Muhametit, ishte lajmëtari i atij që të gjitha fetë e botës ishin duke pritur. Termi báb kishte në revelacionin e ri një kuptim shumë më të gjerë nga ai që ka pasur ndonjëherë në Islamin; Báb-i ishte “porta” për te Manifestimi i Perëndisë, mesazhi i të cilit do të përhapej në mbarë botën.
 Pasazhe të Bajánit dhe shkrime të tjera të Báb-it e trajtojnë gjerësisht këtë subjekt qendror. Ato e bëjnë të qartë se Báb-i e shihte misionin e vet fetar si thjesht kalimtar. Kur të shfaqej i Premtuari, ai do të revelonte mësimet për epokën që po vinte dhe do të vendoste se cila pjesë e sistemit Bábí do të ruhej, në qoftë se do të ruhej ndonjë pjesë e tij:
Sikur njëmijë herë ta lexosh Bajanin, ... kjo nuk mund të krahasohet me leximin e një vargu të vetëm që do të revelohet nga “Ai Që Perëndia do ta shfaqë”. ... Sot Bajani është në stadin e farës; në fillimin e manifestimit të “Atij Që Perëndia do ta shfaqë”, përsosuria e tij sipërore do të bëhet e dukshme ...  Bajani e merr gjithë lavdinë e vet nga “Ai Që Perëndia do ta shfaqë”.30
 Báb-i refuzoi të shpallte me saktësi se kur do të shfaqej i Premtuari, por vuri në dukje se kjo do të ndodhte shumë shpejt. Disa nga pasuesit e tij ishin njoftuar se ata do ta shihnin me sytë e vet atë që Perëndia do ta shfaqë dhe do të kishin privilegjin që t’i shërbenin. Bajáni dhe shkrime të tjera përmbajnë referenca të fshehura për “vitin nëntë” dhe për “vitin nëntëmbëdhjetë”. Për më tepër, Báb-i deklaroi në mënyrë kategorike se askush nuk mund të pretendonte në mënyrë mashtruese për veten e tij se është ai që Perëndia do ta shfaqë dhe të kishte sukses në një pretendim të tillë. Bábí-të ishin paralajmëruar të mos kundërshtonin cilindo që do të dilte me një pretendim të tillë, përkundrazi të qëndronin të qetë, në mënyrë që Perëndia të përmbushte vullnetin e vet për këtë çështje. Për shembull, Báb-i i shkruante Vahidit besnik e të shquar:
Për drejtësinë e Atij, fuqia e të Cilit bëri që fara të mbijë dhe që futi frymën e Jetës në të gjitha gjërat, sikur Unë të isha i sigurtë se, në ditën e shfaqjes së Tij, ti do ta mohoje Atë, Unë do të hiqja dorë pa ngurrim prej teje dhe nuk do ta pranoja besën tënde. … Në qoftë se, nga ana tjetër, do të mësoja se një i krishterë që nuk beson në Fenë Time, do të besonte tek Ai, Unë do ta doja atë si beben e Syrit Tim.”31
 Pra si rrjedhim shteti Bábí, në se do të ishte realizuar, do të kishte shërbyer kryesisht si një faktor bartës për mesazhin e të Premtuarit që do të vinte dhe për përhapjen e këtij mesazhi në mbarë botën. Martirizimi i Báb-it dhe i shumicës së dishepujve të tij më të afërt, si dhe masakrimi i disa mijëra pasuesve të tij bëri që ky parashikim të dështonte para se të realizohej. Me të vërtetë, aty nga viti 1852 u duk sikur misioni i Báb-it përfundoi me dështim dhe se besimi i tij ishte në buzë të shuarjes.32


3.  Bahá’u’lláh-u


Midis një grushti drejtuesish Bábí që shpëtuan nga masakrat e viteve 1848-1853, shquhej një fisnik i quajtur Mirza Hysen Ali.1 Familja e tij, nga fisnikëria më e vjetër çifligare e Persisë, zotëronte çifligje të mëdha në zonën e Nurit të provincës së Mazendaranit.2 Mirza Hysen Aliu ishte një nga të parët që deklaroi besimin e tij te Báb-i, më 1844, kur Mulla Hyseni i çoi një mesazh nga Báb-i në vilën e familjes së tij në Teheran. Nga tregimi i Mulla Hysenit për këtë ngjarje, është e qartë që ai e kishte kërkuar Mirza Hysen Aliun me porosi të posaçme nga Báb-i. Dhe me të vërtetë, Báb-i shtyu një pelegrinazh të planifikuar prej kohësh për në Mekë, ku ai njoftoi publikisht për herë të parë misionin e vet, derisa mori letrën e Mulla Hysenit, me të cilën ky i njoftonte rezultatin e vizitës së tij te Mirza Hysen Aliu. Katër vëllezër e pasuan atë në besimin e ri, midis tyre edhe një vëlla nga babai në moshë më të re, i quajtur Mirza Jahja. Derisa shumica dërrmuese e pasuesve të Báb-it vinin nga klasa e klerikëve, e tregtarëve dhe e fshatarëve, kthimi në besimin e ri i pjesëtarëve të një familjeje me influencë nga kasta drejtuese ishte një zhvillim i rëndësishëm.
 Tre-katër vitet e para, pozita shoqërore e Mirza Hysen Aliut, që u bë një mësues aktiv i besimit të ri, e mbrojti atë deri në njëfarë shkalle nga sulmet fizike që pësonin bashkëbesimtarët e tij. Veprimtaritë që ai zhvillonte mbroheshin gjithashtu nga nami për ndershmërinë personale të tij, gjë tepër e pazakontë në qarqet qeveritare të asaj kohe, ku ryshfeti përbënte një institut kombëtar dhe çdo ngritje në pozitë varej prej tij. Për disa breza me radhë, pjesëtarë të familjes së tij kishin mbajtur pozita me influencë politike të konsiderueshme. I ati i tij, Mirza Abbasi, kishte qënë ministri kryesor për provincën e Mazendaranit. Lindur më 12 nëntor 1817, Mirza Hysen Aliu ishte vetëm 22 vjeç kur vdiq i ati më 1839, por megjithatë atij iu ofrua posti i të atit në qeveri. Për çudi të familjes e të shoqërisë së tij, ai e refuzoi këtë emërim të leverdisshëm. Në vend të kësaj, ai për disa vjet ia kushtoi përpjekjet e veta qeverisjes së punëve të familjes, duke rritur e mësuar pjesëtarët më të rinj të familjes dhe duke bërë bamirësi të shumta, për të cilat nga populli i zonës iu dha titulli popullor “Babai i të Varfërve”.
 Pasi u bë pasues i Báb-it, në moshën 27 vjeç, Mirza Hysen Aliu iu fut vetë energjikisht punëve të besimit të ri, i cili kishte filluar të pësonte dridhjet e para të persekutimeve që do të vinin më pas. Ai udhëtonte shumë, atij i detyrohej tërheqja në fenë e re e një numri të konsiderueshëm njerëzish të aftë, duke përfshirë edhe disa nga farefisi i tij; ai jepte, gjithashtu, përkrahje financiare për mjaft nga veprimtaritë e mësimit të Besimit Bábí në pjesë të ndryshme të vendit.
 Shumë shpejt pas deklarimit të besimit të tij, Mirza Hysen Aliu hyri në korrespondencë me Báb-in, e cila zgjati deri në ekzekutimin e Báb-it më 1850. Përmes kësaj korrespondence dhe shoqërisë së ngushtë me Bábí-të të tillë drejtues si Vahidi, Kodusi, Mulla Hyseni dhe Tahireja, ai filloi të shihej gjithnjë më shumë nga shokët e vet besimtarë si një udhërrëfyes në kuptimin e mësimeve të besimit të tyre. Ndikimi i Mirza Hysen Aliut si udhëheqës Bábí arriti kulmin në Konferencën e Badashtit më 1848, të cilën ai e organizoi personalisht dhe tërthorazi e drejtoi. Konferenca zbuloi në mënyrë dramatike përmbajtjen revolucionare të mësimeve të Báb-it.3
 Një ngjarje tjetër që ndodhi në Badasht gjithashtu do të kishte kuptim të madh. Si shenjë njohjeje e Ditës së re të Perëndisë, që kishte aguar, Mirza Hysen Aliu i ngjiti secilit prej të tetëdhjetë e një pjesëmarrësve nga një emër të ri, në përshtatje me cilësitë shpirtërore të veçanta të çdonjërit. Pikërisht në Badasht poeteshës së madhe të Kazvinit, Korratul-Ejn iu dha emri Tahire (e Dëlira), veprim ky që u mbylli gojën atyre që bënë vërejtje për daljen e saj pa ferexhe në mbledhje. Për vete, Mirza Hysen Aliu zgjodhi titullin Bahá (Shkëlqim, ose Lavdi). Pak kohë pas përfundimit të konferencës, kompetenca e tij për të dhënë emra të tillë gjeti mbështetje, kur Báb-i u shkroi një seri letrash pjesëmarrësve të Badashtit, në të cilat ai i drejtohej zyrtarisht secilit me emrin që i kishte ngjitur Mirza Hysen Aliu në konferencë. Báb-i i dërgoi Bahá-it një dokument të jashtëzakonshëm, të hartuar me dorën e tij në formën e një ylli. Ai përmbante mbi treqind vargje të shkurtra, të cilat përbëheshin prej fjalësh të prejardhura nga fjala “Bahá”, duke përfshirë edhe titullin Bahá’u’lláh, “Lavdia e Perëndisë”.
 Arti i bukurshkrimit ishte një arritje kulturore që çmohej në mënyrë të veçantë midis njerëzve të letrave në Persi, dhe dorëshkrimi në fjalë shihej si një kryevepër që asnjë kaligrafist i stërvitur nuk mund ta barazonte – “kaq i hollë e i ndërlikuar” ishte, sa që, sipas fjalëve të një shkrimtari, “i parë nga njëfarë largësie shkrimi dukej si një figurë e vetme boje mbi letër”.4 Pikërisht me emrin Bahá’u’lláh, Mirza Hysen Aliu u bë i njohur për shokët e vet Bábí dhe në histori.
 Valë të reja dhune u ngritën si rezultat i Konferencës së Badashtit dhe, si rrjedhojë, u krijua një gjendje në të cilën asnjë pjesëtar i besimit të ri nuk kishte siguri që nuk do të sulmohej. Kur Bahá’u’lláh-u ndërhyri për të mbrojtur Tahirenë dhe disa nga shokët e saj që u arrestuan pas konferencës, u burgos për vete dhe iu nënshtrua bastinados. Ai pësoi të njëjtën gjë disa kohë më vonë, kur e arrestuan përsëri ndërsa kishte marrë rrugën për të takuar Kodusin dhe Mulla Hysenin në Sheik ?abarsí. Sa kohë ishte i lirë, ai përpiqej t’i bindte miqtë e të afërmit me pozitë (të cilët i kundërviheshin lidhur me veprimtaritë e tij), se Bábí-të ishin paqësorë e të bindur ndaj ligjit. Ai i paralajmëronte këta ofiqarë që, në qoftë se qeveria nuk do të ndërhynte për t’i ndaluar persekutimet e nxitura nga kleri, atëherë gjithë mbretëria do të përfshihej nga dhuna masive e nga trazira publike.
 Ky paralajmërim u vërtetua si shumë i saktë, kur dy të rinj Bábí bënë një atentat kundër Shahut, në verën e vitit 1852. Bashkë me Bábí të tjerë të shquar, Bahá’u’lláh-un e arrestuan, e çuan në Teheran dhe e mbyllën në një burg të njohur me emrin “Sijah Çal” (Pusi i Zi). Ky vend është përshkruar si “një bodrum i nëndheshëm në Teheran, një pus i ndyrë, që dikur shërbente si rezervuar uji i njërës prej banjave publike të qytetit”.5
 Bahá’u’lláh-u qëndroi në Sijah Çal katër muaj, kohë gjatë së cilës vala e dhunës anti-Bábí bënte kërdinë anembanë Persisë. Të burgosurit në Sijah Çal jetonin nën kërcënimin e një vdekjeje të afërt. Çdo ditë, xhelatët zbrisnin shkallët, zgjidhnin një viktimë dhe e çonin për ta ekzekutuar. Disa nga të dënuarit i vrisnin në vend. Në disa raste, përdornin një çekiç e një kunj për të futur thellë në fytin e viktimës një shtupë të rëndë druri, trupi i së cilës lihej për orë ose ditë të tëra i lidhur me zinxhir me ata që ishin ende gjallë.
 Një prej viktimave tä Sijah Çalit, tregimet për të cilin janë përjetësuar në historinë Bahá’í, ishte një djalë i ri i quajtur Sulejman Han, një ish kalorës në ushtrinë mbretërore. Pa iu trembur syri, Sulejman Hani edhe më parë kishte vënë në rrezik jetën për të tërhequr kufomën e Báb-it, që e kishin lënë buzë një hendeku pas ekzekutimit të tij në Tabriz. Kur i erdhi radha për të vdekur atij vetë, xhelatët me ca thika të mprehta hapën një numër vrimash në trupin e Sulejman Hanit dhe në secilën prej tyre vunë nga një qiri të ndezur. Kështu e shëtitën nëpër rrugë deri sa vdiq. Kultura persiane çmon mbi çdo gjë stilin dhe është një dëshmi e kombinimit të ekzaltimit shpirtëror e të ndjenjës së dramës, që Sulejman Hani ecte rrugëve të kryeqyetit duke u buzëqeshur të njohurve e duke recituar pjesë të poetëve të mëdhenj persianë. Kur i thanë që, në qoftë se ishte aq i lumtur, përse nuk hidhte valle, ai ua plotësoi kërkesën torturuesve të vet duke u rrotulluar ngadalë me lëvizje tërë dinjitet të një valleje të krijuar nga mistikët malavi.6
 Skena të tilla dramatike përballë vdekjes ushtronin një forcë tërheqëse të papërmbajtshme mbi imagjinatën e studiuesve e të artistëve perëndimorë. Njerëz aq të ndryshëm, si Konti Gobinó, Sara Bernard, Leon Tolstoi dhe Ernest Renan, i bëri për vete historia e Bábí-të të ri dhe e grupit të tij të heronjve. Eduard Brauni qe i pari që e zbuloi këtë histori në shkrimet e Kontit Gobinó dhe pastaj i kushtoi një pjesë të madhe të jetës së vet studimit të Besimeve Bábí e Bahá’í. Brauni i ka përshkruar në këtë mënyrë të rinjtë martirë:
Janë jeta dhe vdekja e tyre, shpresa e tyre që nuk njeh dëshpërim, dashuria e tyre që nuk njeh ftohje, vendosmëria e tyre që nuk njeh lëkundje ato që i japin kësaj lëvizjeje të mahnitshme një karakter krejt të vetin. Sepse cilatdo qofshin meritat ose çmeritat e doktrinave për të cilat këta dhjetëra e qindra njerëz vdiqën, ata kanë të paktën diçka që i ka bërë të gatshëm
    “të lënë gjithshka nën qiell,
    Dhe të ecin të zhveshur në diell e shi,
    Dhe të punojnë e të presin e të ruhen tërë jetën”.
   Nuk është gjë e vogël ose e lehtë të durosh atë që kanë duruar ata dhe, me siguri, ia vlen të bësh përpjekje për ta kuptuar atë që ata e kanë konsideruar më të çmuar sesa vetë jeta. Unë nuk them asgjë për ndikimin e fuqishëm që Besimi Bábí, siç besoj unë, do të ushtrojë në të ardhmen, as për jetën e re që mbase mund të frymëzojë ai në një popull të vdekur; sepse, pavarësisht nëse ky besim do të ketë sukses apo do të dështojë, heroizmi i shkëlqyer i martirëve Bábí është diçka e përjetshme dhe e pavdekshme…
   Por ajo që nuk shpresoj t’ju kem transmetuar është zelli i tmerrshëm i këtyre njerëzve dhe ndikimi i papërshkrueshëm që ky zell, i kombinuar edhe me cilësi të tjera, ushtron mbi këdo që ka rënë në kontakt me ta. Ju siguroj për këtë…7
 Bahá’u’lláh-u i mbijetoi për çudi kësaj vale persekutimesh, që ishte më e rënda, si dhe të tjerat që erdhën pas saj. Autoritetet civile nuk kishin qejf ta lironin atë, sepse për ta ishte i qartë roli i rëndësishëm që ai kishte luajtur në komunitetin Bábí. Megjithatë, për shkak të pozitës shoqërore të familjes së tij dhe të ndërhyrjes personale të ambasadorit rus, princit Dollgorukov, do të kishte qenë krejt e paarsyeshme ta ekzekutonin atë pa gjyq. Por gjyqi ishte i pamundur. Ai që kishte dashur të vriste Shahun kishte pohuar akuzën kundër vetvetes në prani të një përfaqësuesi të dërguar nga Qeveria Ruse, dhe i kishte përjashtuar krejtësisht drejtuesit Bábí, duke përfshirë Bahá’u’lláh-un, nga çdo bashkëfajësi në veprimin e tij.8
 Prandaj kryeministri i ri, një farefis i Bahá’u’lláh-ut, arriti t’i bindë pjesëtarët e familjes mbretërore, që donin ta ekzekutonin robin, se do të ishte më mirë që ai të syrgjynosej nga Persia.9 Syrgjynosja u shpall, por më parë Shahu konfiskoi pronat e Bahá’u’lláh-ut, vila e tij në Teheran u grabit, shtëpia në fshat u rrafshua me tokën, ndërsa veprat e artit dhe dorëshkrimet që zotëronte përfunduan në duart e ofiqarëve të Qeverisë Persiane (duke përfshirë edhe vetë kryeministrin).
 Në këtë gjendje, të zhveshur nga pronat, të dobësuar e të brejtur vazhdimisht nga vuajtjet fizike që kishte pësuar në Sijah Çal, Bahá’u’lláh-un e syrgjynosën nga vendi i tij pa gjyq e pa ndihmë. Ata që e kishin parë, ishin habitur pamasë që këto vuajtje tronditëse sikur i kishin dhënë atij siguri dhe ia kishin përtëritur forcat. Në fakt, pikërisht atje, në pusin e errët të Sijah Çalit, kishte ndodhur ngjarja më kuptimplotë në historinë Bábí e Bahá’í. Pikërisht atje Bahá’u’lláh-u mori pagëzimin si “Ai Që Perëndia Do Ta Bëjë Manifestim”. Bahá’u’lláh-u e përshkruan kështu atë që i ndodhi në bodrumin e burgut dhe që i dha atij shenjën e parë të misionit të vet:
Një natë, në ëndërr u dëgjuan në çdo anë këto fjalë të ekzaltuara: “Me të vërtetë, Ne do të të bëjmë Ty fitimtar nëpërmjet Vetes Sate e përmes pendës Tënde. Mos u ligështo për atë që të ka zënë, as mos ki frikë, sepse Ti je i siguruar. Së shpejti Perëndia do të nxjerrë në shesh thesaret e tokës – njerëz që do të të ndihmojnë Ty nëpërmjet Vetes Sate e përmes Emrit Tënd, me të cilin Perëndia ka ringjallur zemrat e atyre që e kanë njohur Atë.” … Gjatë kohës që ndenja në burgun e Teheranit, megjithëse pesha e rëndë e zinxhirëve dhe ajri i qelbur Më linin të flija fare pak, megjithatë, në ato çaste të rralla dremitjeje Unë ndjeja sikur diçka rridhte nga kurora e kokës Sime mbi gjoksin Tim, si një përrua i rrëmbyer që derdhet mbi tokë nga maja e një mali të lartë. Në çaste të tilla gjuha Ime shqiptonte atë që asnjeri nuk është në gjendje ta dëgjojë.10
 Pra, Bahá’u’lláh-u ishte objekti i revelacionit të Báb-it dhe qendra e së vërtetës për ata që do të shkonin pas tij. Ka të dhëna të shumta që Báb-i, qysh në fillim, e shihte Bahá’u’lláh-un si personin, për t’i përgatitur rrugën të cilit kishte ardhur vetë ai. Ai ua kishte ngulitur fort këtë disa pak dishepujve të vet shumë të afërt dhe e kishte shpallur në një pasazh kuptimplotë në Bajan:
Lum ai që e drejton shikimin nga Rendi i Bahá’u’lláh-ut dhe i është mirënjohës Zotit të tij! Sepse, me siguri, ai do të shfaqet. Me të vërtetë, Perëndia e ka urdhëruar në mënyrë të pakthyeshme këtë në Bajan.11
 Pas katër muaj burgimi në Sijah Çal, Bahá’u’lláh-u u lirua në mënyrë po aq arbitrare sa ç’qe burgosur më parë, dhe u njoftua me anë të një dekreti zyrtar të Shahut se do të çohej syrgjyn me gjithë familjen e me cilindo që dëshironte ta shoqërojë. Është kuptimplotë që ai nuk zgjodhi këtë moment për t’u shpallur misionin e tij pasuesve të vet. Atij iu ofrua strehim në Rusi, por ai zgjodhi si vend syrgjynimi qytetin e Bagdatit në atë që sot është Iraku, por që në atë kohë ishte një provincë e Perandorisë Otomane Turke fqinjë. Gjatë tre viteve që pasuan, rreth tij në internim u grumbullua gradualisht një koloni e vogël Bábí, si dhe pjesëtarësh të familjes së tij. Një prej tyre ishte edhe vëllai më i vogël i Tij nga babai, Mirza Jahjai, i cili u largua nga Persia i veshur tebdil dhe u bashkua me familjen pak kohë pas arritjes së saj në Irak më 1853. Pikërisht nga ky burim i papritur lindi një formë e re sprovash e kundërshtimi.
 Historia e Mirza Jahjait është edhe intriguese edhe patetike. Veprimet e Jahjait krijuan një kërcënim të madh për misionin e Bahá’u’lláh-ut dhe pasojat e tyre vazhdojnë të japin material për sulme kundër komunitetit Bahá’í edhe sot e kësaj dite.
 Mirza Jahjai ishte trembëdhjetë vjet më i ri se Bahá’u’lláh-u dhe edukimi i tij ishte mbikqyrur gjerësisht nga ky i fundit. Kaligrafist i talentuar, ai qe për një kohë sekretar personal i tij. Ata që e kishin njohur, e kanë përshkruar atë si njeri të ndrojtur e të prekshëm, që ndikohej lehtë nga personalitete më të forta. Ai ndoqi me zell të vëllanë në besimin Bábí, madje edhe e shoqëroi atë në disa prej udhëtimeve të hershme të tij.
 Mirza Jahjai, që nga natyra ishte njeri i sjellshëm, gëzonte respektin e komunitetit Bábí për arsye të lidhjes së ngushtë që kishte me Bahá’u’lláh-un, si dhe për arsye të pozitës shoqërore të familjes së tij. Aty nga koha e mbajtjes së Konferencës së Badashtit, Bábí, pasi u këshillua me Bahá’u’lláh-un dhe me një Bábí tjetër kryesor, shkroi një deklaratë, me të cilën e emëronte Jahjanë kryetar titullar të komunitetit Bábí në rast vdekjeje të Báb-it. Duke e parë në mënyrë retrospektive, është e qartë se qëllimi i këtij emërimi ishte krijimi i një kanali, përmes të cilit Bahá’u’lláh-u të mund të vazhdonte të udhëhiqte punët e besimit të ri, pa qenë nevoja t’i shtonte një emërim formal pozitës së shquar personale që kishte fituar.12 Në kohën e emërimit të tij, Jahjanë nuk e kërcënonte ndonjë rrezik i madh, sepse ai në pjesën më të madhe kishte qëndruar i veçuar në pronat familjare në Veri dhe kishte ikur kur trazirat u shtrinë në këtë zonë.13
 Por sapo grupi i të internuarve zuri vend në Irak, Jahjai u dorëzua para një propozimi që i bëri një person bindës, një studiues i teologjisë myslimane, i quajtur Sijid Muhamet. Sijid Muhameti që, me sa duket donte të bëhej vetë një autoritet i doktrinës në komunitetin Bábí, e shtyu Jahjanë të hiqte qafe tutelën e të vëllait dhe të merrte vetë në dorë udhëheqjen e fesë Bábí.14 Për një kohë, Jahjai u lëkund; por i nxitur nga Sijid Muhameti, ai përfundimisht u shkëput nga Bahá’u’lláh-u dhe doli me pretendimin se i takonin kompetencat e prerogativat e trashëgimtarit të Báb-it të martirizuar.
 Përgjigja e Bahá’u’lláh-ut për veprimin e Jahjait ndriçon brendinë e karakterit të tij. Në vend që të hynte në një debat, i cili mund të vinte në rrezik unitetin dhe mbijetesën e komunitetit Bábí tashmë të demoralizuar, Bahá’u’lláh-u u largua pa asnjë paralajmërim për në malet pranë Sulejmanies në Kurdistanin fqinj. Për afro dy vjet, ai qëndroi pa kurrfarë lidhjeje me komunitetin Bábí. Ky internim i vetimponuar në një vend të shkretë të Kurdistanit është një remineshencë e periudhave të ngjashme në jetën e themeluesve të feve të tjera të mëdha. Siç u bë e qartë më vonë, kjo qe për të kohë e një krijimtarie të madhe. Misioni i tij filloi të merrte formë përfundimtare në mendjen e tij dhe të konkretizohej në meditime, lutje e poema, që ai i hartoi gjatë muajve të izolimit. Disa prej këtyre aluzioneve të mesazhit të tij për botën janë ruajtur në origjinalin persisht.
 Në kohën që Bahá’u’lláh-u ndodhej në Sulejmanie, punët e fesë Bábí ishin lënë krejtësisht në dorë të Jahjait, të cilin e ndihmonte këshilltari i tij i ri, Sijid Muhameti. Si rezultat, në komunitetin e vogël të syrgjynëve Bábí u krijua një gjendje gati anarkie. Në më pak se njëzet e katër muaj, rreth njëzet shpirtra të dëshpëruar dolën me pretendime të vetat, duke u përpjekur të uzurponin udhëheqjen e paqëndrueshme, dhe Mirza Jahjai u tërhoq në izolim, duke lënë Sijid Muhametin t’u jepte rrugë si të mundëte çështjeve teologjike që kishin dalë. Pretendenti për udhëheqës tregoi kështu paaftësinë e vet për pozitën që kishte kërkuar me aq vrull. Ky mësim nuk shkoi kot për shumicën e shokëve të tij Bábí.
 Meqenëse kushtet po shkonin duke u keqësuar me shpejtësi, disa nga të internuarit bënë përpjekje energjike për të gjetur Bahá’u’lláh-un dhe për ta bindur të kthehej. Më në fund, një nga më të zellshmit e gjeti Bahá’u’lláh-un sipas zërave që kishte dëgjuar për një “shenjtor” që jetonte në male. Edhe Jahjai, madje, u bashkua me familjen e me Bábí të tjerë në një thirrje për Bahá’u’lláh-un që të kthehej e të merrte drejtimin e komunitetit. Më 19 mars 1856, ai i pranoi këto kërkesa.
 Shtatë vitet që pasuan dëshmuan për një transformim të habitshëm në fatet e komunitetit Bábí. Me anë të shembullit, të nxitjes e të një disipline të fuqishme, Bahá’u’lláh-u e rimëkëmbi komunitetin në nivelin moral e shpirtëror që pat arritur gjatë jetës së Báb-it. Mirza Jahjai qëndroi krejt i tërhequr dhe fama e Bahá’u’lláh-ut si mësues shpirtëror u përhap në gjithë Bagdatin e në rajonet fqinjë. Princa, studiues, mistikë dhe ofiqarë të pushtetit vinin ta takonin, midis tyre edhe shumë njerëz të shquar të jetës publike persiane.
 Në Bagdad, Bahá’u’lláh-u hartoi Qitap Ikanin apo Librin e Sigurisë, në të cilin dha panoramën e planit të shpëtimit të njerëzimit. Libri përmban një paraqitje të hollësishme të mësimit të Bahá’u’lláh-ut për natyrën e Perëndisë, për funksionin e serisë së Manifestimeve hyjnore dhe për evolucionin shpirtëror të gjinisë njerëzore. Ai përfundon me një demonstrim të së vërtetës së misionit të vet. Në vitet që pasuan, ‘Iqan’ u bë shkrimi më me influencë i Bahá’u’lláh-ut dhe themeli i një pjese të madhe të punës për përhapjen e besimit Bahá’í.
 Ndikimi gjithnjë në rritje i Bahá’u’lláh-ut shkaktoi, sidoqoftë, frikë e dyshime të mëdha në mendjet e Shahut e të qeverisë së tij, që për këtë iu drejtuan Qeverisë Otomane. Papritur, pa kurrfarë paralajmërimi, në prill të vitit 1863, Bahá’u’lláh-un dhe familjen e tij i njoftuan se Qeveria Otomane kishte marrë parasysh kërkesat persiane që refugjatët të zhvendoseshin më larg kufijve të atdheut të tyre. Ata do të largoheshin e të vendoseshin në Konstantinopojë (Stambolli i tanishëm).
 Ndërsa bëheshin përgatitjet për nisje, Bahá’u’lláh-u e transferoi përkohësisht vendqëndrimin e tij në një kopësht që ndodhej në një ishull të Lumit Tigër, të njohur nga Bahá’í-të që nga kjo kohë me emrin që i dha ai atëherë, si Kopshti i Rizvanit (“Parajsa”). Pikërisht në këtë kopsht ai u njoftoi një grushti pasuesish të tij të zgjedhur e më të afërt se ai vetë ishte “Ai Që Perëndia Do Ta Bëjë Manifestim”, lajmëtari universal i Perëndisë, i premtuar nga Báb-i dhe nga shkrimet e feve të mëparshme. Historia Bahá’í i referohet asaj që ndodhi me Bahá’u’lláh-un në Sijah Çal si agimi i revelacionit të tij. Në deklarimin e bërë në Rizvan, rivendikimi i tij u shpallej qartë të tjerëve dhe, si rezultat, rrjedha e historisë Bábí ndryshoi në mënyrë të përhershme. Kjo ngjarje kremtohet sot në mbarë botën si festa kryesore e Besimit Bahá’í, megjithëse shtytja që dha shpallja do të ndjehej vetëm pas shpalljes publike të misionit të Bahá’u’lláh-ut katër vjet më pas.15
 Më 16 gusht 1863, grupi i të internuarve arriti në kryeqytetin otoman Konstantinopojë, pas një udhëtimi që zgjati mbi tre muaj; por qëndrimi i tyre këtu do të ishte shumë i shkurtër. Prej një kohe të gjatë marrdhëniet midis Perandorisë Otomane e asaj Persiane ishin të tendosura dhe shoqëroheshin shpesh me luftëra të vogla, me intriga pa fund dhe me aneksime të përhershme territoresh. Duke pasur frikë se mos të internuarit Bábí, nëpërmjet lidhjeve që kishin në Persi, bëheshin vegël e politikës turke, qeveria e Shahut ndjehej gjithnjë e më e shqetësuar lidhur me vendimin për dërgimin e grupit në kryeqytetin otoman. Ambasadori persian, Mirza Hysen Han, filloi kështu një fushatë për t’u bërë presion autoriteteve turke që t’i çonin Bábí-të në një zonë më të largët të perandorisë.16 Këtë presion ai e shoqëroi edhe me një paralajmërim se Bábí-të ishin armiq të çdo rendi dhe një kërcënim i veçantë për një shoqëri aq kozmopolite e aq të paqëndrueshme, siç ishte Perandoria Otomane. Përpjekjet e tij patën sukses. Në fillim të dhjetorit 1863, Bahá’u’lláh-u, familja dhe shokët e tij papritur, edhe këtë herë pa kurrfarë paralajmërimi, u dëbuan e u çuan në Adrianopojë (Edreneja e sotme) në Turqinë evropiane.17
 Në Adrianopojë fillon një fazë e re në historinë Bahá’í. Përshtypja e thellë që linte personaliteti i Bahá’u’lláh-ut mbi rrymën e pandërprerë të vizitorëve që vinin për ta takuar, transformimet në dukje magjike që ai kishte kryer në komunitetin e Bagdatit, korrespondenca e gjerë që mbante me grupet e persekutuara Bábí anembanë Persisë dhe ndikimi i tij midis tyre, e kishin bërë atë tashmë pikën fokusale të Besimit Bábí. Lajmet për shpalljen e tij në kopshtin e Rizvanit diskutoheshin hapur midis Bábí-ve. Në kushtet e një komuniteti të hapur për të renë, Bahá’u’lláh-u arriti në përfundimin se kishte ardhur koha për deklarimin publik të misionit të tij.
 Hapi i parë në këtë shpallje ishte të vinte në dijeni Mirza Jahjanë, si i besuari nominal i Besimit Bábí, për natyrën e misionit të tij. Në përputhje me këtë, në një deklaratë të njohur si Sure Amr18, Bahá’u’lláh-u bëri të ditur rivendikimin e tij se është “Ai Që Perëndia Do Ta Bëjë Manifestim” dhe e ftoi Jahjanë ta njihte e ta mbështeste, siç e kishte porositur qartë Báb-i që të bënte. Por një përgjigje e tillë nuk do të vinte. Pak kohë pasi të internuarit arritën në Adrianopojë, Jahjai, i nxitur përsëri nga Sijid Muhameti, ndërmori një seri makinacionesh me synimin për të rivendosur pozitën e humbur. Kur këto dështuan, Jahjai bëri dy orvatje për vrasjen e të vëllait. Pikërisht pak kohë pas orvatjes së dytë, atij iu lexua njoftimi i Bahá’u’lláh-ut.
 Jahjai u lëkund për një kohë të shkurtër, pastaj e habiti komunitetin Bábí duke shpallur se ai vetë, e jo Bahá’u’lláh-u, ishte Manifestimi i Perëndisë i premtuar nga Bábí. Reagimi i tij, të paktën, sqaroi atë gjëndje që sjellja e tij e mëparshme e kishte bërë burim konfuzioni e shqetësimesh. Gati brenda një nate, Jahjanë e braktisën praktikisht të gjithë Bábí-të në Adrianopojë dhe shumica dërrmuese e atyre që ndodheshin në Persi e Irak, duke përfshirë pjesëtarët e gjallë besimtarë të familjes së Báb-it. Sipas vlerësimit të Eduard Braunit, jo më shumë se tre-katër në çdo njëqind veta u radhitën me Jahjanë, kurse gjithë të tjerët pranuan rivendikimin e Bahá’u’lláh-ut. Pikërisht që nga kjo kohë, Bábí-të filluan ta quanin veten “Bahá’í” dhe Besimi Bahá’í doli si fe më vete.19
 Pasi vendosi autoritetin e tij midis pasuesve të Báb-it, Bahá’u’lláh-u e ktheu vëmendjen nga misioni i vet. Duke filluar nga shtatori 1867, ai shkroi një seri letrash, që radhiten midis dokumentave më të shquar në historinë fetare. Ato u drejtoheshin kolektivisht “Mbretërve të tokës” dhe individualisht monarkëve të veçantë. Në to, ai shpallte se ishte i Premtuari në Torahun, në Ungjijt e në Kuranin dhe i ftonte të ngriheshin e të bëheshin përkrahës të besimit të tij. Letrat përmbanin paralajmërime dramatike se bota e shekullit të nëntëmbëdhjetë do të shpërbëhej; se një qytetërim botëror do të lindë. Strumbullari i epokës së re ishte njëshmëria e mbarë gjinisë njerëzore. Bahá’u’lláh-u u bëri thirrje në mënyrë të posaçme sundimtarëve të fuqishëm të Evropës t’ia nënshtronin të gjitha qëllimet e tjera detyrës së realizimit të unitetit botëror:
Duhet të vijë koha kur nevoja imperative për mbajtjen e një kuvendi të gjerë e gjithëpërfshirës njerëzish do të bëhet realitet në shkallë universale. Sundimtarët dhe mbretërit e tokës duhet medoemos të jenë të pranishëm aty dhe, duke marrë pjesë në debatet e tij, të shqyrtojnë mënyra e mjete të tilla që të hedhin themelet e Paqes së Madhe botërore midis njerëzve. ... Nuk duhet të krenohet ai që do vendin e tij, por ai që do gjithë botën. Toka është një vend i vetëm dhe njerëzimi qytetarët e saj.20
 Letrat pohojnë se Perëndia ka vënë në lëvizje forca historike, të cilave kurrfarë skemash njerëzore nuk mund t’u rezistojnë. Sundimtarëve u thuhej se pushteti u është besuar atyre nga Perëndia për t’u shërbyer nevojave të njerëzimit dhe për të vendosur paqen ndërkombëtare, drejtësinë shoqërore dhe unitetin botëror. Qeveritë që do të përpiqeshin ta përdornin pushtetin e tyre për t’iu kundërvënë procesit të bashkimit të njerëzimit, do t’i sillnin shkatërrim vetes dhe kombeve të tyre.
 S’kishte filluar ende mirë shpallja publike, kur besimi i ri mori një goditje tjetër serioze, efekti i së cilës ndihet edhe sot e kësaj dite. Ajo erdhi përsëri nga Mirza Jahjai. Mospranimi i misionit të Bahá’u’lláh-ut nga Mirza Jahjai i dha fund influencës së tij midis pasuesve të Báb-it. Jahjai i ka thënë më vonë Profesor Braunit se kishte qenë aq i braktisur nga të internuarit e tjerë, sa që disa herë ishte i detyruar të shkonte vetë në treg për të blerë ushqime. Por, sidoqoftë, ai kishte ende mbështetjen e Sijid Muhametit dhe dy të internuarve të tjerë në Adrianopojë. Ky grup i vogël me sa duket ishte orvatur të gjente mënyra për të penguar kthimin e plotë të pasuesve të Báb-it në fenë e re, që po kryhej në mbarë Persinë e në territoret otomane. Letrat e Bahá’u’lláh-ut drejtuar mbretërve i sugjeruan grupit një mënyrë për t’i shërbyer këtij qëllimi.
 Në këtë moment historik, Perandoria Otomane e plakur ndodhej në prag të shpërbërjes. Presioni nga minoritetet e shumta që përfshinte perandoria ishte veçanërisht i fortë e këmbëngulës në territoret evropiane tej Adrianopojës, ku shtete të tilla të reja, si Greqia, Bullgaria, Sërbia e Mali i Zi, po shkëputeshin prej saj. Ambasadori persian në Kostandinopojë, Mirza Hysen Hani, bënte të gjitha përpjekjet për ta bindur Qeverinë Turke se grupi i të internuarve Bahá’í përbënte një rrezik po aq politik sa dhe fetar. Prandaj Mirza Jahjai dhe Sijid Muhameti përpiqeshin t’i paraqisnin në këtë këndvështrim letrat e Bahá’u’lláh-ut drejtuar mbretërve. Në Konstantinopojë u dërguan letra anonime, që tërhiqnin vëmendjen rreth një konspiracioni politik. Padyshim, këto histori fituan besim për faktin që një rrymë e pandërprerë vizitorësh nga të gjitha anët e perandorisë përpiqeshin të takonin Bahá’u’lláh-un në Adrianopojë dhe për shkak se autoritetet e atjeshme gjithashtu ishin të magjepsur prej tij.21
 Dihej që, në fazat e para të persekutimeve kundër Bábí-ve, Bahá’u’lláh-ut i qe ofruar mbrojtja si e Qeverisë Britanike ashtu edhe e asaj Ruse, dhe kjo mund ta ketë shtuar frikën e Qeverisë Otomane se mos akuzat e Jahjait kishin njëfarë baze. U vendos që çështja e komunitetit të të internuarve të zgjidhej njëherë e mirë. Sulltani Abdyl Aziz nxorri një urdhër perandorak të paapelueshëm që i çonte të internuarit e Adrianopojës në burgim të përjetshëm në koloninë ndëshkimore të Akrës në Palestinë. Në mëngjesin e 21 gushtit 1868, Bahá’u’lláh-un dhe shtatëdhjetë deri tetëdhjetë pjesëtarë të familjes së tij e shokë të ngushtë i hipën në një avullore në Galipoli dhe, pas një udhëtimi cfilitës prej dhjetë ditësh, të shoqëruar me roje të shumta, i zbritën në tokë nga Porta e Detit që çon në fortesën e zymtë të Akrës.
 Për ironi të fatit, Mirza Jahjai dhe Sijid Muhameti ranë në grackën që kishin ngritur vetë. Duke dyshuar se mos Jahjai ishte i angazhuar edhe vetë në konspiracion, autoritetet turke e çuan atë të burgosur në ishullin e Qipros bashkë me tre të burgosur Bahá’í, të cilët, shpresohej, do të pengonin veprimtaritë e tij.22 Sijid Muhameti dhe një shok i tij u dërguan me grupin e të internuarve Bahá’í në Akra po për të njëjtën arsye.
 U zgjodh Akra, sepse në mënyrë konfidenciale besohej që Bahá’u’lláh-u nuk do të mbijetonte dot në kushtet e atjeshme. Në vitet 60 të shekullit të nëntëmbëdhjetë qyteti-burg ishte një vend i qelbur, ku burgoseshin kriminelë nga të katër anët e perandorisë, një truall me një labirint rrugicash e ndërtesash tërë lagështirë e të ngjeshura pas njëra-tjetrës. Erërat e forta dhe batica hidhnin në breg plehrat e Detit Mesdhe, duke e bërë klimën aq të pashëndetshme, saqë një fjalë popullore thoshte se një zog që fluturon mbi Akra bie i ngordhur në rrugët e saj.
 Dy vitet e para të burgimit të Bahá’í-ve qenë një periudhë privacionesh e sakrificash të mëdha. Nga Konstantinopoja, ambasadori persian nxorri urdhëra që një agjent i qeverisë së tij të vendosej në Akra për të siguruar që autoritetet otomane lokale të zbatonin rigorozisht kushtet e rrepta që përcaktonte dekreti zyrtar. Një numër të internuarish vdiqën për shkak të trajtimit që u bëhej, siç ndodhi me djalin e dytë të Bahá’u’lláh-ut, Mirza Mehdiun, që humbi jetën në një aksident të shkaktuar nga kushtet e burgut. Njëfarë lehtësimi erdhi më 1870, kur u kërkua që fortesa të përdorej si kazermë ushtarake gjatë një periudhe tensioni midis Turqisë e Rusisë dhe të burgosurit u kaluan në arrest shtëpie, nëpër shtëpi të marra me qira e në ndërtesa të tjera.
 Gradualisht, megjithë paragjykimin publik të fillimit, ndikimi i Bahá’u’lláh-ut filloi të ketë të njëjtin efekt që kishte ushtruar në Bagdad e në Adrianopojë. Guvernatorë që e simpatizonin shkurtuan numrin e rojeve dhe zëra me influencë filluan të shprehnin admirim e interes. Pastaj erdhi një goditje e re. Sijid Muhameti dhe dy shokë të tij, të zhgënjyer për shkak të përmirësimit të gjendjes së të burgosurve, filluan të nxitnin klasat e ulëta të qytetit, me qëllim që të provokonin një sulm kundër shtëpisë së Bahá’u’lláh-ut, një sulm që, shpresohej, mund të çonte në vdekjen e tij.
 Ky kërcënim i ri qe një provokim tepër i rëndë, të cilin disa nga të internuarit nuk e duronin dot. Pa marrë parasysh parimet e mospërdorimit të dhunës dhe të mbështetjes në Vullnetin e Perëndisë, që ata i predikonin, shtatë prej tyre e morën çështjen në duart e veta. Pasi nxitën me qëllim një luftim, ata i vranë Sijid Muhametin dhe bashkëpunëtorët e tij.
 Efekti i këtyre vrasjeve qe për besimin e ri një pengesë shumë më e madhe se gjithshka që mund të kishte arritur vetë Sijid Muhameti. Ato i hodhën benzinë zjarrit të tulatur të akuzave që bënin në adresë të të internuarve kundërshtarët e tyre nga gjiri i klerit mysliman. Për Bahá’u’lláh-un, tronditja e shkaktuar nga ky incident qe një goditje shumë më e rëndë sesa burgimi fizik, sepse njolloste veprën e tij të pastër. Në një letër të shkruar në atë kohë, ai thoshte:
Burgimi Mua nuk më turpëron. Jo, për Jetën Time, ai më sjell lavdi. Ajo që mund të më turpërojë është sjellja e të tillë pasuesve të Mi, që thonë se më duan Mua, por në fakt shkojnë pas të Mallkuarit.23
 Me kohë, një gjykatë civile arriti në përfundimin se shpërthimi i dhunës nuk ishte përkrahur as nga Bahá’u’lláh-u e as nga shumica e Bábí-ve në Akra dhe u dënuan vetëm fajtorët. Pak nga pak gjakrat u ftohën. Ndërkohë, Bahá’u’lláh-u kishte rifilluar serinë e letrave drejtuar mbretërve e sundimtarëve, të cilat qenë ndërprerë për shkak të nisjes së tij nga Adrianopoja. Letra individuale iu dërguan Perandorit Lui Napoleon, Mbretëreshës Viktoria, Kajzer Vilhelmit I, Car Aleksandrit II, Nasered Din Shahut të Persisë, Perandorit Franc Jozef të Austrisë dhe Sulltanit Otoman Abdyl Aziz.
 Në ato letra, Bahá’u’lláh-u u bënte thirrje monarkëve të bashkoheshin për krijimin e një gjykate ndërkombëtare, e cila të kishte kompetencë të vendoste për grindjet midis kombeve. Kjo qeveri botërore në embrion, thoshte ai, duhet të mbështetet nga një forcë policore ndërkombëtare, e cila do të mbahet nga shtetet anëtare dhe do të përdoret për të zbatuar zgjidhjen paqësore të të gjitha grindjeve ndërkombëtare.
 Letrat përmbanin, gjithashtu, porosi për krijimin e një ndjenje bashkësie midis popujve të botës. Për shembull, Bahá’u’lláh-u bënte thirrje për krijimin e një gjuhe ndihmëse ndërkombëtare, e cila do t’i lejonte çdo shoqërie të ruajë identitetin e vet kulturor, duke përfituar në të njëjtën kohë nga aftësia për të komunikuar me të gjitha racat e kombet e tjera. Një sistem arsimor i detyrueshëm do të siguronte që të ketë shkollim në mbarë botën; një sistem ndërkombëtar peshash e matjesh do të krijonte standarte të përbashkëta për një sistem ekonomik global; shpenzimet ushtarake do të shkurtoheshin shumë dhe taksat do të përdoreshin për mirëqenien shoqërore. Monarkëve u bëhej thirrje të pranonin disa parime demokratike bazë të qeverisjes në drejtimin e punëve të tyre të brendshme.
 Për shkak të kufizimeve të rrepta që u imponoheshin të internuarve, këto mesazhe të jashtëzakonshme nxirreshin jashtë burgut në rrobat e vizitorëve simpatizantë. Vetë konsulli francez ia çoi personalisht Perandorit Lui Napoleon letrën e parë të Bahá’u’lláh-ut.
 Mesazhe të fuqishme iu dërguan, gjithashtu, udhëheqësve të feve botërore, duke përfshirë Papën Piu IX. Tema kryesore e tyre ishte një thirrje drejtuar udhëheqësve fetarë për të lënë mënjanë dogmat, për të hequr dorë nga pozita e tyre e ngjashme me atë të sundimtarëve laikë dhe për të marrë seriozisht në konsideratë kërkesat e parashtruara nga Bahá’u’lláh-u. Letrat vinin në dukje se fillimisht kanë qenë klerikët të parët që kanë mohuar e persekutuar themeluesit e secilës prej feve botërore.
 Letra drejtuar Papës Piu IX është me interes të veçantë për studiuesit e historisë institucionale, sepse jep një pasqyrë të veprimeve, për shumë nga të cilat pasardhësit e Papës qysh nga ajo kohë e kanë parë të pamundur të mos flasin. Papës i bëhej thirrje t’ia dorëzonte sovranitetin e përkohshëm mbi Shtetet Papale një qeverie laike, të dilte nga izolimi i pallateve të Vatikanit për t’u takuar me udhëheqësit e besimeve jokatolike, të paraqitej para sundimtarëve laikë të botës dhe t’u bënte atyre thirrje për paqe e drejtësi, ta çlironte veten nga ceremonializmi i tepruar që ishte krijuar rreth personit të tij dhe të ishte “ashtu siç ka qenë Zoti yt”. Po kështu, klerit katolik i bëhej thirrje:
Mos u mbyllni në kisha e qela. Dilni jashtë tyre me lejën Time dhe merruni me gjëra që u sjellin përfitim shpirtrave tuaj dhe shpirtrave të njrëzve. Kështu ju urdhëron Mbreti i Ditës së Llogaridhënies. Mbylluni në Kështjellën e dashurisë Sime. Kjo është me të vërtetë një mbyllje që ju ka hije, po qe se jeni nga ata që e kuptojnë këtë… Ai që s’u martua (Jesui) nuk gjeti vend ku të rrinte e as ku të mbështeste kokën, për shkak të asaj që i punuan duart e të pabesëve. Shenjtëria e tij nuk qëndron në atë që besoni ose përfytyroni ju, por në gjërat që kemi Ne.24
 Asnjëra prej letrave nuk pati ndonjë përgjigje thelbësore nga ata që u qenë drejtuar. Midis reagimeve të pakta të regjistruara ishte ai i Mbretëreshës Viktoria, e cila thjesht paska thënë: “Po qe se kjo gjë është prej Perëndisë, do t’i rezistojë kohës; nëse jo, nuk mund të sjellë ndonjë të keqe”.25
 Por me kalimin e kohës, letrat tërhoqën vëmendje për shkak të përmbushjes së habitshme të profecive individuale që ato përmbanin.26 Perandori Lui Napoleon, që dukej si sundimtari evropian më i fuqishëm i kohës, u paralajmërua se, për shkak të mossinqeritetit dhe të shpërdorimit të pushtetit nga ana e tij:
mbretëria jote do të zhytet në pështjellim dhe perandoria jote dë të të ikë nga duart, si ndëshkim për ato që ke bërë… Mos vallë madhështia të ka rritur mendjen? Për jetën time! Ajo nuk do të vazhdojë gjatë… 27
Brenda dy vjetësh perandori e humbi fronin dhe perandorinë me shpartallimin krejt të papritur në Sedan, dhe vetë ai u bë syrgjyn nga atdheu i vet.28
 Më pas, ai që mundi Lui Napoleonin, Kajzer Vilhelmi I, që sapo qe bërë perandor i një Gjermanie të bashkuar, mori një paralajmërim të ngjashëm. Krenaria dhe dëshira për sundim tokësor do të ngrejnë kundër Gjermanisë “shpatat e shpagimit”, që do t’i lënë “brigjet e Rinit të mbuluara me gjak”. Paralajmërime të tilla iu drejtuan Carit të Rusisë, Perandorit Franc Jozef të Austrisë dhe Shahut të Persisë.
 Veçanërisht të qarta ishin letrat paralajmëruese drejtuar Sulltanit të Turqisë, Abdyl Aziz, dhe kryeministrit të tij, Ali Pasha, që mbanin në duart e tyre jetën e të burgosurit të Akrës. Këto letra parashikonin vdekjen si të Ali Pashait dhe të kolegut të tij, Fuat Pashait, që ishte ministër i jashtëm, humbjen e zotërimeve evropiane të Turqisë dhe rrëzimin e vetë Sulltanit. Përmbushja e këtyre parashikimeve e forcoi shumë prestigjin që sa vinte e rritej rreth emrit të Bahá’u’lláh-ut.29
 Periudha dhjetëvjeçare që filloi më 1863 dhe që përbën shpalljen zyrtare të misionit të Bahá’u’lláh-ut, u kurorëzua me përfundimin e librit, i cili është sot thelbi i asaj që Bahá’í-të e shohin si revelacionin e Bahá’u’lláh-ut, të Qitap Akdasit (ose, “Libri Më i Shenjtë”).
 Qitap Akdasi shërben për vendosjen dhe vazhdimin e autoritetit, që Bahá’u’lláh-u i bëri thirrje njerëzimit ta pranonte. Ai fillon me një ripërsëritje të rivendikimit të tij se është “Mbreti i Mbretërve”, që ka si mision vendosjen e Mbretërisë së Perëndisë mbi tokë. Dy temat kryesore të tij janë shpallja e ligjeve që do të transformojnë shpirtrat individualë e do të udhëheqin kolektivisht gjininë njerëzore dhe krijimi i institucioneve, nëpërmjet të cilave do të qeveriset komuniteti i atyre që e njohin atë. Një shtjellim më i plotë i këtyre dy temave përmbahet në kapitujt 7 dhe 8. Mjafton të përmendim këtu se, sipas Bahá’í-ve, sistemi i Akdasit zëvendëson krejtësisht si ato ligje islamike që Báb-i kishte lënë pa abroguar, ashtu dhe kodin rigoroz që e kishte hartuar vetë Bábí. Xhihadi, përdorimi i forcës, ndalohej shprehimisht ashtu si dhe çdo formë e grindjeve fetare.30 Kur ndarja nga Islami u krye plotësisht, u anulua edhe dënimi i ashpër i Báb-it për studimet teologjike. Bahá’í-ve u kërkohej të jenë të hapur ndaj së vërtetës, kudo që ta ndeshin atë:
Paralajmëroji … të shumëdashurit e të vetmit Perëndi të vërtetë, të mos i shohin me sy shumë kritik thëniet dhe shkrimet e njerëzve. Përkundrazi, t’i shohin thënie e shkrime të tilla në frymën e mirëkuptimit, me simpati e dashamirësi. 31
 Përfundimi i Qitap Akdasit hapi periudhën e fundit të shërbimit të Bahá’u’lláh-ut. Izolimi që kërkonte të impononte dekreti i Sulltanit për dëbimin u shemb. Pasuan rreth dy dhjetëvjeçarë pune krijuese kushtuar kryesisht revelimit të një numri të madh shkrimesh, në të cilat u përpunua vizioni i Bahá’u’lláh-ut për të ardhmen e njerëzimit. Ofiqarë të ndryshëm nga e gjithë Palestina u bënë në fillim admirues të ngrohtë e më pas besimtarë të devotshëm. Një klerik i shquar mysliman, Myftiu i Akrës, u kthye në besimin e ri dhe guvernatori i qytetit nuk hynte në prani të Bahá’u’lláh-ut pa hequr më parë këpucët në shenjë respekti. Dyert e qytetit-burg ishin të hapura për një rrymë të pandërprerë pelegrinësh, tregimet dhe letrat e të cilëve nga Akra ushqenin komunitetet Bahá’í në Persi e Irak. Vepra publike, si rikonstruksioni i një ujësjellësi të vjetër për të furnizuar Akrën me ujë të freskët, i bërë me kërkesën e Bahá’u’lláh-ut, ndihmuan për të kapërcyer kundërvënien e përgjithshme të publikut, me të cilën u prit në fillim grupi i të internuarve, kur arriti atje më 1868.
 Më 1877, Bahá’u’lláh-u pranoi të shkonte nga Akra në një çiflig aty afër, të quajtur Mazraeh, që u përgatit prej miqve të vet si seli e tij. Dy vjet më vonë, të internuarit morën me qira për një shumë të vogël një vilë madhështore në rrethinat e qytetit, sepse pronari i pasur kishte ikur nga ai vend nga frika e rrezikut të një epidemie.
 Pikërisht në këtë vendqëndrim të fundit, të njohur si Bahxhi(Gëzim), Bahá’u’lláh-u priti profesor Braunin, një prej perëndimorëve të paktë që dihet se e ka vizituar e ka shkruar për të. I rrëmbyer nga historia e martirëve Bábí, Brauni vendosi të evidentonte historinë e Besimeve Bábí e Bahá’í. Ai e përshkruan në këtë mënyrë takimin e tij në Bahxhi me themeluesin e Besimit Bahá’í:
U gjenda në një sallon të madh, në fund të të cilit ishte vendosur një divan i ulët, ndërsa në anën përballë derës ishin dy-tre karrige. Megjithëse e merrja disi me mend se ku po vija e cilin do të takoja (me që nuk më kishin dhënë asnjë njoftim të përcaktuar), kaluan një ose dy sekonda para se, me një drithmë habie e nderimi, të bëhesha përfundimisht i vetëdijshëm se ai sallon nuk ishte pa njeri. Në qoshen ku divani puqej me murin, ishte ulur një figurë e mahnitshme dhe e nderuar, me një kësulë shajaku në kokë, nga ato që dervishët i quajnë taç (por të një lartësie e forme jo të zakontë), përreth fundit të së cilës ishte mbështjellur një çallmë e vogël e bardhë. S’do ta harroj kurrë fytyrën e atij që po admiroja, megjithëse nuk jam në gjendje ta përshkruaj. Ata sy depërtues dukej sikur të lexonin vetë shpirtin; balli i gjerë tregonte fuqi e autoritet… S’ishte nevoja të pyesja në praninë e kujt ndodhesha, ndërsa përkulesha para atij që është objekt i një devocioni e dashurie të tillë, që mbretërit do ta kishin zili dhe perandorët psherëtijnë më kot!
Një zë i ëmbël e plot dinjitet më ftoi të ulesha e pastaj vazhdoi: “Lavdi Zotit që erdhe!… Ke ardhur të shohësh një të burgosur e një syrgjyn… Ne duam vetëm të mirën e botës e lumturinë e kombeve; e megjithatë na konsiderojnë nxitës konfliktesh e revoltash, që meritojmë burgim e syrgjynosje… Këto konflikte, kjo gjakderdhje e kjo përçarje duhet të marrin fund dhe të gjithë njerëzit duhet të jenë si një fis e një familje… Le të mos lavdërohet njeriu se do vendin e vet, por të lavdërohet se do gjininë njerëzore…32
 Nga fundi atij viti, Bahá’u’lláh-u “ngriti tendën e tij” në Malin Karmel, përtej gjirit të Akrës. Atje ai tregoi vendin që kishte zgjedhur për vendosjen e eshtrave të Báb-it të martirizuar. Që nga ajo kohë, ky vend është bërë qendra e mauzoleumeve të mëdha, e godinave administrative dhe e kopshteve që përfshin selia e përgjithshme ndërkombëtare e Besimit Bahá’í.
   Gjatë viteve të fundit të jetës së tij, Bahá’u’lláh-u u tërhoq gjithnjë me shumë nga kontakti me shoqërinë, për t’iu kushtuar shkrimeve të tij dhe takimeve me pelegrinë Bahá’í. Punët praktike të komunitetit u lanë në dorën e djalit të tij të madh, Abazit, të quajtur prej tij ‘Abdu’l-Bahá (fjalë për fjalë, Shërbëtori i Bahá-it). Nga muajt e fundit të vitit 1891, Bahá’u’lláh-u u tha atyre që e rrethonin se puna e tij kishte përfunduar dhe se ai dëshironte të “ikte nga kjo botë”. Ai tha se e kishin thirrur në “zotërime të tjera, që sytë e njerëzve të emrave kurrë nuk kanë rënë”. Pak kohë më vonë, e zunë ethet dhe, pas një sëmundjeje të shkurtër, vdiq në agimin e 29 majit 1892, në moshën shtatëdhjetë e pesë vjeç.
 

4. Trashëgimia në udhëheqje


Me të ndërruar jetë Bahá’u’lláh-u, Besimi Bahá’í hyri në një stad të zhvillimit të tij, i cili shënon lindjen e asaj që Bahá’í-të e shohin si tiparin dallues të fesë së tyre. Kjo ishte porosia e qartë e Bahá’u’lláh-ut për krijimin e një sistemi institucional, i cili do të shërbente për të udhëhequr, mbrojtur e zgjeruar komunitetin Bahá’í që po lindte. Kryesisht në saje të këtij sistemi, Besimi Bahá’í është e vetmja midis feve të pavarura që i ka shpëtuar përçarjes në sekte.
 Sistemi u ngrit mbi bazën e një numri dokumentash të ndërlidhur, në të cilët Bahá’u’lláh-u vendosi një “Besëlidhje” apo marrëveshje solemne me pasuesit e vet. Kjo Besëlidhje emëronte djalin e tij të madh, ‘Abdu’l-Bahá, si të vetmin interpretues kompetent të mësimeve të tij dhe si burimin e autoritetit në të gjitha punët e besimit. Një nga titujt që ai i dha ‘Abdu’l-Bahá-it ishte Gosni Azem (Dega Më e Fuqishme). Dokumentat e Besëlidhjes e bënin të qartë se Abdu’l-Bahá-i duhej konsideruar jo si një profet ose lajmëtar hyjnor, por si shembulli i përsosur njerëzor i mësimeve të Bahá’u’lláh-ut. Porosia për këtë ishte e qartë dhe e fortë:
Kushdo që kthehet nga Ai është kthyer me siguri nga Perëndia, dhe kushdo që i kthen shpinën Atij i ka kthyer shpinën bukurisë Sime, ka mohuar provën Time dhe është mëkatar. Me të vërtetë, Ai është kujtesa e Perëndisë midis jush dhe besimi i Tij brenda jush, dhe manifestimi i Tij ndër ju dhe paraqitja e Tij midis shërbëtorëve që janë të afërt. Kështu më kanë urdhëruar t’ju transmetoj juve mesazhin e Perëndisë, Krijuesit tuaj, dhe Unë ju solla atë që më kishin urdhëruar.1
 Gjithashtu, Bahá’u’lláh-u tregoi kujdes të veçantë për të bërë që komuniteti Bahá’í të mësohej gradualisht qysh gjatë jetës së tij me rolin që ai mendonte se duhej të luante ‘Abdu’l-Bahá-i pas ndarjes së tij nga jeta. Çështjet midis komunitetit Bahá’í dhe autoriteteve civile, si dhe çdo marrdhënie me popullsinë e përgjithshme të Palestinës ishin lënë gati tërësisht në duart e ‘Abdu’l-Bahá-it. Pelegrinët nga Persia zakonisht i priste “Mjeshtri” (një titull tjetër që Bahá’u’lláh-u ia dha vetëm djalit të tij të madh), dhe takimet me themeluesin e besimit rregulloheshin nën mbikqyrjen e ‘Abdu’l-Bahá-it. Natyra e kompetencave që i ishin caktuar ‘Abdu’l-Bahá-it dhe kërkesat e paraqitura nga komuniteti Bahá’í në rritje, i jepnin atij rastin të ushtronte aftësitë e veta të rralla personale. Profesor Brauni, i cili për herë të parë e takoi ‘Abdu’l-Bahá-in më 1890 dhe më vonë e njohu mirë atë, ka shkruar:
Rrallë kam parë unë njeri, paraqitja e të cilit të më ketë bërë më shumë përshtypje. Një burrë i gjatë, me trup të lidhur e të drejtë si selvi, me një turban e veshje të bardhë, me flokë të zinj e të gjatë që i binin gati mbi supe, me ballë të gjerë që dëshmonte për një mendje të fuqishme, të kombinuar me një vullnet të patundur, me sy të mprehtë si të skifterit, me tipare të theksuara, por të këndshme të fytyrës – e tillë ishte përshtypja ime e parë për Abaz Efendinë, “mjeshtrin” (Áqá), siç e thërresin atë par excellence2 Bábí-të. Bisedat e mëvonshme që kam pasur me të, vetëm e kanë rritur respektin që më pat ngjallur qysh në fillim pamja e tij. Do të mendoja se edhe midis racës elokuente, të shkathët e të mprehtë, së cilës ai i përket, vështirë se mund të gjendet një njeri më elokuent, më hazër xhevap, më i përshtatshëm për të sqaruar, më i njohur nga afër me librat e shenjtë të çifutëve, të të krishterëve e të muhamedanëve. Këto veti, të kombinuara me një sjellje në të njëjtën kohë madhështore e gjeniale, më bënë të mos çuditesha më për ndikimin dhe respektin që ai gëzonte edhe jashtë rrethit të pasuesve të atit të tij. Askush nga ata që e kanë takuar këtë njeri nuk mund të ketë kurrfarë dyshimi për madhështinë dhe forcën e tij.3
 Duke e parë në retrospektivë, është e qartë se ‘Abdu’l-Bahá-i e konsideronte detyrën e vendosjes së qëndrueshme të Besimit Bahá’í në një shkallë shumë të gjerë në mbarë Evropën dhe Amerikën e Veriut, si një nga sfidat më të rëndësishme që qëndronin para tij.4 Mundësi u krijuan në një shkallë të madhe për arsye se epika Bábí kishte tërhequr tashmë vëmendjen midis qarqeve intelektuale e artistike, veçanërisht në Evropën Perëndimore. Në Amerikën e Veriut, referenca e parë publike e evidentuar për Besimin Bahá’í është bërë në “Parlamentin e Feve”, të mbajtur me rastin e Panairit Botëror të Çikagos të vitit 1893, kur një orator i krishterë e përfundoi referatin e tij me fjalët që Bahá’u’lláh-u i kishte thënë Eduard Braunit tre vjet më parë.
 Afërsisht në të njëjtën kohë, një tregtar sirian, Ibrahim Heiralla, i cili kishte përqafuar Besimin Bahá’í në Kajro, Egjypt, imigroi në Shtetet e Bashkuara dhe filloi kurse me kërkues të interesuar. I pari Bahá’í amerikan ishte një nëpunës i sigurimeve, i quajtur Tornton Çeis. Rreth vitit 1897, Heirallau raportonte se kishte qindra besimtarë Bahá’í në Çikago dhe Kenosha, zona të Viskonsinit. Për zhvillimin e mëtejshëm të besimit u bë e rëndësishme që të gjithë ata që “deklaroheshin” nxiteshin t’i shkruanin drejtpërdrejt ‘Abdu’l-Bahá-it në Tokën e Shenjtë, duke shprehur besimin e tyre në mësimet e Bahá’u’lláh-ut dhe duke kërkuar bekimin e Mjeshtrit.
 Veprimtaritë e Heirallaut ishin të rëndësishme jo vetëm për numrin e madh të pasuesve që tërhiqeshin me përpjekjet e tij, por edhe sepse përfshinin disa individë që më vonë u bënë nga eksponentët drejtues të besimit në Perëndim. Një nga besimtarët e rinj perëndimorë ishte një grua e talentuar dhe energjike e quajtur Luiza Getsingër, e cila filloi të udhëtonte në mbarë Shtetet e Bashkuara duke zhvilluar leksione me grupe të interesuarish, në një përpjekje për ta shtrirë ndikimin e lëvizjes së re tej rrethinave të Çikago-Kenoshës.
 Gjatë këtyre udhëtimeve, ajo takoi dhe bëri të mundur që filantropistja milionere, Zonja Fëbe Hërst, të përqafonte besimin e ri. Më 1898, kjo e fundit shprehu dëshirën të takonte ‘Abdu’l-Bahá-in dhe ai ra dakord për këtë vizitë. Zonja Hërst mblodhi atëherë një grup prej pesëmbëdhjetë pelegrinësh, pjesa e parë e të cilit arriti në Akra më l0 dhjetor 1898. Midis tyre ishin Zonja Getsingër, burri i saj Dr. Eduard Getsingër dhe Ibrahim Heirallau. Takimi u bë me njëfarë rreziku personal, për shkak të tensioneve të vazhdueshme politike në Lindjen e Afërme. Në këto rrethana të tensionuara, ardhja e papritur e një grupi perëndimorësh shkaktonte patjetër mjaft dyshime.
 Megjithë pengesat, kjo vizitë e shkurtër qe vendimtare për rritjen e hershme të Besimit Bahá’í në Perëndim. Ndikimi i mendimit të ‘Abdu’l-Bahá-it dhe forca tërheqëse e personalitetit të tij mbi pasuesit e parë perëndimorë të Bahá’u’lláh-ut ishte e menjëhershme e vendimtare. Tek ai ata besonin se shihnin shpirtin e Jesu Krishtit që kishte ardhur përsëri midis njerëzimit. Dhe me të vërtetë, me entusiazmin e tyre ata ishin gati ta ngrinin rangun e tij mjaft përtej kufijve që kishte caktuar Bahá’u’lláh-u për djalin e vet. Disa, si Zonja Hërst, besonin se vetë ‘Abdu’l-Bahá-i ishte “Mesia”, kthimi i Jesu Krishtit.5 Prandaj është me rëndësi të vihen në dukje fjalët e vetë ‘Abdu’l-Bahá-it lidhur me këtë çështje:
…ajo që nënkuptohet në profecitë me termat “Zoti i Ushtrive” dhe “Krishti i Premtuar” është Përsosuria e Bekuar (Bahá’u’lláh-u) dhe Shenjtëria e Tij, i Lavdëruari (Bábí). Emri im është ‘Abdu’l-Bahá (Shërbëtori i Bahá-it). Cilësimi im është ‘Abdu’l-Bahá. Realiteti im është ‘Abdu’l-Bahá. Lavdërimi im është ‘Abdu’l-Bahá. Nënshtrimi ndaj Përsosurisë së Bekuar është kurora ime e lavdishme dhe e shndritshme, dhe shërbimi ndaj gjithë gjinisë njerëzore është feja ime e përhershme. … Unë nuk kam, e nuk do të kem kurrë, tjetër emër, tjetër titull, tjetër cilësim, tjetër lavdërim, përveç se ‘Abdu’l-Bahá…Kjo është dëshira ime më e madhe. Kjo është jeta ime e përjetshme. Kjo është lavdia ime e përhershme.6
 Rëndësia e marrdhënieve midis ‘Abdu’l-Bahá-it dhe pasuesve të atit të tij në Perëndim nxirret ne pah në një përmbledhje për qindvjetorin e parë të historisë Bábí-Bahá’í, të botuar më 1944:
Pelegrinët sillnin me vete ndjenjën e ditëve të hershme të besimit, kur Profetin e shihnin sytë e njerëzve dhe e dëgjonin veshët e njerëzve, dhe bota ishte e mbushur plot ekstazë si drita e praruar e një agimi të bukur. Të gjitha veprimtaritë e Kauzës së Bahá’u’lláh-ut në Amerikë vinin nga një grusht i vogël shpirtrash, që kishin arritur qëllimin e tërë përpjekjes tokësore në Akra e Haifa midis viteve 1894 dhe 1911.7
 Vizita e grupit të Hërstit qe fillimi i një rryme të vazhdueshme vizitorësh Bahá’í nga Evropa dhe Amerika e Veriut, e cila përfshiu një periudhë prej afro tridhjetë e tre vjetësh dhe vazhdoi deri në vdekjen e ‘Abdu’l-Bahá-it më 1921, e ndërprerë vetëm gjatë viteve të Luftës I Botërore.
 Komunitete u krijuan në mbarë Shtetet e Bashkuara dhe Kanada. Organizoheshin takime publike e grupe të lira, filloi një botim modest literature për çështjet e besimit, në formë broshurash. Këto botime përbëheshin gati krejtësisht prej pjesësh të nxjerra nga Tabelat e Bahá’u’lláh-ut e të ‘Abdu’l-Bahá-it, bashkë me raportime të besimtarëve amerikanoveriorë që kishin qënë në Akka (Akra) për pelegrinazh. Qarkullonin, gjithashtu, grupe të organizuara të lira, kopje dorëshkrimesh të daktilografuara, që përmbanin pjesë më të gjera nga lutjet dhe meditimet e Bahá’u’lláh-ut, si dhe pjesë nga letrat që ‘Abdu’l-Bahá-i u kishte shkruar besimtarëve individualë.
 Ky stad në zhvillimin e besimit sapo kishte filluar, kur ai pësoi një goditje të rëndë e një kthim prapa, që barte disa nga tiparet e episodit të Jahjait në historinë Bábí. Një gjysmëvëlla më i ri i ‘Abdu’l-Bahá-it, i quajtur Muhamet Ali, filloi të zemërohet për kompetencat që i ishin dhënë kryetarit të ri të besimit. Duke mos qenë në gjendje të sfidonte kushtet e përcaktuara të besëlidhjes së Babait të tij, Muhamet Aliu fillimisht u përpoq të impononte kufizime në ushtrimin e funksionit të ‘Abdu’l-Bahá-it në komunitetin Bahá’í. Kur kjo dështoi, Muhamet Aliu u orvat të kishte pasues të vetët brenda komunitetit Bahá’í. Prishja që erdhi si rrjedhojë e kësaj ndodhi pak kohë para se të arrinte grupi i pelegrinëve perëndimorë dhe ajo shpejt tërhoqi vëmendjen e Dr. Heirallaut.
 Ky i fundit e konsideronte veten edhe si mësuesin më me influencë të besimit në Amerikën e Veriut, edhe si një eksponent të shquar të koncepteve themelore të këtij besimi. Më vonë Brauni botoi shënime të leksioneve të Heirallaut, të cilat japin një pasqyrë mjaft të çuditshme të atyre koncepteve që mësonte Heirallau.8 Të vetmet tema Bahá’í që kishin mbijetuar gjatë migrimit të tyre nga Persia në Amerikën e Veriut ishin rangu i Bahá’u’lláh-ut dhe ideja për njësinë e gjinisë njerëzore. Këto dy koncepte ishin paraqitur nga Dr. Heirallau në një përzierje doktrinash ezoterike [të fshehta], që nuk kishin të bënin fare me mësimet e themeluesit të Besimit Bahá’í.
 Gjatë vizitës së tij në Akra më 1898, Heirallau kërkoi që ‘Abdu’l-Bahá-i ta mbështeste për atë paraqitje që i bënte ai Besimit Bahá’í. Në këtë kohë ‘Abdu’l-Bahá-i korrigjoi një numër keqkuptimesh të Heirallaut dhe e shtynte atë t’i futej një studimi serioz të shkrimeve Bahá’í. Por Heirallau devijoi dhe hap pas hapi u largua gjithnjë e më shumë nga mësimet e Bahá’u’lláh-ut. Pikërisht gjatë kësaj vizite Muhamet Aliu e bëri atë për vete; pasi u kthye në Amerikë vitin tjetër, Heirallau i la pa mend miqtë e nxënësit e vet Bahá’í, duke hedhur poshtë ‘Abdu’l-Bahá-in dhe duke ngulur këmbë në rolin e vet si arbitri i fateve të besimit në Perëndim. Por këto orvatje për të uzurpuar udhëheqjen Bahá’í dështuan dhe Heirallau, në fund të fundit, u kthye në Siri shumë i zhgënjyer. Me ikjen e tij rreziku i një përçarjeje kaloi, sepse Muhamet Aliu nuk qe kurrë në gjendje të tërhiqte pasues për vete, përveç një grushti të vogël të afërmish e shërbëtorësh.
 Kriza dhe përfundimet e saj qenë vendimtare në historinë Bahá’í. Në këto rrethana të rëndësishme, besimi i ri ndoqi të vetmen rrugë që mund të çonte në realizimin e pretendimeve të tij se përfaqësonte lindjen e një feje të pavarur botërore. Nuk ka dyshim se, sikur Muhamet Aliu dhe Heirallau të kishin pasur sukses në përpjekjet e tyre për ta sunduar lëvizjen e për të marrë nën kontroll udhëheqjen e saj, ajo do të ishte katandisur shpejt në gjendjen e një kulti.
 Përkundrazi, komuniteti Bahá’í në Amerikën e Veriut, megjithëse me një numër të reduktuar pasuesish dhe megjithë tronditjen e shkaktuar nga akuzat e kundërakuzat, e ktheu shikimin nga ‘Abdu’l-Bahá-i për udhëheqje kompetente lidhur me mësimet e atit të tij. Në përgjigje të kësaj, ai shtjelloi më lirisht e më me forcë se më parë tiparet kryesore të revelacionit Bahá’í. Për t’u prerë rrugën spekulimeve metafizike, ‘Abdu’l-Bahá-i i shtroi vetes detyrën që të shpjegonte mesazhin social të Bahá’u’lláh-ut drejtuar botës. Në letra të panumërta, në biseda rreth tavolinës me pelegrinë dhe në shkrime shpjeguese, ‘Abdu’l-Bahá-i ngulte këmbë se jo vetëm zemra e individit, por edhe tërë rendi shoqëror duhet transformuar. Vlefshmëria e të gjitha feve botërore, nevoja e zhdukjes së paragjykimeve raciale dhe rëndësia e barazisë së burrit e të gruas, arsimi universal, drejtësia në sistemet ekonomike e sociale dhe një numër i madh temash të tilla viheshin në dukje. Mësimet sociale të Bahá’u’lláh-ut lidheshin me nevojat e shoqërisë së kohës, siç e tregonin krizat e përsëritura që kishin mbërthyer botën.9
 Në vitin 1908, Revolucioni Xhonturk i liroi të gjithë të burgosurit politikë, madje edhe fetarë të Perandorisë Otomane. Si rezultat, ‘Abdu’l-Bahá-i u la papritur i lirë të largohej nga Palestina dhe të merrte pjesë më drejtpërdrejt në shtrirjen e vendosjen e besimit të atit të vet në Perëndim. Por para se të bënte këtë, ai mundi të plotësonte një nga dëshirat e mëdha të jetës së tij dhe të përmbushte një nga detyrat kryesore që i kishte ngarkuar Bahá’u’lláh-u. Më 20 mars 1909, në prani të një grupi besimtarësh si nga Lindja dhe nga Perëndimi, ai vendosi arkivolin e vogël prej druri me kockat e Báb-it në një sarkofag madhështor prej mermeri, që e kishin dhuruar Bahá’í-të e Birmanisë. Varrimi u bë në një mauzoleum prej guri, të ngritur në shpatin e Malit Karmel, në vendin e zgjedhur shumë vjet më parë nga Bahá’u’lláh-u dhe të menduar prej tij që të ishte pika qendrore e kompleksit të institucioneve administrative që do të përfshinte selia ndërkombëtare e Besimit Bahá’í. Komuniteti Bahá’í e sheh gjakun e martirëve Bábí si “farën” e institucioneve administrative, për të cilat bënte thirrje Bahá’u’lláh-u dhe që Bahá’ít po fillonin të vendosnin në gjithë botën nën udhëheqjen e ‘Abdu’l-Bahá-it. Tani, në zemrën e komunitetit Bahá’í, sakrifikimi i Báb-it ishte i lidhur ngushtë me institucionet qendrore të këtij sistemi fetar dhe se unitetit historik thelbësor të Besimeve Bábí e Bahá’í i ishte dhënë një shprehje simbolike e pakundërshtueshme.
 Rreth vitit 1910, ‘Abdu’l-Bahá-i arriti në konkluzionin se rrethanat në Tokën e Shenjtë mund të lejonin nisjen e tij për udhëtim, gjë që ai e kishte dëshiruar aq shumë për një kohë kaq të gjatë. Kushtet e vështira të burgimit të gjatë e kishin dëmtuar mjaft shëndetin e tij, prandaj faza e parë e udhëtimit qe një periudhë rikuperimi në Egjypt. Pastaj, më 11 gusht 1911, i shoqëruar nga një grup i vogël bashkudhëtarësh, ai u nis me anijen S.S. Corsica për në Marsejë, për të filluar një udhëtim njëzet e tetë muajsh nëpër botën perëndimore. Ky udhëtim përfshinte dy vajtje në Londër, Paris e Shtutgart, si dhe vizita më të shkurtëra në qendra të tjera evropiane, si dhe një udhëtim shumë të kërkuar në Amerikën e Veriut.
   Më 11 prill 1912, ‘Abdu’l-Bahá-i arriti në qytetin e Nju Jorkut. Gjatë qëndrimit në Amerikën e Veriut, ai vizitoi rreth dyzet qytete të Shteteve të Bashkuara, nga bregdeti i njërit oqean në tjetrin. Pikërisht në Nju Jork ‘Abdu’l-Bahá-i qëndroi për një kohë më të gjatë se në çdo qytet tjetër të Amerikës së Veriut dhe aty pati rastin e parë që t’u shpjegonte grupeve të pasuesve të besimit domethënien e Besëlidhjes që Bahá’u’lláh-u kishte vendosur, “Qendër” të së cilës kishte emëruar atë vetë. Midis tyre ishte Çikago, ku ai vendosi gurin e parë të ndërtesës që do të bëhej “Tempulli Mëmë i Perëndimit”. Ai vizitoi gjithashtu Eliotin, Mejnin, ku Sara Farmër, themeluesja e Grinë Ejkër [Green Acre], një qendër arsimi për të rritur, qe bërë Bahá’í dhe kishte krijuar lehtësira për paraqitjen sistematike të mesazhit Bahá’í.10 Në Kanada ‘Abdu’l-Bahá-i vizitoi Montrealin, ku qe mysafir i arkitektit kanadez, Uilljam Sadhërlend Meksuell [William Sutherland Maxwell] e i gruas së tij, Mej Bolls Meksuell [May Bolles Maxwell]. Zonja Meksuell qe bërë Bahá’í kur ishte shumë e re dhe kishte qenë me grupin e parë Hërst, që vizitoi Akrën më 1898.
 Vizita e ‘Abdu’l-Bahá-it në Montreal ishte në shumë aspekte tipike për pritjen që iu bë atij në qendra të tjera të mëdha në Perëndim.11 Ai vizitoi Katedralen Notrë-Damë, u ftua të fliste në Kishën e Mesisë dhe në Kishën e Shën Xhejmsit, foli në një mbledhje të gjerë sindikale në sallën e tyre në St. Lawrence Street dhe bëri një numër të madh bisedash jozyrtare me ata që e shoqëronin si në Hotelin Uindzor dhe në shtëpinë e Meksuellëve në Pine Avenue, ku ai qëndroi si mysafir i familjes gjatë pjesës së parë të vizitës së tij. Si kudo në Amerikën e Veriut e në Evropë, gazetat kryesore i bënë udhëtimit një trajtim të gjerë, që shkonte nga artikuj tepër spekulativë e sensacionalë deri tek reportazhe serioze të intervistave me vizitorin dhe të fjalimeve publike të tij. Midis këtyre të fundit, shtypi i Montrealit ishte veçanërisht i vëmendshëm; në një intervistë me Montreal Star shkruhej që ‘Abdu’l-Bahá-i të ketë bërë dy predikime veçanërisht të rëndësishme. I pari ishte se një luftë botërore do të shpërthente në Evropë. (“Nuk ka asgjë të natyrës së profecisë lidhur me një pikëpamje të tillë,” tha ‘Abdu’l-Bahá-i; “Ajo bazohet vetëm në arsyetim”.) I dyti ishte që paqja ndërkombëtare do të vendosej para fundit të shekullit. (“Ajo do të jetë universale në shekullin e njëzetë. Ajo do t’u imponohet të gjitha kombeve”.)12
 Efekti i udhëtimit qe me shumë rëndësi. Besimtarët perëndimorë u njohën drejtpërsëdrejti me udhëheqësin dhe eksponentin e njohur të besimit të tyre. Ata vinin tufa-tufa për ta takuar, kërkonin këshillat e tij dhe ishin kështu në gjendje të sqaronin e thellonin kuptimin që kishin për mësimet e besimit të tyre lidhur me çështje të ndryshme teologjike, sociale e morale. Publiku në Perëndim krijoi një pikëpamje shumë të favorshme për fenë e re, gjë që do të kishte rëndësi të madhe për pasuesit e saj në përpjekjet e tyre të mëvonshme për ta çuar atë përpara. ‘Abdu’l-Bahá-i foli jo vetëm në mbledhje kishtare, por edhe në shoqëri pacifiste, në sindikata, në fakultete universitare dhe në një varg shoqërish për reforma sociale. Në fundin e udhëtimit, mesazhi social i Bahá’u’lláh-ut qe shpallur publikisht dhe një brez i ri Bahá’ísh nga të gjitha shtresat e shoqërisë perëndimore u regjistrua.13
 ‘Abdu’l-Bahá-i i kaloi vitet e Luftës I Botërore në një izolim relativ në shtëpinë e tij në Haifa në Tokën e Shenjtë. Marrdhëniet e tij me Perëndimin dhe interpretimi që u bëri atyre gjysmëvëllai i tij, Muhamet Aliu, kishin ngjallur përsëri dyshimet e autoriteteve otomane. U bënë përsëri kërcënime për ta ekzekutuar dhe kolonia e vogël Bahá’í në Tokën e Shenjtë u shpërnda në internim. Por ky rrezik u mënjanua më 1918, kur lufta përfundoi me disfatën e Fuqive Qendrore dhe Turqia humbi të gjitha zotërimet e saj në Lindjen e Afërme Arabe.
 ‘Abdu’l-Bahá-i vuri përsëri në lëvizje atë proces shumë të rëndësishëm që filloi pas lirimit të tij nga burgu në Akra më 1908, për ndërtimin e një komuniteti ndërkombëtar që të pasqyronte mësimet e Bahá’u’lláh-ut. Një tipar kryesor i kësaj pune ishte stërvitja e institucioneve administrative Bahá’í. Ashtu siç i kërkohej nga kushtet e Besëlidhjes së Bahá’u’lláh-ut, ‘Abdu’l-Bahá-i nxiti, si në Amerikën e Veriut dhe në Persi, krijimin a atyre që ai i quajti “asamble shpirtërore”. Këta organizma të zgjedhur autorizoheshin të mbikqyrnin veprimtari të tilla si botimi i literaturës, programet mësimore e shërbimet fetare, si në shkallë lokale ashtu dhe kombëtare. Ata do të ishin pararendësit e atyre që Bahá’u’lláh-u i kishte emërtuar “Shtëpi të Drejtësisë”.
 Më 1908, ‘Abdu’l-Bahá-i skicoi një Vullnet e Testament, në të cilin ai shtjellonte me mjaft hollësi natyrën dhe funksionin e institucioneve qendrore të konceptuara nga Bahá’u’lláh-u për drejtimin e punëve të Kauzës së tij. Dy institucionet që përmendeshin ishin “Ruajtësia” dhe “Shtëpia Universale e Drejtësisë”. Ruajtësia ia jepte kompetencën e të vetmit interpretues të mësimeve Bahá’í nipit më të madh të ‘Abdu’l-Bahá-it, Shoghi Effendi Rabbanit. Ashtu si në Besëlidhjen e Bahá’u’lláh-ut caktohej ‘Abdu’l-Bahá-i si Qendra dhe interpretuesi i emëruar, Ruajtësi do të ishte ai që të gjithë besimtarët do t’i parashtronin pyetje për çfarëdo problemi të besimit Bahá’í. Institucioni tjetër që përmendej në Vullnetin e Testamentin ishte Shtëpia Universale e Drejtësisë, e cila caktohej si autoriteti më i lartë legjislativ e administrativ i komunitetit Bahá’í. Ruajtësi i Besimit do të ndihmohej nga një grup individësh veçanërisht të kualifikuar, të zgjedhur prej tij dhe të caktuar si “Duart e Kauzës së Perëndisë”, ndërsa Shtëpia Universale e Drejtësisë do të mbikqyrte rendin administrativ ndërkombëtar të komunitetit Bahá’í. Duke qenë ky organizmi administrativ më i lartë i komunitetit, anëtarët e tij do të zgjidheshin midis Bahá’í-ve të botës në moshë madhore, në një kongres ndërkombëtar të të gjitha asambleve shpirtërore kombëtare.
   Vullneti e Testamenti i ‘Abdu’l-Bahá-it, bashkë me Qitap Ahdin (Librin i Besëlidhjes) i Bahá’u’lláh-ut ishin instrumentat përmes të cilëve Besëlidhja e Bahá’u’lláh-ut gjente shprehjen e vet praktike, dhe dispozitat e parashikuara atje i dhanë formë rritjes së qëndrueshme të komunitetit Bahá’í pas vdekjes së ‘Abdu’l-Bahá-it.14
 Gjatë kohës së Luftës I Botërore, ‘Abdu’l-Bahá-i diktoi një seri mesazhesh drejtuar besimtarëve amerikanoveriorë. Katër nga këto katërmbëdhjetë letra ju drejtoheshin bashkërisht Bahá’í-ve të Shteteve të Bashkuara e të Kanadasë. Tetë ishin shkruar si udhëzim i posaçëm për besimtarët në rajone të ndryshme të Shteteve të Bashkuara, dhe dy u drejtoheshin posaçërisht Bahá’í-ve të Kanadasë. Tema e të katërmbëdhjetë letrave ishte ajo që ‘Abdu’l-Bahá-i e kishte emërtuar “Plani Hyjnor” për shpalljen në mbarë botën të mesazhit të Bahá’u’lláh-ut drejtuar gjinisë njerëzore. Bahá’í-ve amerikanë e kanadezë u bëhej thirrje të merrnin drejtimin për shtrirjen e besimit në çdo pjesë të globit. ‘Abdu’l-Bahá-i i siguronte ata se një përgjigje e përshtatshme për këtë sfidë do t’u dhuronte atyre, në sytë e brezave të ardhshëm mirënjohës, “parësi shpirtërore” midis komuniteteve Bahá’í të botës. Planet e ndryshme mësimore ndërkombëtare, të cilat komuniteti i ka zgjeruar gradualisht dhe përmes të cilave mesazhi e mësimet e Bahá’u’lláh-ut janë shtrirë në çdo qoshe të botës, janë përgjigja e Bahá’í-ve amerikanoveriorë për thirrjet që përmbajnë këto letra.15
 Herët në mëngjesin e 28 nëntorit 1921, pas një sëmundjeje të shkurtër, ‘Abdu’l-Bahá-i vdiq në moshën shtatëdhjetë e tetë vjeçare. Rrethanat e zhvillimit të funeralit të tij tregojnë se brenda pak vjetësh në gjendjen e Besimit Bahá’í në Tokën e Shenjtë kishin ndodhur ndryshime të vrullshme. Vetëm trembëdhjetë vjet më parë, ai ishte një i internuar i pafuqishëm dhe ndodhej para mundësisë që ta ekzekutonin publikisht. Megjithatë, rreth kohës së vdekjes së tij, ai kishte fituar një reputacion të pakrahasueshëm si mendimtar e bamirës, me të vërtetë si njeri i shenjtë që nderohej nga të gjitha komunitetet fetare në Palestinë. Heqja e shtrëngesave të imponuara nga sundimi turk e lejoi famën e tij që të lulëzojë. Atij i bënin nderime të shumta të gjitha shtresat e popullsisë. Një titull fisnikërie ishte akorduar nga Qeveria Britanike, si njohje e shërbimeve humanitare të ‘Abdu’l-Bahá-it për popullin palestinez gjatë urisë që pasoi Luftën I Botërore.
 Funerali që u bë më 29 nëntor mbase nuk ishte parë ndonjëherë në Historinë e Palestinës. Kortezhi përbëhej nga një turmë e madhe prej më shumë se dhjetë mijë vetësh, duke përfshirë dinjitarë të lartë të komunitetit mysliman, katolik roman, ortodoks grek, çifut e druz, si dhe Komisarin e Lartë Britanik dhe guvernatorët e Jerusalemit e të Fenikisë. Ishte e qartë se çfarëdo zigzagesh të ishte ende i detyruar t’i përballonte besimi i ri në pjesë të ndryshme të botës, ai gjatë periudhës së administrimit të punëve të tij nga ‘Abdu’l-Bahá-i kishte arritur sukses në ngritjen e qendrës së vet ndërkombëtare mbi një bazë njohjeje qeveritare e respekti publik që të bëjnë përshtypje.16
 Në këtë moment të historisë së tij, komuniteti Bahá’í përfshinte, mbase, 100.000 besimtarë që jetonin pak a shumë të lejuar heshturazi në Persi, bashkë me disa grupe të vogla në pak vende të tjera. Veç Persisë, zonat kryesore të botës, në të cilat gjendeshin komunitete Bahá’ísh ishin India dhe Amerika e Veriut. Organizimi dhe literatura ishin minimale, po kështu edhe burimet financiare. Një publicitet i gjerë ishte siguruar në saje të përpjekjeve të ‘Abdu’l-Bahá-it e të disa prej dishepujve të tij të drejtpërdrejtë, por kjo më vonë do të sillte një rritje të ndjeshme në zgjerimin e komunitetit në tërësi. Vetë ‘Abdu’l-Bahá-i kishte fituar një njohje të konsiderueshme nga ana e autoriteteve civile, por edhe kjo më vonë do të shndërrohej në njohje zyrtare të Besimit Bahá’í si një sistem fetar jetësor.
 Sot, më pak se gjysmë shekulli më vonë, gjendja ka ndryshuar në mënyrë dramatike. Besimi Bahá’í është bërë gjerësisht i pranuar si një nga fetë botërore që rritet më shpejt, që përfshin pasues pothuaj të çdo prejardhjeje racore, shoqërore e kombëtare dhe që zhvillon një gamë të gjerë veprimtarish në rreth 200 shtete sovrane e territore kryesore. Një sistem administrativ i integruar është zhvilluar në shkallë lokale, kombëtare e ndërkombëtare, dhe në shumë instanca ka fituar njohje zyrtare nga ana e autoriteteve civile.
 Shkrimet e Bahá’u’lláh-ut, të Báb-it dhe të ‘Abdu’l-Bahá-it, figurat qendrore të revelacionit Bahá’í, janë përkthyer e botuar në mbi 700 gjuhë. Shtëpi Adhurimi, shkolla Bahá’í, seli administrative e qendra të komunitetit janë ngritur në mbarë botën dhe janë blerë prona për zhvillime të ardhme edhe më ambicioze. Në Kombet e Bashkuara, Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í është akredituar si Organizatë Joqeveritare ndërkombëtare me status konsultativ në Këshillin Ekonomik e Social.Në çdo drejtim, arritjet kanë qenë të jashtzakonshme. Shpirti udhëheqës i kësaj shtrirjeje ishte Shoghi Effendi Rabbani, nipi i ‘Abdu’l-Bahá-it, i emëruar prej tij si Ruajtësi i Besimit të Bahá’u’lláh-ut.
 Instituti i Ruajtësisë qe konceptuar nga Bahá’u’lláh-u, por funksionet dhe kompetencat e posaçme të tij janë skicuar për herë të parë në Vullnetin e Testamentin e ‘Abdu’l-Bahá-it. Dy funksionet më të rëndësishme të Ruajtësisë ishin interpretimi i mësimeve Bahá’í dhe drejtimi i komunitetit Bahá’í. Duke kujtuar përpjekjet e Muhamet Aliut për të marrë nën kontroll udhëheqjen e komunitetit, ‘Abdu’l-Bahá-i përdori një gjuhë të fortë, për të siguruar që Shoghi Effendi-u të vishej plotësisht me fuqinë për të vepruar si ta gjykonte ai më mirë në të gjitha çështjet e besimit. Çdo kundërvënie ndaj tij do të përbënte kundërvënie ndaj themeluesve të besimit:
O besimtarë të dashur të ‘Abdu’l-Bahá-it! Është detyra juaj të tregoni kujdesin më të madh për Shoghi Effendi-un, degëzën që ka mbirë e frutin që është dhënë nga dy Pemët e bekuara e Hyjnore të Lotusit,17 që pluhuri i dëshpërimit e i brengës të mos mbulojë natyrën e tij të gëzuar, që ai të rrethohet dita ditës më shumë nga lumturia, dhe që të rritet për t’u bërë si një pemë frytdhënëse.
   Sepse pas ‘Abdu’l-Bahá-it, ai është Ruajtësi i Kauzës së Perëndisë. Afnanët, Duart (shtyllat) e Kauzës dhe të dashurit e Zotit duhet t’i binden atij dhe ta kthejnë shikimin drejt tij. Ai që nuk i bindet atij nuk i është bindur Perëndisë; ai që i kthen shpinën atij i ka kthyer shpinën Perëndisë, dhe ai që mohon atë ka mohuar Perëndinë e Vërtetë. Kujdes se mos ndonjëri i keqinterpreton këto fjalë dhe, ashtu si ata që thyen Besëlidhjen pas Ditës së Ngjitjes në Qiell [të Bahá’u’lláh-ut], nxjerr ndonjë pretekst, ngre flamurin e revoltës, bëhet kokëfortë e hap dyert e interpretimeve të rrema…18
 Që nga fillimi i Ruajtësisë së tij, Shoghi Effendi-u e bëri të qartë se jo vetëm që Besimi Bahá’í kishte hyrë në një stad të ri të rritjes së vet, por edhe se kompetencat e dhëna me anë deklaratash të tilla si ajo që citohet më lart, kanë të bëjnë me një funksion krejt të ndryshëm nga udhëheqja karizmatike e komunitetit, e karakterizuar prej ‘Abdu’l-Bahá-it. Ajo që ai e ka quajtur “era apostolike” ka kaluar dhe ka filluar “epoka formuese”.19
 Në këtë periudhë të re, ishte instituti i Ruajtësisë që duhej të drejtonte dashurinë e besnikërinë e besimtarëve. Personi i caktuar si Ruajtës ishte krejtësisht i nënshtruar. Besnikëve u ishte ndaluar të përkujtonin çdo ngjarje që lidhej me jetën e Ruajtësit; fotografitë e tij nuk inkurajoheshin; përfaqësues të caktuar kryenin çdo funksion ceremonial publik që i kërkohej Ruajtësit; dhe detyrat e shumta e të lodhshme të administrimit, të interpretimit e të të shkruarit nuk i linin Shoghi Effendi-ut kohë të bënte udhëtime për të folur, si ato që kishte mundur të ndërmerrte ‘Abdu’l-Bahá-i gjatë jetës së vet.
 I vetmi përjashtim nga tërheqja prej rolit publik ishin takimet e Ruajtësit me rrymën e vazhdueshme të pelegrinëve si nga Lindja dhe nga Perëndimi, që vizitonin Qendrën Botërore Bahá’í, takime të cilave ai u kushtonte gjithë kohën e lirë që mund të gjente. Madje edhe këto takime ishin të kufizuara në pjesën më të madhe gjatë kohës së ngrënies në “Shtëpinë e Pelegrinëve” në Haifa.
 Periudha midis viteve 1921 dhe 1963 në historinë Bahá’í mund të ndiqet më lehtë duke u nisur nga projektet kryesore të ndërmarra nga Shoghi Effendi-u në zbatim të rolit të tij si Ruajtës. Katër fusha veprimtarie dalin veçanërisht në pah: zhvillimi i Qendrës Botërore Bahá’í, përkthimi e interpretimi i mësimeve Bahá’í, shtrirja e rendit administrativ dhe zbatimi i planit hyjnor të ‘Abdu’l-Bahá-it.
 Menjëherë pasi mori përgjegjësitë e veta dhe në vazhdim gjatë gjithë jetës së tij, Shoghi Effendi-u ia kushtoi një pjesë të madhe të kohës zhvillimit fizik të selisë ndërkombëtare të besimit në zonën rreth Gjirit të Haifas. Gjatë jetës së Bahá’u’lláh-ut e të ‘Abdu’l-Bahá-it, disa troje qenë blerë gradualisht nga komuniteti i të syrgjynosurve. Dy më të rëndësishmet prej tyre ishin vendi i mauzoleumit ku ishte varrosur trupi i Bahá’u’lláh-ut (afër vilës së Bahxhisë në dalje të Akrës) dhe vendi i mauzoleumit në shpatin e Malit Karmel mbi qytetin e Haifas, ku preheshin eshtrat e Báb-it. Në saje të bujarisë së individëve të veçantë Bahá’í, të dhurimit të pasurisë pas vdekjes dhe në përgjigje të thirrjeve të posaçme nga ana e Shoghi Effendi-ut, këto prona u shtuan shumë gjatë administrimit të Ruajtësit. U hapën kopshte madhështore, u ngritën të parat nga një numër ndërtesash monumentale dhe u hartua një plan i përgjithshëm për zhvillimin e një qendre shpirtërore e të një kompleksi administrativ, i cili të mund t’u përgjigjej nevojave të një komuniteti ndërkombëtar në rritje të shpejtë dhe të mund të zgjerohej bashkë me të, një kompleks i destinuar të radhitej midis më të bukurve në botë. Kështu, ky komunitet fetar i përhapur gjerësisht në botë u pajis me një qendër pelegrinazhi e drejtimi, që do të kontribuonte shumë për krijimin e një ndjenje identiteti të përbashkët.
 Në krye të listës së përparësive të çdo sistemi fetar duhet të jetë përcaktimi i kanunit të shkrimeve të tij dhe aplikimi i këtyre shkrimeve të shenjta në rrethanat e jetës individuale e komunitare. I emëruar nga Testamenti i ‘Abdu’l-Bahá-it si i vetmi interpretues kompetent i shkrimeve Bahá’í, Shoghi Effendi-u interpretonte ngjarjet ndërkombëtare në dritën e shkrimeve Bahá’í dhe vinte në dijeni komunitetin Bahá’í për përfundimet e këtyre analizave nëpërmjet letrash të hollësishme drejtuar botës Bahá’í.20
 Në të njëjtën kohë, komunitetet Bahá’í që lindnin nëpër botë po e mbysnin me pyetje Haifan rreth një game shumë të madhe subjektesh të shkrimeve Bahá’í, dhe përgjigjet e Ruajtësit për këto çështje përbënin gjithashtu një pjesë të rëndësishme të interpretimit të revelacionit të Bahá’u’lláh-ut. Në vitet e para të dhjetëvjeçarit 1940-1950, Shoghi Effendi-u e përqëndroi vëmendjen e tij analitike në ngjarjet e historisë Bahá’í; dhe në vitin 1944, në përkujtim të njëqindvjetorit të deklarimit të Báb-it, ai shkroi një studim shumë të hollësishëm, që rrokte të gjithë shekullin, që prej njoftimit të parë të misionit të Báb-it para Mulla Hysenit e deri te plotësimi i të parit “Plan Shtatëvjeçar”.21
 Programi i Shoghi Effendi-ut për interpretimin e shkrimeve Bahá’í ndihmohej shumë nga fakti që ai ishte në gjendje të shërbente si përkthyesi kryesor i shkrimeve nga persishtja e arabishtja në anglisht.22 Ai kishte mësuar anglisht që kur ishte fëmijë i vogël dhe kur u bë djalë i ri qe në gjendje të vazhdonte studimet në Universitetin Amerikan të Bejrutit, ndërsa më pas në Universitetin e Oksfordit, ku qëndroi deri në kohën që vdiq ‘Abdu’l-Bahá-i më 1921. Meqënëse organizmat administrativë kryesorë të Besimit Bahá’í gjatë dhjetëvjeçarëve të parë kritikë të Ruajtësisë ishin vendosur në vende anglishtfolëse, aftësia e Shoghi Effendi-ut për të shprehur e interpretuar konceptet Bahá’í në gjuhën angleze përbënin një burim të paçmuar drejtimi në botën perëndimore.
 Roli i tij si interpretues ishte gjithashtu i një rëndësie të madhe për zhvillimin e komunitetit Bahá’í. Ai siguronte unitetin e doktrinës gjatë viteve të hershme të përhapjes globale të besimit, duke pakësuar kështu rrezikun e përçarjes.
 Krahas veprimtarive të përkthimit dhe zhvillimit të Qendrës Botërore të besimit, Shoghi Effendi-u i kushtonte shumë energji krijimit të sistemit të institucioneve administrative, ashtu siç i kishte konceptuar Bahá’u’lláh-u dhe siç i kishte vendosur në formë embrionale ‘Abdu’l-Bahá-i. Çdo lokalitet me nëntë ose më shumë besimtarë në moshë të rritur nxitej të zgjidhte një “Asamble Shpirtërore Lokale” për të qeverisur punët e besimit në atë zonë. Sapo numri i asambleve shpirtërore lokale në një vend të dhënë siguronte një bazë mjaft të gjerë, Ruajtësi nxiste zgjedhjen e një asambleje shpirtërore kombëtare, të veshur me kompetenca të plota për çështjet e besimit në atë vend.
 Një rrymë intensive korrespondence nga Haifa u siguronte këtyre institucioneve që lindnin udhëheqjen e duhur lidhur me aplikimin e shkrimeve Bahá’í në zhvillimin e jetës së komunitetit. Komunikime më të përgjithshme i nxisnin të gjithë besimtarët që t’i mbështetnin e t’u bindeshin me gjithë zemër organizmave që ata zgjidhnin. U përcaktuan parimet Bahá’í të konsultimit dhe asambletë nxiteshin që në mënyrë të ndërgjegjshme të stërviteshin për marrje vendimesh në grup.
 Në përputhje me Vullnetin e ‘Abdu’l-Bahá-it, midis viteve 1951 dhe 1957, Ruajtësi emëroi një numër besimtarësh të dalluar si Duar të Kauzës së Perëndisë dhe u ngarkoi atyre përgjegjësi të posaçme për mësimin e besimit e për mbrojtjen e institucioneve të tij. Njësia që kurorëzonte këtë strukturë administrative globale ishte institucioni i Shtëpisë Universale të Drejtësisë, i konceptuar e i emërtuar nga Bahá’u’lláh-u. Shoghi Effendi-u vinte në dukje se, sapo ta lejonte shkalla e shtrirjes së komunitetit Bahá’í, një Shtëpi Universale e Drejtësisë do të zgjidhej nga tërë komuniteti ndërkombëtar Bahá’í, duke vepruar përmes asambleve shpirtërore kombëtare.
 Diçka duhet thënë për rolin që ka luajtur në këtë proces ndërtimtar komuniteti Bahá’í amerikanoverior dhe sidomos Bahá’í-të e Shteteve të Bashkuara. ‘Abdu’l-Bahá-i i ka lavdëruar shumë aftësitë shpirtërore dhe shërbimet e anëtarëve të këtij komuniteti. Ai pat qenë gjithashtu bujar në njohjen e shumë prej tipareve të Shteteve të Bashkuara si komb. E ç’është edhe më e rëndësishme, ai pat vënë në dukje se Amerika do të ishte “djepi” i rendit administrativ që kishte konceptuar Bahá’u’lláh-u. Për shkak të rëndësisë së kësaj pike kthese në historinë njerëzore, “po afron ajo ditë kur ju do të dëshmoni se si…Perëndimi do të ketë zëvendësuar Lindjen, duke rrezatuar dritën e udhëheqjes hyjnore.”23
 Në përputhje me këtë, kur Shoghi Effendi-u filloi ngritjen e rendit administrativ, ai e ktheu shikimin nga Bahá’í-të amerikanë, si bashkëpunëtorët e tij kryesorë. Disa prej tyre ishin impenjuar tashmë në projekte të mësimit Bahá’í me shpenzimet e veta, dhe një prej tyre, Marta Rut [Martha Root], pjesëtare e një familjeje të shquar amerikane, kishte tërhequr me sukses në besimin Bahá’í të parën kokë të kurorëzuar të tij, Mbretëreshën Maria të Rumanisë.24 Bahá’í-të amerikanë ishin gjithashtu “Zbatuesit Kryesorë” të Vullnetit të ‘Abdu’l-Bahá-it. Qe kryesisht nëpërmjet korrespondencës me Asamblenë Shpirtërore Kombëtare të Bahá’í-ve të Shteteve të Bashkuara e të Kanadasë,25 që Shoghi Effendi-u hartoi hap pas hapi institucionet lokale e kombëtare, që funksiononin në përputhje me parimet e shkrimeve të besimit. Komunitetet në vende të tjera inkurajoheshin të ndiqnin këtë drejtim. Ndërsa dallimet kulturore do të vendosnin çështje të dorës së dytë, rendi administrativ duhej të ishte i njëtrajtshëm në thelbësoren, dhe për këtë nevojitej një model.
 Këtë model do ta jepte komuniteti amerikan, por Shoghi Effendi-u u tërhiqte vëmendjen pjesëtarëve të tij se mandati i tyre nuk i detyrohej aspak sistemit politik që ata njihnin. Në të kundërtën: Bahá’u’lláh-u doli në Persi jo sepse ky komb kishte ndonjë epërsi kulturore, por për shkak të degradimit të thellë moral të tij. Po kështu, rendi i tij administrativ do të ngrihej më parë në një mjedis shoqëror të karakterizuar nga materializmi, paligjësia dhe korrupsioni politik. Atje, siç kishte ndodhur më parë në Persi, Bahá’u’lláh-u do të tregonte se vetëm fuqia e Perëndisë mund t’i rigjenerojë njerëzit dhe shoqërinë.26
 Arsyet përse Shoghi Effendi-u i kushtonte kaq shumë kohë dhe energji zhvillimit të rendit administrativ Bahá’í gjatë viteve të para të ruajtësisë së tij, u bënë shpejt të qarta. Institucionet administrative të besimit ishin instrumentat e nevojshëm në zbatimin e “Planit Hyjnor” të ‘Abdu’l-Bahá-it për përhapjen e mesazhit Bahá’í në mbarë botën. Para se komuniteti i shpërndarë gjithandej të mund t’i përvishej një detyre kaq të madhe, ishte e nevojshme të ngriheshin organizma administrativë vendimmarrës, të aftë për të mobilizuar fuqinë punëtore dhe burimet. Për më tepër, ishte thelbësore që këtyre institucioneve t’u lihej kohë e përshtatshme për të mësuar gjërat elementare të administrimit e të konsultimit Bahá’í.
 Në përputhje me këtë, jo më parë se viti 1937, gjashtëmbëdhjetë vjet pas vdekjes së ‘Abdu’l-Bahá-it, Shoghi Effendi-u filloi të punonte sistematikisht për plotësimin e objektivave të formuluara në një seri letrash që ‘Abdu’l-Bahá-i u kishte dërguar Bahá’í-ve të Amerikës Veriore. Në prill 1937, u shpall plani i parë shtatëvjeçar me tre objektiva kryesore: (1) të ngrihet të paktën një asamble shpirtërore lokale në secilin shtet të Shteteve të Bashkuara dhe në çdo provincë të Kanadasë; (2) të sigurohet që të paktën një mësues Bahá’í të vendoset në çdo republikë latinoamerikane; (3) të kompletohet paraqitja e jashtme e së parës shtëpi të adhurimit Bahá’í në Amerikën e Veriut – një godinë, gurin e parë në themelin e së cilës e pat vendosur ‘Abdu’l-Bahá-i gjatë vizitës së tij më 1912 dhe e cila, në shumë aspekte, simbolizonte vetë komunitetin ndërkombëtar Bahá’í. Megjithë pengesat e krijuara nga shpërthimi i Luftës II Botërore, ky plan u plotësua me sukses në njëqindvjetorin e deklarimit të Báb-it, në maj 1944.
 Pas një intervali prej dy vjetësh, më 1946, u shtrua një plan i dytë shtatëvjeçar. Fokusi i kësaj përpjekjeje ishte Evropa, e cila në atë kohë kishte vetëm dy asamble shpirtërore kombëtare: ato të Britanisë së Madhe dhe të Gjermanisë. Ky plan gjithashtu bënte thirrje për krijimin e asambleve shpirtërore lokale në mbarë Amerikën Latine dhe për një shumëfishim të madh të atyre të Amerikën Veriore. Plotësimi me sukses i këtij plani përkoi gjithashtu me një qindvjetor të madh Bahá’í, me njëqindvjetorin e fillimit të misionit të Bahá’u’lláh-ut në Sijah Çal, më 1953. Një nga objektivat kryesorë të këtij plani shtatëvjeçar ishte krijimi i një asambleje shpirtërore kombëtare të pavarur në Kanada. Kjo u arrit më 1948 dhe më 1949 u pasua me inkorporimin e saj me një Akt Parlamentar të posaçëm,27 një arritje që, siç vinte në dukje Shoghi Effendi-u, ishte “unikale në analet e Besimit, si në Lindje ashtu edhe në Perëndim”.
 Dy arritjet e veçanta të këtij plani të dytë, që lenë më shumë mbresa, kishin një lidhje të posaçme me komunitetin Bahá’í të Amerikës së Veriut. Prilli i vitit 1953 shënoi përkushtimin zyrtar të shtëpisë së adhurimit në Uillmet, Ilinois, e cila do të ishte e para nga strukturat e këtij tipi që do të ngriheshin në të pesë kontinentet e globit. Projektuesi ishte një arkitekt franko-kanadez i quajtur Zhan-Lui Burzhua. Konceptimi i tij i mrekullueshëm u përshëndet nga arkitekti italian Luixhi Kualino si “një krijim i ri që do të revolucionarizojë arkitekturën në botë.” Dhe shtonte: “Nuk ka dyshim, që ai do të ketë një faqe të qëndrueshme në histori.”28 Një triumf tjetër i madh i këtyre viteve ishte gjithashtu një godinë, një varr madhështor që do të kurorëzonte ndërtesën e gurtë të ngritur nga ‘Abdu’l-Bahá-i si mauzoleum për Báb-in. Arkitekti i tij ishte një kanadez tjetër, Uilljam Sadhërlend Meksuell, me të cilin ‘Abdu’l-Bahá-i kishte qëndruar gjatë vizitës së tij në Montreal. Projekti elegant, në të cilin një kube e praruar kurorëzon një arkadë të bardhë mermeri dhe shtylla graniti ngjyrë rozë, e ka pajisur Qendrën Botërore Bahá’í në Malin Karmel me një nga objektet më të bukura të brigjeve të Mesdheut.
 Më 1953, pa humbur kohë, Shoghi Effendi-u e angazhoi komunitetin Bahá’í në ndërmarrjen më ambicioze të historisë së tij – një plan global, të cilin ai e emërtoi “Kryqëzatë Botërore Dhjetëvjeçare.” Ky plan do të përfundonte më 1963, në qindvjetorin e deklarimit të Bahá’u’lláh-ut në Kopshtin e Rizvanit. Njëqind e tridhjetë e dy vende të reja e territore kryesore do të hapeshin ndaj besimit dhe njëqind e njëzet komunitetet ekzistuese do të zgjeroheshin. Asamble shpirtërore kombëtare do të vendoseshin në shumë vende në Evropë e në Amerikën Latine; bëhej gjithashtu thirrje për një rritje të madhe të përbërjes së asambleve, të numrit të besimtarëve dhe të pronave të dhuruara. Ky plan, si dhe të mëparshmit, u plotësua brenda afatit (në të vërtetë, u tejkalua mjaft); por në rrethana shumë të ndryshme nga çfarëdo që mund të kishte parashikuar komuniteti Bahá’í.
 Në fillim të nëntorit 1957, gjatë një vizite në Angli për të blerë pajisje për godinat e arkivave Bahá’í në Malin Karmel, Shoghi Effendi-u mori gripin aziatik. Më 4 nëntor ai vdiq nga një atak në zemër, duke e lënë botën Bahá’í të tronditur e për një kohë të topitur, me planin dhjetëvjeçar gjysëm të plotësuar.
 Teorikisht Ruajtësia ishte e vazhdueshme. Vullneti e Testamenti i ‘Abdu’l-Bahá-it e autorizonte Ruajtësin e Besimit Bahá’í të caktonte një zëvendësues midis pasardhësve të drejtpërdrejtë të Bahá’u’lláh-ut, por vinte në dukje disa cilësi që duhet të kishte ky zëvendësues. Shoghi Effendi-u vdiq pa lënë njeri që ta zëvendësonte, nga që, me sa duket, asnjë pjesëtar tjetër i familjes nuk plotësonte kërkesat shpirtërore të përcaktuara në Besëlidhjen e Bahá’u’lláh-ut dhe në Vullnetin e Testamentin e ‘Abdu’l-Bahá-it. Prandaj nuk do të kishte një Ruajtës të dytë; i vetmi institucion tjetër i veshur me kompetenca për të marrë në dorë udhëheqjen e komunitetit Bahá’í ishte Shtëpia Universale e Drejtësisë, një organizëm që ende mbetej për t’u zgjedhur.29
 Tre faktorë të ndërlidhur jepnin një përgjigje për dilemën që qëndronte para botës Bahá’í: (1) nga deklarata të bëra prej Shoghi Effendi-ut, shihej qartë se ai ishte i mendimit që kushtet për zgjedhjen e Shtëpisë Universale të Drejtësisë do të piqeshin kur të ishte plotësuar me sukses plani dhjetëvjeçar; (2) ndërkohë, komuniteti Bahá’í do ta gjente udhëheqjen bazë që i nevojitej në planin e hollësishëm që kishte përpunuar Shoghi Effendi-u; dhe (3) më në fund, në një nga mesazhet e tij të fundit drejtuar botës Bahá’í, ai kishte përmendur Duart e Kauzës si “Kryeadministratorë” të besimit dhe u bënte thirrje atyre të bashkëpunonin ngushtë me asambletë shpirtërore kombëtare, për të siguruar që plani dhjetëvjeçar të çohej përpara dhe të mbrohej uniteti i besimit.30
 Të inkurajuar nga ky mesazh i fundit, Duart e Kauzës e organizuan punën e tyre rreth një serie “Konklavash” vjetore. Këto konsultime përpunuan një numër deklaratash të rëndësishme, duke përfshirë deklaratën zyrtare se Shoghi Effendi-u nuk kishte lënë testament e nuk kishte caktuar trashëgimtar të Ruajtësisë (Konklava e vitit 1957), dhe njoftimin se Shtëpia Universale e Drejtësisë do të zgjidhej nga anëtarët e të gjitha asambleve shpirtërore kombëtare të Bahá’í-ve të botës më 1963 (Konklava e vitit 1959).
 Deri në prill 1961, ishin ngritur njëzet e një asamble të reja shpirtërore kombëtare në Amerikën Latine; dhe një vit më vonë, njëmbëdhjetë të tjera ishin zgjedhur në Evropë. Objektivat e planit dhjetëvjeçar që kishin mbetur, gjithashtu ose u plotësuan ose u tejkaluan. Në pranverën e vitit 1963, tamam njëqind vjet nga dita kur Bahá’u’lláh-u deklaroi për herë të parë misionin e vet para një grushti pasuesish të tij në Kopshtin e Rizvanit, anëtarët e pesëdhjetë e gjashtë asambleve shpirtërore kombëtare të zgjedhura nëpër botë zhvilluan zgjedhjet për të parën Shtëpi Universale të Drejtësisë. Me një gjest kuptimplotë dorëheqjeje, Duart e Kauzës e shkarkuan veten prej shërbimit si anëtarë të zgjedhur të institucionit administrativ më të lartë të komunitetit Bahá’í.
 Zgjedhja e së parës Shtëpi Universale të Drejtësisë ishte për Bahá’í-të një ngjarje me rëndësi supreme. Pas më shumë se një shekull përpjekjesh. persekutimesh dhe krizash të brendshme të shpeshta, përmes procesesh elektorale demokratike komuniteti Bahá’í ka krijuar me sukses një institucion të përhershëm për udhëheqjen e të gjitha punëve të besimit. Për më tepër, krijimi i tij ka qenë konceptuar nga vetë Bahá’u’lláh-u dhe është formuar sipas parimesh të formuluara në shkrimet e tij dhe në ato të ‘Abdu’l-Bahá-it. Anëtarësia kozmopolite e së parës Shtëpi Universale të Drejtësisë duket veçanërisht e përshtatshme për natyrën dhe funksionet e këtij institucioni: të nëntë anëtarët nga katër kontinente përfaqësonin tre prejardhje fetare të mëdha: (çifute, të krishterë dhe myslimane), si dhe disa origjina etnike.31
 Veç rëndësisë institucionale, krijimi i Shtëpisë Universale të Drejtësisë simbolizonte elementin që Bahá’í-të e shohin si thelbin e besimit të tyre: unitetin. Lindja e Shtëpisë Universale të Drejtësisë si autoriteti i pakundërshtueshëm në të gjitha punët e komunitetit donte të thoshte se Besimi Bahá’í kishte qëndruar i bashkuar edhe në periudhën më kritike në historinë e një feje, në shekullin e parë e më të pasigurtë, gjatë të cilit gati tradicionalisht hedh rrënjë përçarja.
 Siç e provojnë historitë e Mirza Jahjait, të Muhamet Aliut dhe të Ibrahim Heirallaut, janë bërë mjaft orvatje të dështuara për ta përçarë komunitetin Bahá’í gjatë kësaj periudhe kritike. Fakti që të tilla përpjekje kanë dështuar flet në mënyrë bindëse për vazhdimësinë e udhëheqjes së Bahá’u’lláh-ut, të ‘Abdu’l-Bahá-it e të Shoghi Effendi-ut.32 Me krijimin e një organizmi të përhershëm të pranuar e me autoritet, të cilit i nënshtroheshin të gjithë besimtarët individualë dhe organizmat administrativë në nivel lokal e kombëtar brenda komunitetit Bahá’í, uniteti i komunitetit mori një formë institucionale që kishte të bënte me çdo besimtar.33
 Zgjedhja e Shtëpisë Universale të Drejtësisë hapi rrugën për përtëritjen e dy veprimtarive kryesore, të ndërmarra fillimisht nga Ruajtësi: (1) të krijimit të institucioneve e të agjensive administrative të reja, siç e diktonin nevojat e një besimi që po shtrihej me shpejtësi; dhe (2) të përpunimit të planeve të reja globale për të vazhduar punën lidhur me vizionin e ‘Abdu’l-Bahá-it për “pushtimin shpirtëror të planetit”.
 Më 1964, në vitin tjetër pas zgjedhjes së saj. Shtëpia Universale e Drejtësisë shpalli një plan nëntëvjeçar, që u plotësua brenda afatit më 1973, në njëqindvjetorin e revelimit nga Bahá’lláh-u të Qitap Akdasit ose të Librit më të Shenjtë. Që atëhere, katër plane ndërkombëtare janë realizuar me sukses nën drejtimin e Shtëpisë Universale të Drejtësisë. Plani i tanishëm katërvjeçar, i filluar më 1996, është caktuar të përfundojë me fundin e shekullit.


5.  Mësimet bazë

TRE PARIME THEMELORE
 Duke shtjelluar mësimet e Besimit Bahá’í, do të ndalemi në fillim në shqyrtimin e tre parimeve bazë: (1) njëshmëria e Perëndisë; (2) njëshmëria e gjinisë njerëzore; dhe (3) uniteti themelor i fesë.

NJËSHMËRIA E PERËNDISË
 Besimi i Bahá’í-ve në një Perëndi të vetme do të thotë se gjithësia dhe të gjitha krijesat e forcat brenda saj janë krijuar nga një Qenie e vetme mbinjerëzore dhe e mbinatyrshme. Kjo qenie, të cilën ne e quajmë Perëndi, ushtron kontroll absolut mbi krijimin e vet (plotfuqi), si dhe zotëron njohuri të përsosur e të plotë (gjithdituri). Edhe pse ne mund të kemi koncepte të ndryshme për natyrën e Perëndisë, edhe pse mund t’i falemi atij në gjuhë të ndryshme e ta thërresim me emra të ndryshëm – Allah ose Jehovaj, Perëndi ose Brahma, – prap se prap fjala është për të njëjtën Qenie të vetme.
 Duke lartësuar aktin e krijimit të kryer nga Perëndia, Bahá’u’lláh-u ka thënë:
Lëvduar qoftë uniteti i Perëndisë, u nderoftë Ai, Zoti  Sovran, Sundimtari i pakrahasueshëm e lavdiplotë i gjithësisë, Ai që nga hiçi absolut ka krijuar realitetin e të gjitha gjërave, Ai që nga asgjëja ka sjellë në jetë elementët më të përsosur e më të hollë të krijimit të Tij, Ai që, duke i shpëtuar krijesat e Veta nga poshtërimi i vetmisë e nga rreziqet e shuarjes së plotë, i ka pranuar ato në mbretërinë e Tij të lavdisë së përjetshme. Asgjë veç mirësisë së Tij që përfshin gjithçka dhe mëshirës së Tij që përshkon gjithçka nuk mund ta bënte këtë. 1
 Bahá’u’lláh-u mësonte se Perëndia është tepër i madh e tepër i pakapshëm, që mendja njerëzore e kufizuar të mund ta kuptojë atë në mënyrë adekuate, ose që të mund të ndërtojë një përfytyrim të saktë për të:
Sa i mahnitshëm është uniteti i Perëndisë së Gjallë,  Përherë të Pranishëm – një unitet i lartësuar tej çdo kufizimi, që kapërcen të kuptuarit e të gjitha gjërave të krijuara! ... Sa sublim ka qenë thelbi i Tij i përjetshëm, sa i pavarur krejtësisht nga njohja e të gjitha gjërave të krijuara dhe pafundësisht i lartësuar do të mbetet ai mbi lavdërimin e banorëve të qiejve e të tokës.2
NJËSHMËRIA E GJINISË NJERËZORE
 Parimi i dytë bazë Bahá’í është njëshmëria e gjinisë njerëzore. Kjo do të thotë se gjithë raca njerëzore është një specie e përbashkët më vete, një unitet organik. Kjo racë e vetme njerëzore është “apogjeu i krijimit”, forma më e lartë e jetës dhe e vetëdijës që ka krijuar Perëndia; sepse midis krijesave të Perëndisë, vetëm qeniet njerëzore kanë aftësinë që të jenë të vetëdijshme për ekzistencën e Perëndisë dhe që të komunikojnë me frymën e tij:
Pasi e krijoi botën dhe çdo gjë që jeton e lëviz në të, Ai [Perëndia], me anë të veprimit të drejtpërdrejtë të Vullnetit të Tij të lirë e sovran, vendosi t’i dhurojë vetëm njeriut dallimin dhe aftësinë për ta njohur e për ta dashur Atë – aftësi që duhet parë si shtytja krijuese dhe si qëllimi parësor që qëndron në themel të gjithë krijimit… Nga të gjitha gjërat e krijuara, vetëm njeriu është zgjedhur për një favor kaq të madh, për një bujari kaq të qëndrueshme.3
 Njëshmëria e njerëzimit nënkupton, gjithashtu, se të gjithë popujt kanë të njëjtat aftësi bazë, të dhuruara nga Perëndia. Dallimet fizike, si ngjyra e lëkurës apo ndërtimi i flokëve janë sipërfaqësore dhe s’kanë të bëjnë aspak me ndonjë epërsi të supozuar të një grupi etnik mbi një tjetër. Mësimet Bahá’í hedhin poshtë të gjitha teoritë e epërsisë raciale, si teori të bazuara në një imagjinatë të rreme e në injorancë.4
 Bahá’í-të besojnë se gjinia njerëzore ka përbërë gjithmonë një specie të vetme, por se paragjykimet, injoranca, etja për pushtet dhe egotizmi5 kanë penguar shumë njerëz që ta njohin e ta pranojnë këtë njëshmëri. Misioni thelbësor i Bahá’u’lláh-ut ishte që ta ndryshonte këtë gjendje dhe të krijonte vetëdijen universale për njëshmërinë e gjinisë njerëzore. Bahá’í-të besojnë se ai unitet organik që përbën gjinia njerëzore ka kaluar një proces rritjeje kolektive nën Atësinë e Perëndisë. Po ashtu si një organizëm individual e arrin pjekurinë përmes fazash të njëpasnjëshme zhvillimi, edhe gjinia njerëzore ka evoluar hap pas hapi drejt pjekurisë kolektive të saj.
 Shprehja bazë e evolucionit shoqëror të njeriut është aftësia e tij për ta organizuar shoqërinë në nivele gjithnjë më të larta uniteti, me një specializim më të madh të komponentëve individualë dhe me një rritje të vazhdueshme të ndërvarësisë e të nevojës për kooperim midis pjesëve të specializuara. Familja, fisi, qyteti-shtet, kombi – këto janë disa nga stadet e shënuara në evolucionin shoqëror. Stadi tjetër në këtë proces rritjeje kolektive, që përfaqëson kulmin e evolucionit njerëzor, është uniteti botëror: organizimi i shoqërisë si qytetërim planetar.
 Shoghi Effendi-u ka thënë kështu për këtë mësim Bahá’í:
Parimi i Njëshmërisë së Gjinisë Njerëzore – boshti rreth të cilit vërtiten të gjitha mësimet e Bahá’u’lláh-ut – nuk është shpërthim i një emocionalizmi injorant as shprehje e një shprese të mjegullt fetare. ... Mesazhi i tij është i aplikueshëm jo vetëm për individin, por ka të bëjë në radhë të parë me natyrën e atyre marrdhënieve thelbësore që duhet të lidhin të gjitha shtetet e kombet si pjesëtarë të një familjeje të vetme njerëzore. ... Ai nënkupton një ndryshim organik në strukturën e shoqërisë së sotme, një ndryshim që bota nuk e ka përjetuar deri më sot. ... Ai kërkon jo më pak se rindërtimin dhe çmilitarizimin e gjithë botës së qytetëruar. ... Ai përfaqëson përfundimin e evolucionit njerëzor – një evolucion që i ka fillimet e hershme në lindjen e jetës familjare, zhvillimin e mëtejshëm në arritjet e solidaritetit fisnor, që nga ana e tij çon në formimin e qytetit-shtet dhe më pas zgjerohet me formimin e kombeve të pavarura e sovrane.
 Parimi i Njëshmërisë së Gjinisë Njerëzore, siç është shpallur nga Bahá’u’lláh-u, bart në vetvete jo më shumë e jo më pak se një pohim solemn që arritja e kësaj faze përfundimtare në këtë zhvillim të mrekullueshëm është jo vetëm e nevojshme, por edhe e pashmangshme, që realizimi i saj po afrohet me shpejtësi dhe që asgjë tjetër veç një fuqie të lindur nga Perëndia nuk mund ta vendosë atë me sukses.6
 Kështu, parimi i Njëshmërisë së gjinisë njerëzore nënkupton jo vetëm një ndërgjegje të re individuale, por edhe vendosjen e unitetit të kombeve, të një qeverie botërore dhe, më në fund, të një qytetërimi planetar. Në përputhje me këtë, nuk është e mjaftueshme që njerëzimi thjesht të marrë njoftim për njëshmërinë e tij dhe të vazhdojë të jetojë në një botë të përçarë, plot konflikte, paragjykime e urrejtje. Ne duhet të shprehim unitet duke ndërtuar një sistem shoqëror me të vërtetë universal e të bashkuar, të bazuar në parime shpirtërore. Arritja e një sistemi të tillë përfaqëson qëllimin e drejtuar nga Perëndia të evolucionit shoqëror të njerëzimit:
… qëllimi i jetës për një Bahá’í është të çojë përpara njëshmërinë e gjinisë njerëzore. Objektivi i të gjitha jetëve tona është i lidhur me jetët e të gjitha qenieve njerëzore; ne nuk kërkojmë shpëtim personal, por shpëtim universal. … Qëllimi ynë është të krijojmë një qytetërim botëror, i cili nga ana e vet vepron mbi karakterin e individit. Kjo është, në njëfarë mënyre, e anasjellta e Krishtërimit, i cili filloi me njësinë individuale dhe përmes saj arriti në jetën konglomerat të njeriut.7
 Pra, sipas pikëpamjes Bahá’í, qëllimi themelor, shpirtëror i shoqërisë është të krijojë një mjedis të favorshëm për rritjen dhe zhvillimin e shëndetshëm të të gjithë pjesëtarëve të saj.
 Bahá’u’lláh-u parashtroi një sistem të hollësishëm për vendosjen e unitetit botëror, i cili shtjellohet në kapituj të mëtejshëm të kësaj vepre. Në vija të përgjithshme, ai ka parashtruar krijimin e strukturave të reja shoqërore, të bazuara në pjesëmarrje e konsultim. Këto struktura të reja do të kishin si qëllim parësor të eliminonin konfliktin e interesave dhe të reduktonin kështu potencialin e përçarjes në të gjitha nivelet e shoqërisë. Strukturat e reja parashikonin përfshirjen e një numri organesh të fuqishme ndërkombëtare të qeverisjes botërore: një organ legjislativ botëror me përfaqësim e autoritet të vërtetë; një gjykatë ndërkombëtare me të drejtë vendimi përfundimtar në të gjitha grindjet midis kombeve dhe një forcë policore ndërkombëtare.
 Ai mësonte se krijimi i këtyre strukturave të reja sociale duhet të shoqërohet nga vetëdija individuale e kolektive për njëshmërinë themelore të gjinisë njerëzore:
Ju jeni frytet e së njëjtës pemë dhe fletët e së njëjtës degë. Silluni me njëri-tjetrin me dashurinë e harmoninë më të madhe, në një frymë miqësore e shoqërore. ... Kaq e fuqishme është drita e unitetit, sa mund të ndriçojë gjithë botën.8
Dhe në një pasazh tjetër përsëri:
Nuk duhet të krenohet ai që do vendin e vet, por ai që do gjithë botën. Toka është një vend i vetëm dhe njerëzimi qytetarët e tij.9
 Uniteti, sipas konceptit Bahá’í, është unitet në diversitet, e jo uniformitet. Ne do ta arrijmë unitetin jo duke ndaluar dallimet, por duke u bërë më të vetëdijshëm për to e duke rritur respektin për vlerën e brendshme të çdo kulture të veçantë dhe, në fakt, të çdo individi. Shkaku i konfliktit nuk është diversiteti, që mendohet si i tillë, por qëndrimi ynë i papjekur ndaj tij, është intoleranca dhe paragjykimi ynë. ‘Abdu’l-Bahá-i e ka shprehur këtë pikëpamje në pasazhin që vijon:
Në qoftë se dikush thotë se uniteti i vërtetë e i qëndrueshëm nuk mund të realizohet në këtë botë, derisa njerëzit e saj ndryshojnë shumë nga sjelljet e shprehitë, nga shijet, nga temperamenti e karakteri, nga mendimet e pikëpamjet e tyre, ne i përgjigjemi kësaj se ndryshimet janë dy llojesh; njëri është shkak shkatërrimi, siç e tregon shembulli i shpirtit të kundërshtimit e të grindjes që frymëzon popujt e kombet në konflikt e antagonizëm me njëri-tjetrin, ndërsa lloji tjetër është shenja e diversitetit, simboli e sekreti i përsosurisë dhe zbuluesi i bujarisë së të Lavdiplotit.
   Shih lulet në kopsht; edhe pse të ndryshme për nga lloji, ngjyra, forma e trajta, përderisa i njomin ujërat e një burimi, i gjallëron flladi i një ere, i forcojnë rrezet e një dielli, ky diversitet rrit hijeshinë e tyre dhe u shton bukurinë. Sa e papëlqyeshme do të ishte për syrin sikur të gjitha lulet e bimët, gjethet e gonxhet, frutat, degët dhe pemët e kopshtit të kishin të gjitha të njëjtën formë e ngjyrë! Diversiteti i ngjyrave, i formave e i trajtave e pasuron dhe e stolis kopshtin, e lartëson efektin. Po kështu, kur nuanca të ndryshme mendimi, temperamenti e karakteri mblidhen bashkë nën pushtetin e ndikimin e një agjensie qendrore, atëherë bukuria dhe lavdia e përsosurisë njerëzore do të revelohet e të bëhet e dukshme. Askush, veç fuqisë qiellore të Fjalës së Perëndisë, që drejton e që ia kalon realiteteve të të gjitha gjërave, nuk është i aftë të harmonizojë mendimet, ndjenjat, idetë e bindjet e kundërta të bijve të njerëzve.10
 Duke qenë se vendosja e unitetit botëror dhe e një qytetërimi planetar shënon përfundimin e zhvillimit të njerëzimit në këtë planet, kjo përfaqëson “arritjen e moshës madhore” të njerëzimit, pjekurinë e racës njerëzore. Shoghi Effendi-u e ka shprehur kështu këtë ide:
Revelacioni i Bahá’u’lláh-ut, misioni sipëror i të cilit s’është tjetër veçse arritja e këtij uniteti organik e shpirtëror të të gjithë organizmit të kombeve, duhet parë, në qoftë se u përmbahemi besnikërisht implikimeve të tij, si diçka që me ardhjen e vet sinjalizon arritjen e moshës madhore të mbarë racës njerëzore. Ai duhet parë…si diçka që shënon stadin e fundit e më të lartë në evolucionin e mrekullueshëm të jetës kolektive të njeriut në këtë planet. Lindja e një komuniteti botëror, vetëdija për qytetarinë botërore, themelimi i një qytetërimi e i një kulture botërore…nga vetë natyra e tyre, duhen parë, përsa i përket kësaj jete planetare, si kufijt më të fundit në organizimin e shoqërisë njerëzore, megjithëse njeriu, si individ do të vazhdojë, madje, si rezultat i këtij përfundimi, në të vërtetë duhet të vazhdojë, të përparojë e të zhvillohet pafund.11
 Stadet e ndryshme në zhvillimin e njerëzimit shihen si mjaft të ngjashme me fazat në jetën e një individi. Stadi i tanishëm është përshkruar si ai i adoleshencës, si stadi që vjen menjëherë para pjekurisë së plotë:
Epokat e gjata të foshnjërisë e të fëmijërisë, përmes të cilave i është dashur të kalojë racës njerëzore, kanë mbetur tashmë mbrapa. Tani njerëzimi është duke përjetuar shqetësimet që gjithmonë shoqërojnë stadin më të zhurmshëm të evolucionit të tij, stadin e adoleshencës, kur vrulli i rinisë e mospërmbajtja e saj arrijnë kulmin, dhe duhet t’ua lëshojnë gradualisht vendin qetësisë, urtisë e pjekurisë që karakterizojnë stadin e burrërisë. Pas kësaj, raca njerëzore arrin atë stad pjekurie që do t’i japë asaj mundësi të fitojë të gjitha zotësitë e aftësitë, nga të cilat duhet të varet zhvillimi përfundimtar i saj.12
 Duke folur për epokën e pjekurisë së plotë të gjinisë njeëzore, Shoghi Effendi-u ka thënë:
Ai ndryshim mistik, gjithdepërtues e megjithatë i papërcaktueshëm, që ne e lidhim me stadin e pjekurisë e që është i pashmangshëm në jetën e individit … duhet … të ketë kopjen e vet në evolucionin e organizimit të shoqërisë njerëzore. Një stad i ngjashëm duhet të arrihet shpejt a vonë në jetën kolektive të gjinisë njerëzore, duke shkaktuar një dukuri edhe më të habitshme në marrdhëniet botërore dhe duke e pajisur tërë racën njerëzore me të tilla potenciale mirëqenieje sa mund të japë, gjatë epokave të mëvonshme, shtytja kryesore që kërkohet për përmbushjen përfundimtare të fatit të saj të lartë.13
 Sigurisht, historia e gjinisë njerëzore që ne mund të vëzhgojmë është historia e foshnjërisë, e fëmijërisë dhe e adoleshencës. Prandaj, ka thënë Bahá’u’lláh-u, ne kemi prirjen që t’i nënvleftësojmë aftësitë e vërteta të racës njerëzore. Por këto aftësi të fshehura do të bëhen të dukshme kur gjinia njerëzore të arrijë pjekurinë e saj:
Me të vërtetë ju them se në këtë Revelacion kaq të fuqishëm, të gjitha Dispensacionet e së kaluarës kanë arritur përsosurinë e tyre më të lartë. ... 14
Mundësitë e brendshme që karakterizojnë pozitën e njeriut, tërësia e fatit që i është caktuar atij mbi tokë, përsosuria e lindur e realitetit të tij, të gjitha do të manifestohen në këtë Ditë të premtuar të Perëndisë.15
 Në mënyrë të përmbledhur, parimi Bahá’í për njëshmërinë e gjinisë njerëzore do të thotë se raca njerëzore është një njësi organike, jeta kolektive e së cilës është zhvilluar hap pas hapi duke u organizuar në nivele gjithnjë më të larta uniteti (familja, fisi, qyteti-shtet, kombi). Misioni specifik i Bahá’u’lláh-ut ishte të siguronte forcën shtytëse për stadin tjetër të këtij evolucioni shoqëror, dhe konkretisht për organizimin e shoqërisë njerëzore si qytetërim planetar. Kjo do të arrihet nëpërmjet zhvillimit të strukturave të reja shoqërore, të cilat kufizojnë dhe eliminojnë konfliktin e interesave; dhe duke krijuar një nivel të ri të vetëdijës njerëzore, atë të njëshmërisë bazë të njerëzimit. Për më tepër, bashkimi i gjinisë njerëzore përfaqëson arritjen e fazës së pjekurisë apo të moshës së rritur në jetën kolektive të gjinisë njerëzore.
 Komuniteti Bahá’í shihet edhe si bërthama, edhe si prototipi i qytetërimit të ardhshëm botëror. Ai i jep, gjithashtu, individit mundësinë që të fillojë të përjetojë përvojën e unitetit dhe të zhvillojë këtë vetëdijë të re. Ky subjekt do të trajtohet më me hollësi në një kapitull tjetër.

NJËSHMËRIA E FESË
Parimi i tretë bazë Bahá’í, uniteti i fesë, është i lidhur ngushtë me parimin e njëshmërisë së gjinisë njerëzore. Shtjellimi i konceptit të unitetit organik të racës njerëzore na sugjeron se njerëzimi është angazhuar në një rritje kolektive shumë të ngjashme me procesin e rritjes së një individi: ashtu si individi e fillon jetën si një foshnjë e pafuqishme dhe arrin pjekurinë në fazat e mëtejshme, edhe gjinia njerëzore e fillon jetën shoqërore kolektive në një gjendje primitive, duke arritur gradualisht pjekurinë. Në rastin e individit, është e qartë se rritja e tij bëhet si rezultat i edukimit që ai merr nga prindët, nga mësuesit e tij dhe përgjithësisht nga shoqëria. Por cila është forca shtytëse në evolucionin kolektiv të gjinisë njerëzore?
 Përgjigja që Besimi Bahá’í i jep kësaj pyetjeje është “feja e reveluar.” Në një nga veprat e tij kryesore, Qitap Ikani (Libri i Sigurisë), Bahá’u’lláh-u shpjegon se Perëndia, Krijuesi, ka ndërhyrë e do të vazhdojë të ndërhyjë në historinë njerëzore me anë të të dërguarve apo të lajmëtarëve. Këta lajmëtarë, të cilët Bahá’u’lláh-u i quan “Manifestime të Perëndisë”, janë kryesisht themeluesit e feve të mëdha të reveluara, si Abrahami, Moisiu, Buda, Jesui, Muhameti etj. Është fryma që transmetohet me ardhjen e këtyre manifestimeve ajo që, bashkë me ndikimin e mësimeve të tyre dhe me sistemet shoqërore që ngrihen sipas ligjeve e porosive të tyre, e bën gjininë njerëzore të aftë për të përparuar në evolucionin e saj kolektiv. Thjesht: Manifestimet e Perëndisë janë edukatorët kryesorë të njerëzimit.
 Lidhur me sistemet e ndryshme fetare që kanë dalë në historinë njerëzore, Bahá’u’lláh-u ka thënë:
Këto parime e ligje, këto sisteme të qëndrueshme e të fuqishme kanë ardhur nga një Burim i vetëm dhe janë rrezet e një Drite të vetme. Që ato ndryshojnë nga njëri-tjetri, kjo i duhet atribuar faktit që kanë ndryshuar kërkesat e epokave në të cilat janë shpallur.16
 Pra, parimi i unitetit të fesë do të thotë se të gjithë themeluesit e mëdhenj të feve – Manifestimet – kanë ardhur nga Perëndia dhe se të gjitha sistemet fetare të krijura prej tyre janë pjesë e një plani të vetëm hyjnor të drejtuar nga Perëndia.
 Në të vërtetë ka vetëm një fe, feja e Perëndisë. Kjo fe e vetme ndodhet në evolucion të vazhdueshëm dhe çdo sistem i veçantë fetar përfaqëson një stad në zhvillimin e së tërës. Besimi Bahá’í përfaqëson stadin aktual në evolucionin e fesë.
 Për të vënë në dukje idenë se të gjitha mësimet e veprimet e Manifestimit drejtohen nga Perëndia dhe nuk vijnë nga burime natyrore, njerëzore, Bahá’u’lláh-u përdor termin “revelacion” për të përshkruar dukurinë që ndodh sa herë paraqitet një Manifestim. Në mënyrë të veçantë shkrimet e Manifestimit janë Fjala e pagabueshme e Perëndisë. Duke qenë se këto shkrime qëndrojnë për një kohë të gjatë pasi jeta tokësore e Manifestimit ka marrë fund, ato përbëjnë një pjesë veçanërisht të rëndësishme të dukurisë së revelacionit. Kaq është e vërtetë kjo, sa që termi “revelacion” nganjëherë përdoret në një kuptim të ngushtë për t’iu referuar shkrimeve dhe fjalëve të Manifestimit.
 Historia e fesë shihet si një varg revelacionesh të njëpasnjëshme nga Perëndia dhe termi “revelacion i shkallëzuar” përdoret për të treguar këtë proces. Kështu, sipas Bahá’í-ve, revelacioni i shkallëzuar është forca lëvizëse e progresit shoqëror, dhe Manifestimi Bahá’u’lláh është shkalla më e vonshme e revelacionit.17
 Për ta vënë më qartë në fokus konceptin Bahá’í të fesë, le ta krahasojmë atë me disa mënyra të tjera të shikimit të fesë. Nga njëra anë, është pikëpamja se sistemet e ndryshme fetare janë rezultat i përpjekjeve njerëzore për të gjetur të vërtetën. Sipas këtij koncepti, themeluesit e feve të mëdha nuk na revelojnë Perëndinë, por janë filozofë apo mendimtarë, qenie njerëzore që mund të kenë shkuar më larg se të tjerët në gjetjen e së vërtetës. Ky nocion e përjashton idenë e një uniteti bazë të fesë, sepse sistemet e ndryshme fetare shihen sikur përfaqësojnë mendime e besime të ndryshme, në të cilat kanë arritur qenie njerëzore të gabueshme, dhe jo revelacione të pagabueshme të së vërtetës nga një burim i vetëm.
 Shumë pasues ortodoksë të traditave të ndryshme fetare thonë se profeti apo themeluesi i traditës së tyre të veçantë përfaqëson një revelacion të vërtetë të Perëndisë për njerëzimin, ndërsa themeluesit e feve të tjera janë profetë të rremë, ose të paktën krejt inferiorë kundrejt themeluesit të traditës në fjalë. Për shembull, shumë çifutë besojnë se Moisiu ishte një lajmëtar i vërtetë i Perëndisë, kurse Krishti nuk ishte i tillë. Po kështu, shumë të krishterë besojnë në revelacionin e Krishtit, por e konsiderojnë Muhametin si profet të rremë dhe mendojnë se Moisiu ishte i një rangu më të ulët se Krishti.
 Parimi Bahá’í i njëshmërisë së fesë ndryshon thelbësisht nga të dy këto koncepte tradicionale. Bahá’u’lláh-u ua atribuon dallimet në disa nga mësimet e feve të mëdha jo ndonjë gabueshmërie të themeluesve të tyre, por nevojave të ndryshme të epokave kur kanë ndodhur revelacionet. Veç kësaj, ai pohonte se mjaft gabime njerëzore kanë hyrë në fe nëpërmjet shtrembërimit të teksteve dhe futjes në to të ideve të gabuara. Për më tepër, Bahá’í-të kanë pikëpamjen se asnjë prej themeluesve të feve nuk qëndron më lart se një tjetër. Shoghi Effendi-u e ka përmbledhur kështu këtë pikëpamje:
Parimi themelor i shpallur nga Bahá’u’lláh-u, në të cilin pasuesit e tij besojnë pa lëkundje, është se e vërteta fetare nuk është absolute por relative, se Revelacioni Hyjnor është një proces i vazhdueshëm e i shkallëzuar, se të gjitha fetë e mëdha të botës kanë prejardhje hyjnore, se parimet bazë të tyre janë në harmoni të plotë, se qëllimet e synimet e tyre janë po ato, se mësimet e tyre janë pamje të një të vërtete të vetme, se funksionet e tyre plotësojnë njëri-tjetrin, se ato ndryshojnë vetëm në aspekte jothelbësore të doktrinave të tyre dhe se misionet e tyre përfaqësojnë stade të shkallëzuara në evolucionin shpirtëror të shoqërisë njerëzore.18

REVELACIONI BAHÁ’Í – SHKRIMET E SHENJTA
 Shkrimet e Bahá’u’lláh-ut përfshijnë mbi njëqind libra e tabela, shumë prej të cilave kanë qenë shkruar në kushtet e vështira të burgimit, që i kemi përshkruar më lart. Kjo sasi e madhe literature përbën revelacionin Bahá’í. Shkrimet e ‘Abdu’l-Bahá-it dhe interpretimet e Shoghi Effendi-ut kanë për Bahá’í-të autoritet derivat, por po aq të detyrueshëm.
 Pasqyra e subjekteve të shkrimeve të Bahá’u’lláh-ut ndahet në disa kategori: (1) Në njërën kategori janë konceptet bazë, të tipizuara nga Qitap Ikani me shpjegimet e tij për temën e revelacionit të shkallëzuar. (2) Në një kategori tjetër janë parimet e jetës e të sjelljes njerëzore, të shtjelluara në predikime të Bahá’u’lláh-ut, që flet si përfaqësues i Perëndisë mbi tokë. Në to ai ka shpjeguar natyrën dhe qëllimin e jetës, ka përshkruar proceset e saj, i ka këshilluar njerëzit të veprojnë sipas Vullnetit Hyjnor, dhe ka bërë si paralajmërime, ashtu edhe premtime në lidhje me përgjigjen e njerëzve ndaj tij. (3) Një kategori e tretë përbëhet nga ligjet e porositë, që janë të ngjashme me këshillat, vetëm se janë të detyrueshme për Bahá’í-të. (4) Më tej, Bahá’u’lláh-u ka vendosur institucionet sociale e administrative, duke përcaktuar me kujdes kufizimet e kompetencave të tyre, si dhe prerogativat e pushtetet e tyre.
   Dy kategoritë e fundit, ligjet dhe institucionet, përbëjnë së bashku një sistem të quajtur “Rendi Administrativ i Bahá’u’lláh-ut”. Synimi i Rendit Administrativ është të ruajë unitetin e komunitetit Bahá’í, si dhe të shërbejë si mjet për vendosjen e unitetit botëror. Në kapituj të tjerë të këtij libri trajtohet më thellë Rendi Administrativ.
 Kategori të tjera të shkrimeve të Bahá’u’lláh-ut, që mund të dallohen lehtë, janë ato devocionale, mistike, filozofike dhe historiografike. Ka një larmi të madhe, që dëshmon për gamën e jashtzakonshme të interesimit të Bahá’u’lláh-ut lidhur me nevojat e njeriut e të shoqërisë.
 Shumë nga parimet e mëdha që gjenden në këto shkrime mund të shihen si mjete ndihmëse për realizimin e qëllimit themelor Bahá’í, arritjen e një rendi botëror të bashkuar. Zbatimi i tyre do të shërbente për të pakësuar konfliktin midis grupeve e midis individëve dhe për të krijuar kështu një klimë të favorshme për zhvillimin e unitetit. Shoghi Effendi-u ka dhënë një pasqyrë të përmbledhur të disa prej parimeve të mëdha Bahá’í. Po e citojmë të plotë, që të shërbejë si bazë për shtjellimin e mëtejshëm:
Besimi Bahá’í njeh unitetin e Perëndisë e të Profetëve të Tij, mbështet parimin e kërkimit të lirë të së vërtetës, dënon të gjitha format e bestytnisë e të paragjykimit, mëson se qëllimi themelor i fesë është të nxitë marrëveshjen e harmoninë, se ajo duhet të ecë krah për krah me shkencën dhe se ajo përbën bazën e vetme e përfundimtare të një shoqërie paqësore, të organizuar e progresive. Ai fut parimin e mundësive, të të drejtave e të privilegjeve të barabarta për të dy sekset, predikon arsimin e detyrueshëm, abrogon varfërinë dhe pasurinë ekstreme, ngren lart deri në rangun e adhurimit punën që bëhet në frymën e shërbimit, rekomandon adoptimin e një gjuhe ndihmëse ndërkombëtare dhe siguron mjetet e nevojshme për vendosjen dhe ruajtjen e një paqeje të përhershme e universale.19
Në këtë kontekst do të shtjellojmë tani më me hollësi disa prej këtyre parimeve.

KËRKIMI I PAVARUR I SË VËRTETËS
 Një nga burimet kryesore të konfliktit sot në botë është fakti se shumë njerëz ndjekin verbërisht e në mënyrë jo kritike tradita, lëvizje e opinione të ndryshme. Perëndia i ka dhënë çdo qenieje njerëzore mendjen dhe aftësi për të dalluar të vërtetën nga e rremja. Në qoftë se ndokush nuk e përdor aftësinë e vet për të arsyetuar, dhe në vend të kësaj pranon pa fjalë disa mendime e ide, qoftë për shkak të admirimit të madh për to, ose nga frika e atyre që i kanë ato, atëherë ai neglizhon përgjegjësinë morale themelore të tij si qenie njerëzore.
 Për më tepër, kur njerëzit veprojnë në këtë mënyrë, ata shpesh lidhen fanatikisht me ndonjë opinion ose traditë të veçantë, duke u bërë kështu intolerantë ndaj atyre që kanë mendim tjetër. Lidhje të tilla, nga ana e tyre, mund të çojnë në konflikte. Historia ka njohur konflikte, madje edhe gjakderdhje, të shkaktuara nga ndryshime të vogla në praktikën fetare, ose nga ndryshime fare të vogla në interpretimin e doktrinës.
 Kërkimi vetjak i së vërtetës e bën individin të aftë të dijë përse aderon në një ideologji apo doktrinë të caktuar. Bahá’í-të besojnë që, duke qenë se ka vetëm një realitet, të gjithë njerëzit do të zbulojnë gradualisht aspektet e ndryshme të tij dhe, më në fund, do të arrijnë në një kuptim të përbashkët e në unitet, në rast se kërkojnë sinqerisht të vërtetën. Lidhur me këtë, ‘Abdu’l-Bahá-i ka thënë:
Duke qenë një e vetme, e vërteta nuk mund të ndahet dhe dallimet që duket se ekzistojnë midis kombeve janë vetëm rezultat i lidhjes së tyre me paragjykimin. Mjafton që njerëzit vetëm të kërkonin të vërtetën, ata do ta shihnin veten të bashkuar.20
Dhe më tej:
Fakti që ne e përfytyrojmë veten se kemi të drejtë dhe se gjithkush tjetër e ka gabim, është më e madhja ndër të gjitha pengesat në shtegun drejt unitetit, dhe uniteti është i nevojshëm në qoftë se duam të arrijmë të vërtetën, sepse e vërtetë është një e vetme.21

FLAKJA E PARAGJYKIMEVE DHE E BESTYTNIVE
 Bahá’u’lláh-u i kushtonte vëmendje të veçantë problemit të paragjykimit. Paragjykimi është një lidhje e fortë emocionale me një ide, pa marrë parasysh nëse kjo ide është e arsyeshme ose jo. Një formë e zakonshme paragjykimi ndodh kur ndonjë person e identifikon shumë veten me ndonjë grup ku bën pjesë, i cili, sipas tij, qëndron më lart se grupe të tjera. Për rrjedhojë, ai ka një përfytyrim negativ për të gjithë njerëzit që nuk bëjnë pjesë në grupin e tij, pa-varësisht nga vetitë personale të tyre. Paragjykimet e grupit mund të bazohen në kritere raciale, ekonomike, sociale, gjuhësore ose të tjera si këto. Ato shkaktojnë konflikte, sepse krijojnë përçarje midis grupeve. Urrejtja e krijuar nga paragjykimi mund të çojë, dhe shpesh ka çuar, në trazira, në luftë, madje edhe në genocid. Bahá’u’lláh-u në mënyrë të posaçme i këshillonte pasuesit e vet të bënin përpjekje aktive për t’u çliruar nga të gjitha paragjykimet e bestytnitë rreth natyrës njerëzore që ushqejnë antipati të tilla.
 Në veprën e tij etike parësore, Fjalët e Fshehura, Bahá’u’lláh-u i shtynte njerëzit të mendonin për këtë çështje:
O BIJ TË NJERËZVE!
Nuk e dini pse ju kemi krijuar të gjithë nga i njëjti pluhur? Që askush të mos e lëvdojë veten mbi tjetrin. Peshojeni gjithnjë në zemrat tuaja sesi jeni krijuar. Derisa Ne ju kemi krijuar të gjithë nga i njëjti brumë, ju takon të jeni të barabartë si një shpirt i vetëm, të ecni me të njëjtin hap, të hani me të njëjtën gojë dhe të banoni në të njëjtin vend, në mënyrë që nga qenia juaj më e thellë, me bëmat e veprat tuaja, të dalin në pah shenjat e njëshmërisë dhe thelbi i shkëputjes. 22

UNITETI I FESË DHE SHKENCËS
 Një burim i madh konflikti e përçarjeje sot në botë është mendimi shumë i përhapur se ka një kundërvënie themelore midis shkencës e fesë, se e vërteta shkencore është në kundërshtim me fenë në disa pika, dhe se secili duhet të zgjedhë nëse do të jetë njeri fetar, që beson te Perëndia, apo shkencëtar, ithtar i arsyes.
 Mësimet Bahá’í e venë theksin te njëshmëria themelore e shkencës dhe fesë. Një pikëpamje e tillë del qartë në deklaratën e ‘Abdu’l-Bahá-it, të cituar më lart, se e vërteta (apo realiteti) është një e vetme. Sepse, në qoftë se e vërteta është vërtet një e vetme, nuk është e mundur që diçka të jetë shkencërisht e rreme, ndërsa nga pikëpamja fetare e vërtetë. ‘Abdu’l-Bahá-i e ka shprehur me forcë këtë ide në pasazhin që vijon:
Në qoftë së besimet e pikëpamjet fetare vijnë në kundërshtim me standartet e shkencës, atëherë ato janë thjesht supersticione e imagjinata; sepse antiteza e dijes është injoranca, dhe fëmija e injorancës është bestytnia. Padyshim, duhet të ketë pajtim midis fesë së vërtetë dhe shkencës. Në qoftë se diçka është në kundërshtim me arsyen, feja dhe besimi aty janë të pamundura, dhe prej saj nuk del asgjë tjetër veç luhatjes e lëkundjes.23
 Bahá’u’lláh-u pohonte se aftësitë e inteligjencës e të arsyes së njeriut janë dhunti të Perëndisë. Shkenca është rezultat i përdorimit sistematik të këtyre aftësive të dhëna nga Perëndia. Kështu, të vërtetat e shkencës janë të vërteta të zbuluara [nga vetë njerëzit – shën. i përkth.]. Të vërtetat e fesë profetike janë të vërteta që u revelohen [njerëzve – shën. i përkth.], d.m.th. të vërteta që Perëndia na i ka treguar neve, pa i zbuluar ato ne vetë. Bahá’í-të janë të mendimit se po ai Perëndi i vetëm është si Autori i revelacionit dhe Krijuesi i realitetit që studion shkenca, prandaj nuk mund të ketë kontradiktë midis të dyjave.
 Kontradiktat midis shkencës dhe besimeve fetare tradicionale i detyrohen gabueshmërisë e arrogancës së njerëzve. Gjatë shekujve, në doktrinat e shumë sistemeve fetare kanë depërtuar gradualisht shtrembërime të cilët kanë dobësuar mësimet e kulluara që kishte dhënë fillimisht Manifestimi që ishte themeluesi i tyre. Me kalimin e kohës, është bërë gjithnjë më e vështirë të dallohen këto shtrembërime nga mesazhi origjinal. Po kështu, spekulime të pabazuara të shkollave të ndryshme të mendimit shkencor kohë pas kohe janë bërë më popullore e më me influencë sesa rezultatet e kërkimit rigoroz shkencor, duke e errësuar më tej pamjen.
 ‘Abdu’l-Bahá-i thotë se feja dhe shkenca, në fakt, plotësojnë njëra-tjetrën:
Feja dhe shkenca janë dy krahët mbi të cilët inteligjenca njerëzore mund të fluturojë në lartësi, me të cilët shpirti njerëzor mund të përparojë. Nuk është e mundur të fluturohet vetëm me njërin krah! Sikur njeriu të përpiqej të fluturonte vetëm me krahun e fesë, ai do të binte shpejt në kënetën e bestytnisë, ndërsa, nga ana tjetër, vetëm me krahun e shkencës ai nuk do të përparonte dot, por do të binte në batakun e pashpresë të materializmit. Të gjitha fetë e kohës së sotme kanë rënë në praktika bestytnie, në mospërputhje të njëjtë si me parimet e vërteta të mësimeve që ato përfaqësojnë dhe me zbulimet shkencore të kohës. 24
 Në një pasazh tjetër nga e njëjta vepër, ai thotë se rezultati i praktikës së unitetit të shkencës dhe fesë do të jetë forcimi i fesë e jo dobësimi i saj, siç kanë frikë shumë përkrahës të fesë:
Kur feja, e qethur nga bestytnitë, traditat dhe dogmat e saj jo të zgjuara, të tregojë pajtimin e saj me shkencën, atëherë në botë do të ketë një forcë të madhe unifikuese, spastruese, e cila do të fshijë të gjitha luftërat, mosmarrëveshjet, përçarjet e konfliktet, dhe atëherë njerëzimi do të bashkohet nën pushtetin e në Dashurinë e Perëndisë.25

BARAZIA E BURRAVE DHE GRAVE
 Ndërsa shumë tradita fetare e filozofike mësojnë se gratë duhet t’u nënshtrohen burrave në disa aspekte të jetës shoqërore, ose madje që gratë nga natyra janë inferiore ndaj burrave, Besimi Bahá’í predikon barazinë e burrave dhe grave. Si Bahá’u’lláh-u dhe ‘Abdu’l-Bahá-i theksonin se gratë kanë të gjitha aftësitë mendore të burrave dhe në të ardhmen do të tregojnë më qartë aftësinë e tyre për veprimtari mendore e shkencore në të gjitha aspektet e përpjekjeve njerëzore. I vetmi shkak që gratë ende nuk kanë arritur këtë nivel rezultatesh, është se atyre nuk u janë krijuar mundësi të përshtatshme arsimore e sociale. Veç kësaj, burrat, për shkak të forcës më të madhe fizike, kanë sunduar fizikisht mbi gratë gjatë shekujve dhe kështu i kanë penguar ato që të zhvillojnë potencialin e tyre të vërtetë:
Në të kaluarën bota ka qenë qeverisur me anë të forcës dhe burri ka sunduar mbi gruan për arsye të cilësive të tij më të dhunshme e agresive, si të trupit dhe të mendjes. Por ekuilibri tashmë është duke ndryshuar, forca po e humbet mbizotërimin e vet dhe mprehtësia e mendjes, intuita e cilësitë shpirtërore të dashurisë e të shërbimit, në të cilat gruaja është e fortë, po shkojnë në ngjitje. Pra, epoka e re do të jetë një epokë më pak mashkullore dhe e përshkuar më shumë nga ideale femërore, ose më saktë, do të jetë një epokë në të cilën elementët mashkullorë e femërorë të qytetërimit do të jenë më mirë të balancuar.26
 Një aspekt i rëndësishëm i unitetit botëror do të jetë arritja e një balancimi më të madh midis ndikimeve të grave e të burrave mbi shoqërinë. Në fakt, eliminimi i luftës dhe arritja e paqes së përhershme do të jetë në një shkallë të gjerë rezultat e këtij ndikimi më të madh të grave:
Në epokat e shkuara njerëzimi ka qenë i mangut e joefikas, sepse ka qenë jo i plotë. Lufta dhe rrënimet e saj e kanë dëmtuar botën; shkollimi i gruas do të jetë një hap i fuqishëm përpara drejt zhdukjes dhe fundit të kësaj të keqeje, sepse ajo do ta përdorë të gjithë ndikimin e saj kundër luftës… Me të vërtetë, ajo do të jetë një faktor shumë i madh në vendosjen e paqes së përgjithshme e të arbitrimit ndërkombëtar. Me siguri, gruaja do ta zhdukë luftën midis gjinisë njerëzore.27

SHKOLLIM PËR TË GJITHË
 Ashtu si për mjaft tema të tjera të mësimeve të tij, Bahá’u’lláh-u ka përcaktuar orientime praktike lidhur me thirrjen e tij për mundësi të barabarta midis sekseve. Ai i nxiste njerëzit të siguronin shkollimin e të gjithë fëmijëve. Por, në qoftë se vështirësi financiare ose vështirësi të tjera familjare nuk e lejojnë një gjë të tillë në këto ose ato faza, dhe në qoftë se komuniteti nuk është në gjendje të ndihmojë, duhet t’i jepet pa ngurrim preferencë shkollimit të vajzave. Kjo përmbush dy objektiva: ndihmon gratë të kapërcejnë pengesën e pabarazive të kaluara; bën, gjithashtu që, derisa nënat janë mësueset e para në shoqëri, brezi i ri të nxjerrë përfitim sa më të madh nga çfarëdo shkollim që mund të sigurojë familja ose komuniteti.

DREJTËSI EKONOMIKE: ELIMINIMI I EKSTREMEVE TË VARFËRISË E TË PASURISË
 Uniteti i gjinisë njerëzore i parashikuar nga Bahá’u’lláh-u është unitet i bazuar në drejtësi. Një nga shembujt më të habitshëm të padrejtësisë sot në bëtë është pabarazia e thellë në kushtet ekonomike e materiale. Një përqindje relativisht e vogël e gjinisë njerëzore ka pasuri kolosale. Kjo pakicë ushtron kontroll thelbësor mbi mjetet e prodhimit e të shpërndarjes, në një kohë që shumica e popullsisë së botës jeton në varfëri e mjerim të tmerrshëm. Kjo pabarazi ekziston si brenda kombeve dhe midis kombeve; disa kombe shumë të industrializuara zotërojnë pasuri kolosale, ndërkohë që kombe të tjera janë të privuara e të pazhvilluara. Për më tepër, hendeku që ndan të pasurit dhe të varfërit vazhdon të thellohet çdo vit, gjë që tregon se sistemet ekonomike ekzistuese janë të paafta të vendosin një balancë të drejtë. Bahá’u’lláh-u thoshte se padrejtësia ekonomike është një e keqe morale dhe, si e tillë, dënohet nga Perëndia. ‘Abdu’l-Bahá-i ka shkruar “Kur shohim se lejohet që varfëria arrin deri në vuajtje nga uria, kjo është një shenjë e sigurtë që diku do të gjejmë tirani.”28
 Në Fjalët e Fshehura Bahá’u’lláh-u u drejtohet me këto fjalë atyre që ushtrojnë tiraninë:
O SHTYPËS MBI TOKË!
Hiqni dorë nga tirania, sepse Unë jam zotuar të mos fal padrejtësinë e askujt. ...29
 Duke folur posaçërisht për padrejtësinë ekonomike, ai ka thënë:
 O BIJ TË PLUHURIT!
U tregoni të pasurve për psherëtimat e të varfërve në mesnatë, që shkujdesja të mos i çojë ata në rrugën e rrënimit e të mos i privojë nga Pema e Pasurisë. ...30
 Një nga shkaqet themelore të padrejtësisë ekonomike është konkurrenca e tepruar dhe shkretuese. Edhe pse konkurrenca e kufizuar ka qenë, padyshim, një stimul i dobishëm për prodhimin gjatë asaj periudhe të historisë kur mjetet e prodhimit ishin më pak të zhvilluara, atë tani duhet ta zëvendësojë kooperimi. Burimet njerëzore e materiale që kemi në dispozicion duhet të përdoren në të mirën afatgjatë të të gjithëve, e jo për përfitimin afatshkurtër të një pakice. Kjo mund të bëhet vetëm në qoftë se kooperimi zëvendëson konkurrencën si baza e veprimtarisë ekonomike të organizuar.
 Kooperimi mund të zhvillohet në të gjitha nivelet e ekonomisë. ‘Abdu’l-Bahá-i e ka shpjeguar se edhe në një ndërmarrje të vetme duhet të pasqyrohet bashkëpjesëmarrja e punëtorëve dhe e pronarëve. Konkretisht, punëtorët në një ndërmarrje duhet të marrin pjesë në fitimet e ndërmarrjes: çdo punëtor duhet të marrë pagën e tij plus një përqindje të caktuar të fitimeve. Në këtë mënyrë, si punëtorët dhe pronarët angazhohen në një sipërmarrje të përbashkët, në të cilën është eliminuar konflikti i interesave. Sistemi i tanishëm, në të cilin të gjitha fitimet u shkojnë pronarëve, krijon konflikt midis pronarëve e punëtorëve, i cili çon në pabarazi ekonomike, padrejtësi, e shpesh, në shfrytëzim.
 Lidhur me konkurrencën dhe etjen për pushtet, Bahá’u’lláh-u ka shkruar se:
Që nga koha kur kanë hyrë në lojë ata që kërkojnë preferenca e dallime, bota është shkretuar. Ajo është rrënuar… Me të vërtetë njeriu është fisnik, meqë çdonjëri bart shenjat e Perëndisë. Megjithatë, ta konsiderosh veten superior në dije, në mësim ose në virtyte, ose të vetlëvdohesh apo të kërkosh preferenca, ky është mëkat i rëndë.31
 ‘Abdu’l-Bahá-i ka thënë se kooperimi i jep jetë shoqërisë, tamam ashtu si jetën e një organizmi e mban kooperimi i elementëve të ndryshëm që e përbëjnë:
... baza e jetës është kjo ndihmë e dobi e ndërsjellë dhe shkaku i shkatërrimit e i mosqenies do të ishte ndërprerja e kësaj ndihme të ndërsjellë. Sa më shumë bota aspiron për qytetërim, aq më tepër bëhet e dukshme kjo çështje e rëndësishme e kooperimit.32
 Brenda kuadrit të një sistemi ekonomik të bazuar në kooperim, mësimet Bahá’í pranojnë idenë e zotërimit të pronës private dhe nevojën e iniciativës ekonomike private. Për më tepër, parimet ekonomike që mësonte Bahá’u’lláh-u nuk kërkojnë që të gjithë njerëzit të marrin të ardhura të njëjta. Në nevojat dhe aftësitë e njerëzve ka dallime të natyrshme dhe disa kategori shërbimi shoqëror (p.sh., arsimi) meritojnë një shpërblim më të madh se disa shërbime të tjera.
 Por të gjitha shkallët e të ardhurave duhet të vendosen brenda kufijsh absolutë. Nga njëra anë, duhet të ketë një nivel minimum të ardhurash që të përballojë nevojat bazë të mirëqenies njerëzore, të cilat u sigurohen të gjithëve. Në rast se, për çfarëdolloj arsyeje (paaftësi ose ndonjë fatkeqësi tjetër), të ardhurat e një personi janë të pamjaftueshme për të përballuar nevojat e tij të pranuara, ai duhet të kompensohet nga pasuria publike. Nga ana tjetër, duhet të ketë një nivel maksimum absolut të ardhurash. Me anë taksash të shkallëzuara dhe masash të tjera, nuk duhet lejuar që një person të grumbullojë pasuri mbi këtë nivel. Sipas deklaratave të qarta të ‘Abdu’l-Bahá-it, në një shoqëri të bazuar në parimet Bahá’í nuk do të ekzistojnë “milionerë”, sepse do të qe e pamundur të grumbullohet pasuri e madhe dhe e panevojshme.
 Disa dallime në pagat do të vazhdojnë të ekzistojnë, për ta bërë shoqërinë të aftë për të inkurajuar përpjekjet e atyre (si mjekët ose bujqit), shërbimet e të cilëve janë veçanërisht jetësore për mirëqenien e komunitetit; por këto dallime duhen vendosur brenda kufijsh absolutë të përcaktuar mirë, për të garantuar që askush të mos vuajë nga privacionet dhe që askush të mos grumbullojë pasuri të tepërt. Pra, mësimet ekonomike Bahá’í kanë disa elementë të përbashkët me sistemet e ndryshme ekzistuese, por ato japin pasqyrën e një rendi ekonomik unikal, të bazuar në një shpërndarje të drejtë të të mirave e të shërbimeve dhe që, në tërësinë e tij, nuk ka pasur të barazvlefshëm me të.33

THEMELI SHPIRTËROR I SHOQËRISË
 Duke shtjelluar çështjet ekonomike e sociale, Bahá’u’lláh-u dhe ‘Abdu’l-Bahá-i theksonin se riorganizimi i veprimtarisë ekonomike për të reduktuar konfliktin e interesave përbën vetëm një pjesë të zgjidhjes. Burimi themelor i padrejtësisë ekonomike është lakmia e njerëzve. Pra, edhe qëndrimet duhet të ndryshojnë me themel. Në qoftë se njerëzit mbeten egoistë, të papjekur, lakmitarë e shpirtkëqinj, edhe skema ekonomike më e përsosur nuk vlen. Zgjidhja e kënaqshme për fatkeqësinë e madhe ekonomike të botës së sotme është ndryshimi i thellë i zemrave e i mendjeve, që vetëm feja mund ta bëjë: “Themelet e krejt gjendjes ekonomike janë të natyrës hyjnore dhe të lidhura me botën e zemrës e të shpirtit.”34
 Ky parim konsiderohet i vlefshëm jo vetëm për ekonominë, por edhe për tërë gamën e veprimtarive e të problemeve njerëzore. Mësimet Bahá’í ngulin këmbë se natyra themelore e njeriut është shpirtërore dhe se nuk mund të ketë zgjidhje të qëndrueshme të çfarëdo problemi njerëzor, në qoftë se nuk mbahet parasysh ky fakt. Çdo gjë, në fund të fundit, lidhet me qëllimin shpirtëror të ekzistencës njerëzore, dhe ky qëllim është dija e dashuria për Perëndinë dhe zhvillimi i vetive e i virtyteve shpirtërore.
 Ja përse Bahá’u’lláh-u dhe ‘Abdu’l-Bahá-i jepnin udhëheqje që mbulonte një gamë aq të gjerë veprimtarish njerëzore. Nuk mund të bëhet një ndarje e prerë midis aspekteve laike e fetare të jetës. Tërë jeta duhet jetuar me perspektivë shpirtërore, në qoftë se kërkon ta jetosh atë me sukses.
 Derisa feja, e përfaqësuar nga revelacioni i shkallëzuar i Perëndisë për njeriun, ka si fokus të saj të posaçëm dimensionin shpirtëror të njeriut, nga kjo rrjedh se vetëm feja e vërtetë mund të përbëjë bazën e shoqërisë, dhe çdo përpjekje thjesht njerëzore për të zgjidhur problemet botërore pa iu referuar fesë dhe vullnetit të Perëndisë për njeriun, është e destinuar të dështojë. Lidhur me këtë, Shoghi Effendi-u ka shkruar:
Njerëzimi … ka shkuar, eh, tepër larg në rrugë të gabuar dhe ka pësuar një rënie tepër të madhe, që të mund të shpëtohet nga përpjekjet e pa ndihmuara e të më të mirëve midis sundimtarëve e burrave të tij të shtetit, sado të çinteresuara të jenë qëllimet e tyre e sado i bashkërenduar veprimi i tyre…Asnjë skemë që mund të shpikin llogaritjet e burrave më të lartë të shtetit; asnjë doktrinë që mund të shpresojnë të paraqesin eksponentët më të shquar të teorisë ekonomike; asnjë parim që mund të përpiqen të futin moralistët më të zjarrtë – nuk mund të sigurojë, si mjet i fundit, themele të përshtatshme, mbi të cilat të mund të ndërtohet e ardhmja e një bote të çoroditur.35
  
NJË GJUHË NDIHMËSE NDËRKOMBËTARE
 Larmia e gjuhëve që karakterizon botën moderne është një pengesë e madhe për unitetin botëror. Në fushën e komunikimit praktik, ekzistenca e kaq shumë grupeve të ndryshme gjuhësore frenon rrjedhjen e lirë të informacionit dhe e bën të vështirë për njeriun mesatar që di vetëm një gjuhë të marrë një pasqyrë universale të ngjarjeve botërore. Është gjithashtu tendenca e grupeve ose kombeve të caktuar për të qenë të lidhur ngushtë me gjuhën e letërsinë e vet dhe, si rrjedhojë, për t’i konsideruar të vetat si superiore ndaj atyre të popujve të tjerë. Ky shovinizëm gjuhësor çon shpesh në konflikt.
 Prandaj nuk është për t’u çuditur që porosia e Bahá’u’lláh-ut për bashkimin e gjinisë njerëzore përfshinte adoptimin e një gjuhe ndihmëse universale. Ai nxiste që një gjuhë e vetme të mësohej si gjuhë e dytë në të gjitha sistemet shkollore të botës. Kështu brenda një brezi, secili apo secila do të mësonte gjuhën e vet amëtare plus gjuhën universale. Kjo gjuhë botërore mund të ishte ose një gjuhë e shpikur, si Esperanto, ose një gjuhë e natyrshme ekzistuese. Epërsia e një gjuhe të natyrshme do të ishte se një pjesë e popullit të botës do të kishte mësuar ta flasë atë. Por një gjuhë e shpikur do të kishte epërsinë që të ishte neutrale nga pikëpamja emocionale dhe do të lejonte një gramatikë më të thjeshtë e më të rregullt.36
 Bahá’í-të janë të lidhur me parimin e vendosjes së një gjuhe të tillë ndihmëse universale, por pa u angazhuar me një gjuhë të veçantë ndaj një tjetre, qoftë të natyrshme apo të shpikur. Zgjedhja e gjuhës që do të përdoret do të duhej të bëhej nga një komitet ndërkombëtar ekspertësh dhe të ratifikohej nga kombet e botës.
 Bahá’u’lláh-u theksonte se gjuha universale do të ishte një gjuhë ndihmëse, d.m.th. ajo nuk do të zhdukte gjuhët e natyrshme ekzistuese. Koncepti i unitetit në diversitet duhet aplikuar në dallimet gjuhësore po ashtu siç aplikohet në dallimet e tjera. Derisa presionet për asimilimin e grupeve gjuhësore të vogla vinë nga zmadhimi i natyrshëm i grupeve gjuhësore të mëdha, ekzistenca e një gjuhe ndihmëse universale do të ndihmonte për t’i ruajtur gjuhët e vogla, pra edhe modelet kulturore të vogla.37

DY ASPEKTET E REVELACIONIT
 Rëndësi themelore për kuptimin e të gjitha mësimeve Bahá’í ka kapja e rolit që luan revelacioni në historinë njerëzore. Në shtjellimin e konceptit të revelacionit të shkallëzuar, Bahá’u’lláh-u dhe ‘Abdu’l-Bahá-i kanë shpjeguar se çdo revelacion ka dy qëllime themelore. E para, secili prej tyre shërben në mënyrë të përgjithshme për të rritur dijet tona për Perëndinë dhe për Vullnetin e Perëndisë ndaj nesh, dijet tona për të tjerët dhe dijet tona për vetveten. Por secili revelacion vjen në një kohë e një vend të veçantë në evolucionin social, në një kohë kur njerëzimi ndeshet me probleme të veçanta dhe ka nevoja specifike. Pra, çdo revelacion ka qëllimin dytësor për t’i siguruar gjinisë njerëzore udhëheqje praktike dhe dijet e nevojshme për të përballuar sfidat e kohës.
 I vetmi dallim real midis dy qëllimeve është se njëri është i përgjithshëm dhe tjetri i veçantë. Në rastin e parë, revelacioni i drejtohet gjinisë njerëzore për të tilla tema universale e aspekte të përhershme të jetës, si vuajtja, lindja, vdekja, frika dhe dashuria. Përvojat në këto fusha janë elementët e çdo jete njerëzore, në cilëndo kohë ose në cilindo vend që të jetojë njeriu. Në rastin e dytë, Manifestimi i drejtohet gjinisë njerëzore brenda kufijve të një kohe e të një vendi të dhënë.
 Prandaj, për të plotësuar kërkesat e çdo epoke të re, porositë udhëheqëse të çdo revelacioni kanë dy aspekte: (1) atë universal (ose të përjetshëm); dhe (2) atë social (ose të përkohshëm). ‘Abdu’l-Bahá-i i përshkruan në këtë mënyrë këto dy aspekte të fesë:
Fetë hyjnore mishërojnë dy lloj porosish. Të parat janë ato që përbëjnë mësime thelbësore, ose shpirtërore, të Fjalës së Perëndisë. Këto janë besimi në Perëndinë, pajisja me virtytet që karakterizojnë pjekurinë e plotë njerëzore, moralin e lavdërueshëm, fitimi i dhuratave e i dhuntive që vijnë nga shkëlqimi hyjnor, me pak fjalë porositë që kanë të bëjnë me fushën e moralit e të etikës. Ky është aspekti themelor i fesë së Perëndisë, dhe kjo ka rëndësi shumë të madhe, sepse dija për Perëndinë është nevoja themelore e njeriut… Kjo është baza thelbësore e të gjitha feve hyjnore, vetë realiteti, i përbashkët për të gjithë…
   E dyta, ka ligje e porosi që janë të përkohshme e jothelbësore. Ato kanë të bëjnë me ujditë e marrdhëniet njerëzore. Ato janë të rastit dhe pësojnë ndryshime në përshtatje me kërkesat e kohës e të vendit. Këto porosi nuk janë as të përhershme e as themelore… Ligjet e rastit e jothelbësore, që rregullojnë ujditë e organizmit shoqëror dhe punët e përditshme të jetës, janë të ndryshueshme dhe i nënshtrohen shfuqizimit.38
 Një ndër burimet kryesore të konfliktit midis sistemeve të ndryshme fetare është se ithtarët e tyre nuk kanë bërë dot dallimin midis dy aspekteve të revelacionit. Kur ligjet shoqërore, me evoluimin e njerëzimit, pësojnë ndryshime, besimtarët tronditen, në qoftë se i konsiderojnë këto ligje si absolute të pandryshueshme. Jesui, për shembull, ndryshoi një numër ligjesh shoqërore të çifutëve, duke u shkaktuar hidhërim të madh pasuesve ortodoksë të misionit të Moisiut.
 Disa nga parimet Bahá’í, të shtjelluara në pjesët e mëparshme të këtij kreu, futen në kategorinë e mësimeve sociale. Sipas besimit Bahá’í, problemi i vetëm e më i rëndësishëm social i epokës sonë është mungesa e unitetit. Parime të tilla, si krijimi i një gjuhe ndihmëse universale, nënkuptohen qartë si mjete praktike për vendosjen e unitetit botëror.
 Sidoqoftë, uniteti është shprehje e dashurisë, ndërsa mungesa e unitetit është formë e urrejtjes. ‘Abdu’l-Bahá-i ka thënë se dashuria është mësimi themelor që Perëndia i ka dhënë njerëzimit dhe se ajo është një parim universal i përbashkët për të gjitha fetë. Pra, shumë probleme sociale të lidhura me mungesën e unitetit rrjedhin, në fund të fundit, nga mungesa e shpirtësisë. Prandaj Bahá’í-të i shohin shumë nga parimet që mëson Bahá’u’lláh-u (p.sh., barazinë e burrave dhe grave) edhe si shprehje të të vërtetave shpirtërore universale, por gjithashtu si faktorë thelbësorë në zgjidhjen e problemeve sociale të kohës.


6. Perëndia, Manifestimet e Tij, dhe njerëzimi


Mbi bazën e shtjellimit të mësimeve Bahá’í në kapitullin e mëparshëm, ky kapitull do të thellohet më tej në atë që mësonte Bahá’u’lláh-u lidhur me çështjet e mëdha që qëndrojnë në zemrën e të gjitha feve: Në çfarë e sheh Besimi Bahá’í qëllimin e ekzistencës njerëzore? Cila është natyra e vërtetë e njeriut dhe çfarë roli luan feja në zhvillimin e tij shpirtëror? Ç’është “e mira” dhe ç’është “e keqja”? Cilat janë përgjegjësitë e njeriut ndaj Perëndisë dhe cili është kuptimi shpirtëror i jetës? Më në fund, ç’kuptohet në të vërtetë me termin “Manifestim i Perëndisë” dhe si lidhet ky koncept Bahá’í me idetë për revelacionin hyjnor, me të cilat njeriu mund të jetë i njohur nga mësimet e besimeve të tjera të mëdha?

KONCEPTI BAHÁ’Í PËR NATYRËN NJERËZORE
 Shumë njerëz i jetojnë jetët e tyre pa menduar ndonjëherë për vetë jetën ose për kuptimin që ka ajo për ta. Jetët e tyre mund të jenë të mbushura plot aktivitete. Ata mund të martohen, të kenë fëmijë, të merren me tregti, ose të bëhen shkencëtarë apo muzikantë, pa arritur kurrë të kuptojnë në ndonjëfarë shkalle përse i bëjnë këto gjëra. Jetët e tyre nuk kanë ndonjë qëllim të përgjithshëm që t’u japë kuptim ngjarjeve të veçuara, dhe ata mund të mos kenë ndonjë ide të qartë për natyrën ose identitetin e tyre, për atë se ç’janë ata në të vërtetë.
 Bahá’u’lláh-u mësonte se vetëm feja e vërtetë mund t’i japë qëllim ekzistencës njerëzore. Në qoftë se nuk do të kishte Krijues, në qoftë se njeriu do të ishte thjesht një produkt i rastit i një sistemi termodinamik, siç thonë shumë njerëz sot në botë, jeta nuk do të kishte qëllim. Çdo qenie njerëzore e veçantë do të përfaqësonte ekzistencën e përkohshme materiale të një kafshe të ndërgjegjshme, që përpiqet të kalojë përmes jetës së shkurtër të tij apo të saj me sa më shumë kënaqësi e me sa më pak dhimbje e vuajtje që të jetë e mundur. Ekzistenca njerëzore ka kuptim vetëm në raport me Krijuesin dhe me qëllimin që Krijuesi ka caktuar për krijesat e veta. Bahá’u’lláh-u e ka paraqitur në këtë mënyrë qëllimin e Perëndisë për njeriun:
Duke krijuar njeriun, qëllimi i Perëndisë ka qenë, dhe do  të jetë gjithmonë, ta bëjë atë të aftë të njohë Krijuesin e vet dhe të arrijë në praninë e Tij. Të gjithë Librat qiellorë dhe të gjitha Shkrimet e reveluara në mënyrë hyjnore e me peshë e vërtetojnë pa mëdyshje këtë.1
 Jeta duhet parë si një proces i përjetshëm zbulimi e rritjeje shpirtërore të gëzueshme: në stadet fillestare të jetës tokësore, individi përjeton një periudhë stërvitjeje dhe edukimi që, në rast se ka sukses, i jep atij mjetet e nevojshme intelektuale e shpirtërore për rritje të vazhdueshme. Kur një njeri arrin pjekuri fizike në moshën e rritur, ai bëhet i përgjegjshëm për përparimin e tij të mëtejshëm, i cili tani varet tërësisht nga përpjekjet që bën ai vetë. Përmes përpjekjeve të përditshme të ekzistencës materiale, njeriu thellon gradualisht kuptimin e parimeve shpirtërore që qëndrojnë në themel të realitetit, dhe ky kuptim e bën atë të aftë të lidhet në mënyrë më efektive me vetveten, me të tjerët dhe me Perëndinë. Pas vdekjes fizike, njeriu vazhdon të rritet e të zhvillohet në botën shpirtërore, e cila është më e madhe se bota fizike, ashtu si bota fizike është më e madhe se bota ku jetojmë sakohë jemi në barkun e nënës.
 Ky pohim i fundit bazohet në konceptin Bahá’í për shpirtin dhe për jetën pas vdekjes fizike. Sipas mësimeve Bahá’í, natyra e vërtetë e njeriut është shpirtërore. Tej trupit fizik, çdo qenie njerëzore ka një shpirt racional, të krijuar nga Perëndia. Ky shpirt është një entitet jomaterial, i cili nuk varet nga trupi. Përkundrazi, trupi shërben si mjet përmes të cilit ai shfaqet në botën fizike. Shpirti i një personi fillon të ekzistojë në momentin që konceptohet trupi fizik dhe vazhdon të ekzistojë pas vdekjes së trupit fizik. Shpirti i individit është selia apo vendqëndrimi i personalitetit të tij, i vetes dhe i ndërgjegjes së tij.
 Evolucioni apo zhvillimi i shpirtit dhe i aftësive të tij është qëllimi themelor i ekzistencës së njeriut. Ky evolucion bëhet drejt Perëndisë dhe forca shtytëse e tij është dija për Perëndinë dhe dashuria për të. Duke mësuar për Perëndinë, dashuria jonë për të rritet; dhe kjo, nga ana e vet, na bën të aftë për të arritur një raport më të ngushtë me Krijuesin tonë. Gjithashtu, duke iu afruar Perëndisë, karakteri jonë bëhet më i stërholluar dhe veprimet tona pasqyrojnë gjithnjë e më shumë atributet dhe vetitë e Perëndisë.
 Bahá’u’lláh-u mësonte se kjo aftësi për të pasqyruar atributet e Perëndisë është realiteti thelbësor i shpirtit. Ky është kuptimi i asaj që njeriu është krijuar “sipas shembëlltyrës së Perëndisë”. Vetitë hyjnore nuk janë të jashtme për shpirtin. Ato janë të fshehura brenda tij, ashtu si ngjyra, aroma dhe vitaliteti i një luleje janë të fshehura brenda farës. Ato kanë nevojë vetëm të zhvillohen. Sipas fjalëve të Bahá’u’lláh-ut:
Mbi realitetin më të thellë të çdo gjëje të krijuar Ai (Perëndia) ka lëshuar dritën e njërit prej emrave të Vet dhe e ka bërë atë bartëse të lavdisë së njërit prej atributeve të Veta. Por mbi realitetin e njeriut Ai ka përqendruar shkëlqimin e të gjithë emrave e atributeve të Tij dhe e ka bërë atë pasqyrë të vetes së Tij. Nga të gjitha gjërat e krijuara, vetëm njeriu është zgjedhur për një favor kaq të madh, për një bujari kaq të qëndrueshme.2
 Shkrimet Bahá’í e quajnë evolucionin apo zhvillimin gradual të shpirtit individual “përparim shpirtëror”. Përparim shpirtëror do të thotë të fitosh aftësinë për të vepruar në përputhje me Vullnetin e Perëndisë dhe për të shprehur atributet e frymën e Perëndisë në qëndrimet e secilit ndaj vetes së tij dhe ndaj qenieve të tjera njerëzore. Bahá’u’lláh-u mëson se e vetmja lumturi e vërtetë dhe e qëndrueshme për njeriun është vazhdimi i zhvillimit shpirtëror.
 Një person që është bërë i vetëdijshëm për natyrën e vet shpirtërore dhe që me ndërgjegje përpiqet të përparojë shpirtërisht, Bahá’u’lláh-u e quan “kërkues”. Bahá’u’lláh-u jep disa nga vetitë e kërkuesit të vërtetë:
Ai kërkues duhet ta mbështesë në çdo çast besimin e tij te Perëndia, duhet të heqë dorë nga popujt e tokës, duhet ta shkëpusë veten nga bota e pluhurit dhe të mbahet pas Atij Që është Zoti i Zotave. Ai kurrë nuk duhet të përpiqet të lartësojë veten mbi këdo qoftë, duhet të fshijë nga tabela e zemrës së tij çdo gjurmë kryelartësie e mburrjeje, duhet të priret nga durimi e përunjësia, të ruajë heshtjen e të shmangë fjalët e kota. Sepse gjuha është thëngjill i mbuluar dhe fjalët e tepërta janë helm vdekjeprurës. Zjarri material djeg trupin, ndërsa zjarri i gjuhës bën shkrumb si zemrën dhe shpirtin. Forca e të parit zgjat për një kohë, kurse efekti i këtij të fundit vazhdon një shekull.
   Ai kërkues, gjithashtu, duhet ta shohë përgojosjen si një gabim të rëndë dhe të qëndrojë larg sundimit të saj, sepse përgojosja fik dritën e zemrës dhe shuan jetën e shpirtit. Ai duhet të kënaqet me pak dhe të çlirohet nga çdo dëshirë e shfrenuar. Ai duhet të çmojë si një thesar shoqërinë e atyre që kanë hequr dorë nga bota dhe ta shohë si një të mirë të çmueshme shmangien e atyre që vetlëvdohen e që rendin pas gjërave të kësaj bote. Në agim të çdo dite ai duhet të bisedojë me Perëndinë e, me gjithë shpirt, të ngulë këmbë në kërkimin e të Shumëdashurit të tij. ... Ai nuk duhet të dëshirojë për të tjerët atë që nuk dëshiron për veten e tij, as të premtojë atë që nuk e përmbush dot. ... Ai duhet ta falë mëkatarin dhe kurrë të mos e përçmojë gjendjen e tij të dërrmuar, sepse askush nuk e di sesi do të jetë fundi i vet. Sa shpesh ka ndodhur që një mëkatar, në orën e vdekjes, ka arritur thelbin e besimit dhe, duke shijuar flladin e pavdekshëm, ka nisur fluturimin drejt Tubimit atje lart! Dhe sa shpesh ka ndodhur që një besimtar i devotshëm, në orën e ngjitjes së shpirtit të tij, ka ndryshuar aq shumë sa ka rënë në zjarrin e humnerës!
   Qëllimi ynë në revelimin e këtyre fjalëve bindëse e të qenësishme është t’i ngulitim kërkuesit se ai duhet të shohë si kalimtare çdo gjë tjetër, veç Perëndisë, dhe të konsiderojë si një hiç të plotë të gjitha gjërat, veç Atij, Që është Objekti i çdo adhurimi.
   Këto janë disa nga atributet e të lavdëruarit dhe përbëjnë tiparin dallues të njeriut me mendje të frymëzuar. ... Kur udhëtari i paanshëm e kërkuesi i sinqertë i përmbush këto kushte thelbësore, atëherë e vetëm arëherë mund të quhet ai një kërkues i vërtetë.3
 Bahá’u’lláh-u ka shpjeguar se roli themelor, shpirtëror i fesë është ta bëjë njeriun të aftë të arrijë një kuptim të vërtetë të natyrës së vet dhe të Vullnetit e të qëllimit të Perëndisë ndaj tij. Mësimet shpirtërore që Perëndia i ka dërguar njeriut këtu poshtë përmes Manifestimeve shërbejnë për të na çuar në një kuptim të drejtë të dinamikës shpirtërore të jetës. Këto parime na bëjnë të aftë të kuptojmë ligjet e egzistencës. Për më tepër, vetë përpjekjet që duhet të bëjmë për t’iu përshtatur mësimeve të Manifestimeve shërbejnë për të zhvilluar aftësitë tona shpirtërore. Për shembull, kur dikush bën një përpjekje për të hequr qafe paragjykime e bestytni në përgjigje të mësimeve të Bahá’u’lláh-ut, kjo ka si rezultat rritjen e dijeve e të dashurisë për qenie të tjera njerëzore dhe kjo, nga ana e vet, e ndihmon njeriun ta jetojë jetën në mënyrë më efektive.
 Bahá’u’lláh-u theksonte se, po të mos vinin Manifestimet që të revelonin ligjet e mësimet e Perëndisë, ne nuk do të ishim në gjendje të rriteshim e të zhvilloheshim shpirtërisht. Kuptimi shpirtëror i jetës do të mbetej i fshehur për ne, edhe në qoftë se do të bënim përpjekje të mëdha për ta zbuluar atë. Kjo është arsyeja që Bahá’í-të e shohin fenë e reveluar si çelësin e nevojshëm për një jetë shpirtërore të suksesshme.
 Duke folur për Manifestimet dhe ndikimin e tyre mbi zhvillimin shpirtëror të njeriut, Bahá’u’lláh-u ka thënë:
Përmes Mësimeve të këtij Ylli të Ditës të së Vërtetës [d.m.th. të Manifestimit] çdo njeri do të përparojë e do të zhvillohet, derisa të arrijë gjendjen kur ai mund të shfaqë të gjitha forcat potenciale me të cilat është pajisur vetja intime e vërtetë e Tij. Pikërisht për këtë qëllim, në çdo epokë e dispensacion Profetët e Perëndisë dhe të Zgjedhurit e Tij janë shfaqur midis njerëzve dhe kanë treguar një pushtet të tillë të lindur nga Perëndia dhe një fuqi të tillë që vetëm i Përjetshmi mund të revelojë.4
 Derisa feja ka dimension social, Bahá’í-të e ndiejnë se një mënjanim i zgjatur nga bota dhe nga kontakti me shoqërinë e me shokët e vet qenie njerëzore zakonisht nuk është i nevojshëm ose i dobishëm për rritjen shpirtërore (megjithëse një tërheqje e përkohshme nga koha në kohë mund të jetë e ligjshme dhe e shëndetshme). Pikërisht sepse jemi qenie shoqërore, përparimi ynë më i madh arrihet duke jetuar në shoqëri me të tjerë. Me të vërtetë, shoqëria e ngushtë me të tjerë në frymën e shërbimit e të bashkëpunimit të përzemërt është thelbësore për procesin e rritjes shpirtërore.
 Bahá’u’lláh-u e ka paraqitur qëllimin e Perëndisë ndaj njeriut në të dy aspektet e fesë, në atë shpirtëror e në atë social:
Qëllimi i Perëndisë në dërgimin e Profetëve të Tij midis njerëzve është i dyfishtë. I pari është t’i çlirojë bijtë e njerëzve nga errësira e injorancës dhe t’i çojë ata drejt dritës së të kuptuarit të vërtetë. I dyti është të sigurojë paqen e qetësinë e njerëzimit dhe të gjejë të gjitha mjetet me të cilat ato mund të vendosen.5
 Me fjalë të tjera, zhvillimi social i gjinisë njerëzore, në qoftë se bëhet drejt, duhet të jetë shprehje kolektive e zhvillimit të saj shpirtëror:
Të gjithë njerëzit janë krijuar për të çuar përpara një qytetërim që është në progres të vazhdueshëm. Fuqiploti Më është dëshmitar: Nuk i ka hije njeriut të sillet si kafshët e pyllit. Virtytet që i shkojnë dinjitetit të tij janë vetpërmbajtja, mëshira, dhembshuria dhe dashamirësia ndaj gjithë popujve e fiseve të tokës.6
 Lidhur me shpirtin e njeriut dhe me raportin e tij me trupin fizik, Bahá’u’lláh-u shpjegonte:
Dije se shpirti i njeriut qëndron më lart dhe është i pavarur nga sëmundjet e trupit ose të mendjes. Që një person i sëmurë tregon shenja dobësie, kjo u detyrohet pengesave që futen në mes shpirtit dhe trupit të tij, sepse vetë shpirti nuk preket nga çfarëdo sëmundje e trupit. ... Megjithatë, kur të largohet nga trupi, shpirti do të tregojë një ngjitje të tillë dhe do të shfaqë një ndikim të tillë, me të cilat asnjë forcë në botë nuk mund të barazohet. ... shiko diellin e errësuar nga retë. Shih sesi shkëlqimi i tij duket sikur është pakësuar, kur në të vërtetë burimi i asaj drite nuk ka ndryshuar. Shpirti i njeriut duhet krahasuar me këtë diell dhe të gjitha gjërat mbi tokë duhen parë si trupi i tij. Sa kohë që asnjë pengesë e jashtme nuk ndërhyn ndërmjet tyre, trupi në tërësinë e tij do të vazhdojë të pasqyrojë dritën e shpirtit dhe të mbështetet nga fuqia e tij. Por sapo një perde futet ndërmjet tyre, shkëlqimi i asaj drite duket sikur pakësohet. ... Shpirti i njeriut është dielli prej të cilit ndriçohet trupi i tij dhe nga i cili ai merr jetë, dhe kështu duhet parë.7
 Shpirti jo vetëm vazhdon të jetojë pasi trupi i njeriut vdes, por është, në fakt, i pavdekshëm. Bahá’u’lláh-u ka shkruar:
Dije, me të vërtetë, se shpirti, pas ndarjes së tij nga trupi, do të vazhdojë të përparojë derisa të arrijë praninë e Perëndisë, në një gjendje e në kushte që as rrokullisja e epokave dhe e shekujve, as ndryshimet e ngjarjet e kësaj bote nuk mund t’i ndryshojnë. Ai do të vazhdojë aq gjatë sa vetë Mbretëria e Perëndisë, sovraniteti, sundimi e fuqia e Saj.8
 Duke komentuar rreth pavdekësisë së shpirtit racional, ‘Abdu’l-Bahá-i ka shpjeguar se në krijim çdo gjë që përbëhet prej elementësh i nënshtrohet shpërbërjes:
Shpirti nuk është një kombinim elementesh, ai nuk përbëhet prej një shumice atomesh, ai është prej një substance të vetme e të pandashme dhe prandaj është i përjetshëm. Ai është tërësisht jashtë rendit të krijimit fizik; ai është i pavdekshëm!9
 Bahá’u’lláh-u mësonte se njeriu nuk ka ekzistencë para jetës së tij këtu mbi tokë. As shpirti i tij nuk rilind disa herë në trupa të ndryshëm. Në të kundërtën. ai shpjegonte se evolucioni i shpirtit shkon gjithmonë drejt Perëndisë dhe largohet nga bota materiale. Qenia njerëzore kalon nëntë muaj në mitër, duke u përgatitur për të hyrë në këtë jetë fizike. Gjatë kësaj periudhe nëntëmujore, fetusi pajiset me mjetet fizike (d.m.th. me sytë, gjymtyrët etj.) të nevojshme për ekzistencën në këtë botë. Po kështu, kjo botë fizike është si një mitër për të hyrë në botën shpirtërore. Koha jonë këtu është, pra, një periudhë përgatitjeje, gjatë së cilës ne pajisemi me mjetet shpirtërore e mendore të nevojshme për jetën në botën tjetër.
 Dallimi themelor është që, ndërsa zhvillimi fizik në barkun e nënës është i pavullnetshëm, zhvillimi shpirtëror e mendor në këtë botë varet rigorozisht nga përpjekja individuale e ndërgjegjshme:
Krijuesi i pakrahasueshëm i ka krijuar të gjithë njerëzit nga e njëjta substancë dhe e ka lartësuar realitetin e tyre mbi pjesën tjetër të krijesave të tij. Prandaj suksesi ose dështimi, fitimi ose humbja duhet të varen nga përpjekjet e vetë njeriut. Sa më shumë të përpiqet ai, aq më i madh do të jetë përparimi i tij.10
 Shkrimet Bahá’í flasin shpesh për bujarinë apo mirëdashjen e Perëndisë ndaj njerëzimit, por shpjegojnë se një përgjigje njerëzore e përshtatshme është gjithmonë e nevojshme që mirëdashja dhe mëshira e Perëndisë të futen në shpirtin njerëzor dhe të sjellin një ndryshim të vërtetë brenda nesh: “Nuk ka rëndësi se sa është masa e mirëdashjes Hyjnore, por ajo nuk mund të bëhet plotësisht efektive dhe të sjellë ndonjë dobi të vërtetë e të qëndrueshme, në qoftë se nuk plotësohet nga një përpjekje personale e vazhdueshme dhe e mençur.”11 Kështu, në konceptimin Bahá’í shpëtimi nuk është thjesht një dhunti e njëdrejtimtë nga Perëndia tek ne, përkundrazi është një dialog, një veprim bashkëpunimi që bëhet me iniciativën e Perëndisë, për që kërkon një pjesëmarrje të fuqishme e të mençur njerëzore.
 Derisa natyra bazë e njeriut është shpirtërore, aftësitë e tij thelbësore janë aftësitë e shpirtit të tij. Me fjalë të tjera, personaliteti i njeriut, aftësitë bazë mendore e shpirtërore të tij qëndrojnë në shpirtin, edhe pse ato shprehen përmes ndërmjetësisë së trupit gjatë periudhës së shkurtër të jetës tokësore. Disa nga dhuntitë që Bahá’u’lláh-u i përmend si aftësi të shpirtit janë (1) mendja, që përfaqëson aftësinë për mendim racional dhe kërkim intelektual; (2) vullneti, që përfaqëson aftësinë për veprim me vetiniciativë; dhe (3) “zemra”, ose aftësia për dashuri të ndërgjegjshme, të qëllimtë, vetsakrifikuese (të quajtur disa herë altruizëm).
 Këto dhunti i ka vetëm specia njerëzore. Kafshët dhe format e tjera të jetës nuk kanë shpirt racional. Jeta shtazore shpreh një formë inteligjence e afeksioni, por nuk shpreh ndërgjegjshmërinë dhe vetëdijën e njeriut. Kafshët janë të detyruara të veprojnë në njëfarë mënyre për shkak të instinkteve, që përbëjnë një pjesë të ndërtimit të tyre fizik, por ato nuk kanë aftësitë e mendimit të ndërgjegjshëm, të kërkimit racional ose të vullnetit, që karakterizojnë një qenie njerëzore. Kafsha nuk ka një ndjenjë të ndërgjegjshme të qëllimit të ekzistencës së saj.
 Besimi Bahá’í, megjithatë, mëson në mënyrë të qartë se raca fizike e njeriut me të vërtetë ka evoluar gradualisht, duke kaluar nga forma më të ulëta në forma më të larta, derisa ka arritur formën e tanishme, të pjekur njerëzore. Toka ka qenë amë për formimin e racës njerëzore, ashtu si mitra e nënës është amë për formimin e qenies njerëzore individuale. Siç ka thënë ‘Abdu’l-Bahá-i:
... njeriu, në filim të ekzistencës së tij e në gjirin e tokës, ashtu si embrioni në barkun e nënës, gradualisht u rrit e u zhvillua, kaloi nga një formë në tjetrën, nga një trajtë në tjetrën, derisa u shfaq me këtë bukuri e përsosuri, me këtë forcë e fuqi që ka sot. Është e sigurt se në fillim ai nuk kishte këtë bukuri, hir e hijeshi, dhe se vetëm shkallë-shkallë arriti këtë trajtë, këtë formë, këtë bukuri e këtë hir.12
 Megjithatë, ‘Abdu’l-Bahá-i theksonte se përmes tërë procesit të gjatë të evolucionit fizik, raca njerëzore ka qenë gjithmonë një specie e ndryshme prej specieve shtazore:
... embrioni kalon përmes gjendjesh të ndryshme dhe ngjit shkallë të shumta, derisa ... shfaqen shenjat e arsyes e të pjekurisë. Dhe po kështu, ekzistenca e njeriut mbi këtë tokë, që nga fillimi derisa arrin këtë gjendje, këtë formë e kusht, vazhdon medoemos një kohë të gjatë dhe kalon përmes shumë shkallësh ... Por që nga fillimi i ekzistencës së njeriut, ai është një specie më vete. Po kështu, embrioni i njeriut në mitrën e nënës ka në fillim një formë të çuditshme; pastaj ky trup kalon nga trajta në trajtë, nga gjendja në gjendje, nga forma në formë, derisa shfaqet me bukurinë e përsosurinë më të madhe. Por edhe kur është në mitrën e nënës e në atë formë të çuditshme, krejt të ndryshme nga forma e figura e tij e sotme, ai është embrioni i species eprore e jo i një kafshe; specia dhe thelbi i tij nuk pësojnë ndryshim.13
 Pra, edhe në format më të ulëta të ekzistencës së tij fizike, kur në sipërfaqe është i ngjashëm me disa kafshë, njeriu ka qenë një specie fizike e dalluar e më e lartë, si dhe një qenie që shquhej për ekzistencën e shpirtit racional jomaterial, të cilin, siç e kemi shpjeguar, e ka vetëm njeriu.
 Sidoqoftë, trupi fizik i njeriut përbëhet prej elementësh e funksionesh në përputhje me të njëjtat parime fiziologjike si dhe trupi i kafshës. Gjatë jetës sonë tokësore, ne u nënshtrohemi në një shkallë të madhe të njëjtave dëshira e vuajtje fizike si dhe kafsha: urisë, tërheqjes seksuale, frikës, dhëmbjes, zemërimit, sëmundjeve fizike e mendore etj. Kjo shkakton një tension krijues brenda nesh: nevojat e dëshirat tona fizike na shtyjnë ndonjëherë të veprojmë si kafshë, ndërsa natyra jonë shpirtërore na shtyn drejt synimesh krejt të ndryshme. Bahá’u’lláh-u ka shpjeguar se përpjekja për të vënë nën kontroll dëshirat fizike dhe për t’i kanalizuar ato në mënyrë krijuese është pjesë e nevojshme e procesit të rritjes së njeriut. Pikërisht duke harmonizuar natyrat tona shpirtërore e fizike, ne arrijmë kompletimin.
 Në qoftë se ne nuk do të bëjmë përpjekje për t’ia përshtatur burimet tona fizike natyrës sonë shpirtërore, ne mund të na pushtojnë e të na sundojnë pasionet fizike. Ne mund të bëhemi skllevër të këtij apo atij oreksi tonë dhe të humbasim kështu mjaft nga aftësia jonë për të vepruar në përshtatje me natyrën tonë shpirtërore. Për shembull, një njeri i dhënë pas morfinës ose alkoolit nuk është, në fakt, i aftë të zhvillojë aftësitë e veta shpirtërore, derisa nuk është çliruar nga ky ves i tij. Po kështu, një përkushtim i madh ndaj synimeve materialiste mund t’i grabisë qenies njerëzore energjinë e kohën e nevojshme për të kultivuar natyrën e tij thelbësore, atë shpirtërore.
 Në kundërshtim me një numër doktrinash fetare e filozofish të tjera, Besimi Bahá’í nuk mëson që dëshirat fizike të njeriut janë një “e keqe” apo “të këqija”. Çdo gjë në krijimin e Perëndisë shihet si diçka që në thelb e në themel është e mirë. Në fakt, vetë qëllimi i trupit njerëzor e i dhuntive të tij fizike është që të shërbejnë si një mjet bartës i përshtatshëm për zhvillimin e shpirtit. Kur energjitë e trupit janë vënë gradualisht nën kontrollin e ndërgjegjshëm të shpirtit, ato bëhen mjete për shprehjen e vetive shpirtërore. Vetëm pasionet fizike të padisiplinuara bëhen shkak dëmtimesh dhe pengojnë përparimin shpirtëror.
 Për shembull, shtytja seksuale e njeriut konsiderohet si një dhunti e Perëndisë. Shprehja e saj e disiplinuar brenda lidhjeve të ligjshme të martesës, mund të jetë një shprehje e fuqishme e vetisë shpirtërore të dashurisë. Megjithatë, po kjo shtytje seksuale, në qoftë se shpërdorohet, mund ta çojë njeriun në veprime të mbrapshta, shkapërdare e madje shkatërrimtare.
 Derisa trupi është mjeti ku shfaqet shpirti racional në këtë jetë mbi tokë, është me rëndësi që ta mirëmbajmë e të kujdesemi për të. Bahá’u’lláh-u është shprehur me forcë kundër çdo forme të asketizmit apo të mohimit ekstrem të vetvetes. Ai e vinte theksin te disiplina e shëndetshme. Prandaj shkrimet Bahá’í përmbajnë një numër ligjesh praktike lidhur me kujdesin për trupin njerëzor: ushqim i përshtatshëm, larje e rregullt, e kështu me radhë. Në themel të këtyre, si dhe të mjaft aspekteve të tjera të besimit Bahá’í, qëndron parimi i moderimit: gjërat që janë të dobishme kur mbahen brenda kufijve të moderimit, bëhen të dëmshme kur çohen në ekstrem.
 Shkrimet Bahá’í e shpjegojnë qartë se disa faktorë fizikë që janë tej kontrollit të individit, si dobësitë gjenetike, ose të ushqyerit e papërshtatshëm në fëmijëri, mund të kenë një efekt të ndjeshëm në zhvillimin e një personi gjatë jetës së tij tokësore. Por të tilla ndikime materiale nuk janë të përhershme dhe nuk kanë në vetvete fuqi të godasin ose të dëmtojnë shpirtin. Të shumtën, ato vetëm mund të vonojnë përkohësisht procesin e rritjes shpirtërore, madje edhe ky efekt mund të kundërbalancohet me shpërthimin e mëvonshëm të një zhvillimi më të shpejtë. Me të vërtetë, shkrimet Bahá’í shpjegojnë se shpesh herë, pikërisht gjatë luftës së vendosur e të guximshme të njeriut kundër pengesave fizike, emocionale e mendore, ndodh rritja shpirtërore më e madhe, dhe njeriu mund të arrijë t’i shohë pengesat e veta si bekime të maskuara, të cilat, në fund të fundit, e kanë ndihmuar atë të rritet shpirtërisht. Pra, të pranosh se kushtet fizike mund të prekin, përkohësisht por në mënyrë të ndjeshme, procesin e rritjes shpirtërore, kjo nuk do të thotë aspak të besosh, siç bëjnë shumë filozofë materialistë, se ne jemi tërësisht të përcaktuar nga kombinime faktorësh fizikë gjenetikë e të mjedisit:
… lëvizja është thelbësore për çdo ekzistencë. Të gjitha gjërat materiale përparojnë deri në një pikë, pastaj fillojnë të bien. Ky është ligji që drejton tërë krijimin fizik.
… Kurse shpirti i njeriut nuk ka rënie. Lëvizja e vetme e tij është drejt përsosjes; vetëm rritja dhe përparimi përbëjnë lëvizjen e shpirtit. … Bota e vdekshmërisë është një botë kontradiktash, të kundërtash; duke qenë lëvizja e detyrueshme, gjithçka duhet ose të shkojë përpara ose të tërhiqet. Në mbretërinë e shpirtit nuk është e mundur tërheqja, çdo lëvizje është e detyruar të kryhet drejt një gjendjeje të përsosur.14
 Tema e rritjes përmes luftës e vuajtjeve ndeshet në disa vende në shkrimet Bahá’í. Edhe pse shumë prej vuajtjeve tona janë rezultat i një jetese të pakujdesshme, prandaj dhe mund të shmangen, një masë vuajtjesh është e nevojshme në çdo proces rritjeje. Me të vërtetë ne e kuptojmë dhe e pranojmë se vuajtja dhe vetsakrifica janë komponentë thelbësorë në arritjen e suksesit material ose mendor. Pra, nuk duhet të çuditemi që edhe veprimi më i rëndësishëm për të arritur rritje shpirtërore mund të përfshijë gjithashtu pikërisht këta elementë:
Çdo gjë e rëndësishme në këtë botë kërkon vëmendjen e kujdesshme të kërkuesit të saj. Ai që kërkon diçka duhet të kalojë vështirësi e sprova, derisa objekti në fjalë të arrihet dhe suksesi të jetë i plotë. Kështu ndodh me gjërat që i përkasin botës. Sa më lart qëndron ajo që ka të bëjë me Tubimin Suprem!15
 Kjo na çon te koncepti Bahá’í i raportit midis së mirës e së keqes te njeriu. ‘Abdu’l-Bahá-i e paraqet atë kështu:
Në krijim nuk ekziston e keqja; gjithçka është e mirë. Disa veti e natyra të lindura në disa njerëz dhe në dukje të qortueshme, në të vërtetë nuk janë të tilla. Për shembull, që në fillim të jetës së tij, ju mund të vëreni në një fëmijë gjiri shenjat e lakmisë, të zemërimit e të inatit. Pra, mund të thuhet se e mira dhe e keqja janë të lindura në realitetin e njeriut, dhe kjo është në kundërshtim me mirësinë e kulluar të natyrës e të krijimit. Përgjigja është se lakmia, që do të thotë të kërkosh diçka më shumë, është një veti e lavdërueshme po qe se përdoret në mënyrë të përshtatshme. Kështu, në qoftë se një njeri është lakmitar për të fituar shkencë e dije, ose për t’u bërë i mëshirshëm, bujar e i drejtë, kjo është tepër e lavdërueshme. Në qoftë se ai e përdor zemërimin e indinjatën e tij kundër tiranëve gjakpirës, që janë si bisha të egra, kjo është shumë e lavdërueshme; por në qoftë se ai nuk i përdor drejt këto cilësi, ato janë të qortueshme. … E njëjta gjë është me të gjitha vetitë e natyrshme të njeriut, të cilat përbëjnë kapitalin e jetës; në qoftë se ato përdoren e shfrytëzohen në mënyrë të paligjshme, atëherë bëhen të qortueshme. Shihet, pra, qartë se krijimi është krejt i mirë.16
 Prandaj Besimi Bahá’í nuk e pranon konceptin e “mëkatit të parë” dhe çdo doktrinë që thotë se njerëzit janë në themel të këqinj ose se ata kanë elementë brendësisht të këqinj në natyrën e tyre. Të gjitha forcat e aftësitë brenda nesh janë dhunti të Perënisë dhe, pra, potencialisht të dobishme për zhvillimin tonë shpirtëror. Po kështu, mësimet Bahá’í mohojnë ekzistencën e Satanit, të djallit apo të një “force të së keqes”. E keqja, shpjegojnë ato, është mungesa e së mirës; errësira është mungesa e dritës; e ftohta është mungesa e ngrohtësisë.17 Ashtu si dielli është i vetmi burim i çdo jete në një sistem diellor, po kështu, në fund të fundit, ka vetëm një forcë apo fuqi në univers, forca që ne e quajmë Perëndi.
 Megjithatë, në qoftë se një person, nëpërmjet vullnetit të vet të dhuruar nga Perëndia, i kthen shpinën kësaj force ose nuk bën përpjekjet e nevojshme për të zhvilluar aftësitë e tij shpirtërore, kjo sjell si rezultat mospërsosurinë. Si brenda individit dhe në shoqëri do të ketë nga ato që mund të quhen “njolla të errëta”. Këto njolla të errëta janë mospërsosuri, dhe ‘Abdu’l-Bahá-i ka thënë se “e keqja është mospërsosuri”.
 Në qoftë se një tigër mbyt e ha një kafshë tjetër, kjo nuk është një e keqe, sepse është shprehje e instinktit të natyrshëm të tigrit për të mbijetuar. Por në qoftë se një person vret dhe ha një qenie tjetër njerëzore, ky veprim mund të konsiderohet një e keqe, sepse njeriu është i aftë të veprojë ndryshe. Një veprim i tillë nuk është shprehje e natyrës së tij të vërtetë.
 Si krijesa relativisht të pazhvilluara, ne kemi disa nevoja të brendshme që duhen kënaqur. Këto nevoja janë pjesërisht fizike e të prekshme dhe pjesërisht shpirtërore, materialisht jo të prekshme. Është Perëndia që na krijuar në këtë mënyrë e na ka vënë në këtë situatë. Pikërisht sepse na do me të vërtetë, Perëndia ka siguruar kënaqjen e ligjshme të të gjitha nevojave tona. Por në qoftë se, thjesht nga injoranca ose për rebelim të vullnetshëm, ne përpiqemi t’i plotësojmë disa nga nevojat tona në rrugë të paligjshme ose të pashëndetshme, me këtë ne mund të shtrembërojmë natyrën tonë të vërtetë e të shkaktojmë brenda vetes sonë orekse të reja që nuk mund të kenë plotësim të vërtetë:
… ka dy lloje aftësish: aftësi natyrore dhe aftësi të fituara. Të parat, që janë krijim i Perëndisë, janë krejt të mira – në krijimin e Perëndisë nuk ekziston e keqja; mirëpo aftësitë e fituara janë bërë shkaku i shfaqjes së të keqes. Për shembull, Perëndia i ka krijuar të gjithë njerëzit në mënyrë të tillë dhe u ka dhënë atyre një konstrukt e aftësi të tilla, që atyre u bëjnë mirë sheqeri e mjalti dhe i dëmton e shkatërron helmi. Kjo natyrë e ky konstrukt janë të lindura, dhe Perëndia ia ka dhënë ato në mënyrë të barabartë gjithë njerëzimit. Por njeriu fillon ta mësojë pak nga pak veten me helm, duke marrë çdo ditë një sasi të vogël dhe duke e shtuar atë gradualisht, derisa arrin që nuk mund të jetojë pa një gram opium çdo ditë. Aftësitë natyrore degjenerojnë kështu plotësisht. Shikoni sa shumë mund të ndryshohen aftësitë e konstrukti natyror, derisa me shprehi e stërvitje të ndryshme ato zvetënohen krejtësisht. Askush nuk i kritikon njerëzit me vese për shkak të natyrës e të aftësive të tyre të lindura, por për natyrën e aftësitë e tyre të fituara.18
 Bahá’u’lláh-u thoshte se krenaria ose egocentrizmi është një nga pengesat më të mëdha për përparimin shpirtëror. Krenaria është një ndjenjë e ekzagjeruar e rëndësisë së vetvetes në univers dhe çon në një qëndrim epërsie mbi të tjerët. Njeriut krenar i duket sikur ka, ose sikur duhet të ketë, kontrollin absolut mbi jetën e tij dhe mbi rrethanat që e shoqërojnë, dhe ai kërkon pushtet e sundim mbi të tjerët, sepse një pushtet i tillë e ndihmon atë të ruajë këtë iluzion epërsie. Kështu, krenaria është një pengesë për rritjen shpirtërore, sepse e nxit njeriun krenar në një kërkim të pafund për të përmbushur ato që ai pret nga vetkonceptimi i tij i kotë e iluzor.
 Me fjalë të tjera, kyçi për të kuptuar moralin dhe etikën Bahá’í duhet kërkuar në nocionin Bahá’í të përparimit shpirtëror: ajo që çon në përparim shpirtëror është e mirë, dhe çdo gjë që ka prirjen ta pengojë përparimin shpirtëror është e keqe. Kështu, sipas pikëpamjes Bahá’í, të mësosh “të mirën” nga “e keqja” (ose “të drejtën” nga “e shtrembëra”) do të thotë të arrish një shkallë të tillë vetëdije që na lejon të dimë kur diçka është e dobishme për rritjen tonë shpirtërore dhe kur nuk është e tillë.19 Dhe kjo dije mund të arrihet vetëm nëpërmjet mësimeve të Manifestimeve.
 Bahá’u’lláh-u ka theksuar në mënyrë të përsëritur se vetëm feja e reveluar mund të na shpëtojë nga mospërsosuritë tona. Pikërisht sepse Perëndia ka dërguar Manifestimet e Veta për të na treguar rrugën e zhvillimit shpirtëror dhe për të prekur zemrat tona me frymën e dashurisë së Perëndisë, ne jemi të aftë të realizojmë potencialin tonë dhe të përpiqemi të bashkohemi me Perëndinë. Ky është “shpëtimi” që sjell feja. Ai nuk na shpëton nga njolla e njëfarë “mëkati të parë”, as nuk na mbron nga ndonjë forcë e jashtme e së keqes apo djalli. Përkundrazi, ai na çliron nga robëria e vetë natyrës sonë më të ulët, robëri që shkakton dëshpërim vetjak e kërcënon me shkatërrim social, dhe na tregon rrugën e një lumturie të thellë e të kënaqshme.
 Me të vërtetë, arsyeja thelbësore e një fatkeqësie kaq të përhapur, e këtij konflikti të tmerrshëm social dhe e krizave në botën e sotme është se gjinia njerëzore u ka kthyer shpinën fesë së vërtetë dhe parimeve shpirtërore. Bahá’í-të besojnë se i vetmi shpëtim në çdo epokë është ta kthejmë përsëri shikimin drejt Perëndisë, të pranojmë Manifestimin e tij të ditës së sotme dhe të ndjekim mësimet e tij. Bahá’u’lláh-u vinte në dukje se, po të reflektojmë thellë për kushtet e ekzistencës sonë, më në fund do ta kuptojmë e ta pranojmë në veten tonë që ne nuk zotërojmë absolutisht asgjë. Çdo gjë që kemi – trupi ynë fizik dhe shpirti ynë racional – të gjitha na janë dhënë nga Krijuesi ynë. Derisa Perëndia na ka dhënë lirisht kaq shumë, edhe ne, nga ana jonë, kemi një detyrim ndaj Perëndisë. Bahá’u’llá-u deklaronte se njeriu ka dy detyra bazë ndaj Perëndisë:
Detyra e parë që Perëndia u ka caktuar shërbëtorëve të Vet është të njohin Atë Që është Agimi i Revelacionit të Tij dhe Gurra e ligjeve të Tij, që përfaqëson Hyjninë si në Mbretërinë e Kauzës së Tij dhe në botën e krijimit [d.m.th. të njohin Manifestimin] ... Është detyrë e cilitdo që arrin këtë pozitë kaq sublime, këtë majë lavdie të përkryer, të zbatojë çdo porosi të Atij Që është Dëshira e botës. Këto detyra binjake janë të pandara. Asnjëra nuk është e pranueshme pa tjetrën.20
 Në një pasazh tjetër, Bahá’u’lláh-u u kujton pasuesve të vet se detyrat që na ka dhënë neve Perëndia janë vetëm në dobinë tonë: vetë Perëndia nuk ka nevojë për adhurimin e besnikërinë tonë, sepse Perëndia është tërësisht i vetmjaftueshëm e i pavarur nga gjithë krijimi i tij. Prandaj mund të jemi të sigurtë se çdo gjë që bën Perëndia është e motivuar vetëm e vetëm nga dashuria e tij e dëlirë për ne. Nga ana e Perëndisë nuk ka kurrfarë “interesi vetjak”:
Çdo detyrë që Ti (Perëndia) u ke caktuar shërbëtorëve të Tu për të lartësuar sa më shumë madhështinë dhe lavdinë Tënde s’është veçse një shenjë e hirit Tënd mbi ta, që ata të mund të ngjiten në rangun që i është dhuruar vetë qenies së tyre intime, në rangun e njohjes së vetes së tyre.21
 Shkurt, arsyeja shpirtërore për jetën tonë mbi tokë është që të na sigurojë një fushë stërvitjeje; jeta jonë është një periudhë rritjeje, gjatë së cilës ne përqëndrohemi në zhvillimin e aftësive tona të lindura shpirtërore e mendore. Meqenëse këto aftësi janë dhunti të shpirtit tonë të pavdekshëm, ato janë të përjetshme dhe ne duhet të bëjmë përpjekje të mëdha për t’i zhvilluar. Por përpjekje të tilla ia vlen të bëhen, derisa shpirti është e vetmja pjesë e jona që vazhdon. Çdo gjë që çon përpara zhvillimin tonë shpirtëror është e mirë, dhe çdo gjë që e pengon atë është e keqe.
   Perëndia i ka dërguar Manifestimet që të na mësojnë parimet e vërteta që qeverisin natyrën tonë shpirtërore. Për t’u rritur me sukses, ne duhet ta kthejmë shikimin drejt fesë së reveluar dhe të pranojmë mësimet e Manifestimeve. Ky proces rritjeje ka si rezultat që individi është i aftë të pasqyrojë në mënyrë më të plotë atributet e Perëndisë dhe t’i afrohet atij. Në të njëjtën kohë, parimet sociale që na mësojnë Manifestimet, në qoftë se i aplikojmë me të vërtetë ato, ndihmojnë për të krijuar një mjedis shoqëror të nevojshëm për procesin e rritjes shpirtërore. Krijimi i një mjedisi të tillë është, nga pikëpamja shpirtërore, detyra e vërtetë e shoqërisë.
 Bahá’u’lláh-u shtroi para njeriut standartin më të lartë të moralit dhe e shtyu atë të përpiqej me të gjitha forcat për ta arritur këtë standart. Derisa Perëndia na ka dhënë vullnet të lirë, ne jemi, në analizë të fundit, përgjegjës para Perëndisë për veprimet tona. Perëndia është i drejtë dhe nuk kërkon nga asnjëri prej nesh atë që nuk jemi të aftë ta bëjmë. Në të njëjtën kohë, Perëndia është i mëshirshëm dhe do të falë gjithmonë çdo shpirt që pendohet sinqerisht për gafat ose gabimet e kaluara.
 Në një pasazh poetik, Bahá’u’lláh-u përshkruan veprimet e individit të moralshëm dhe i nxit pasuesit e vet të jetojnë në përputhje me to:
Ji bujar në mirëqenie dhe mirënjohës në mjerim. Ji i denjë për besimin e fqinjit tënd dhe shihe atë me fytyrë të qeshur e miqësore. Ji thesar për të varfërin e paralajmërim për të pasurin, përgjigjju thirrjes së nevojtarit dhe ruaje si gjë të shenjtë premtimin që jep. Ji i ndershëm në gjykim e i kujdesshëm në fjalë. Mos ji i padrejtë ndaj askujt dhe tregohu i butë me të gjithë njerëzit. Ji si një llambë për të gjithë ata që enden në errësirë, gëzim për të brengosurit, det për të eturit, liman për të vuajturit, mbështetje e mbrojtje për atë që është viktimë e shtypjes. Le të shquajnë ndershmëria e drejtësia të gjitha veprimet e tua. Ji shtëpi për jabanxhiun, balsam për atë që vuan, kullë e sigurt për të arratisurin. Ji sy për të verbërin dhe dritë udhëheqëse në këmbët e atij që endet. Ji stoli në shëmbëlltyrën e së vërtetës, kurorë në ballin e besnikërisë, shtyllë në tempullin e jetës së drejtë, frymë jete për trupin e gjinisë njerëzore, flamur i ushtrive të drejtësisë, yll ndriçues mbi horizontin e virtytit, vesë në tokën e zemrës njerëzore, anije në oqeanin e dijes, diell në qiellin e bujarisë, gur i çmuar në diademën e urtisë, dritë e shkëlqyer në kupën qiellore të brezit tënd, fryt në pemën e përunjësisë.22

MANIFESTIMET
   Siç e kemi vënë tashmë në dukje, mësimet Bahá’í i përmbahen pikëpamjes se forca lëvizëse e çdo zhvillimi njerëzor është ardhja e Manifestimeve apo e Profetëve të Perëndisë. Pak kundërshtim mund të ketë për atë që, në historinë njerëzore kanë ushtruar një ndikim të fortë themeluesit e feve të mëdha botërore. Shtytja e fuqishme që i kanë dhënë qytetërimit Jesu Krishti, Buda, Moisiu apo Muhameti, shihet jo vetëm në format kulturore e në sistemet e vlerave që dalin nga veprat e mësimet e tyre, por pasqyrohet gjithashtu në efektin që ka pasur shembulli i jetëve të tyre mbi gjininë njerëzore. Madje edhe ata që nuk kanë qenë besimtarë ose pasues, e kanë njohur, megjithatë, ndikimin e thellë të këtyre figurave mbi jetën individuale e kolektive të njeriut.
 Realizimi i shtytjes së jashtzakonshme të ushtruar prej themeluesve të feve të mëdha mbi historinë njerëzore, çon, natyrisht, te çështja filozofike e natyrës së saktë të tyre. Kjo është një nga çështjet më polemike në filozofinë e fesë, dhe asaj i janë dhënë shumë përgjigje të ndryshme. Nga njëra anë, themeluesit e fesë janë parë si filozofë ose mendimtarë të mëdhenj njerëzorë që, mbase, kanë shkuar më larg ose kanë studiuar më thellë se filozofë të tjerë të epokës së vet. Nga ana tjetër, është deklaruar se ata janë Perëndia ose mishërimi i Perëndisë. Ka pasur gjithashtu një numër të madh teorish që qëndrojnë diku në mes midis këtyre dy ekstremeve.23
 Nuk është, pra, e çuditshme që shkrimet Bahá’í e trajtojnë gjerësisht këtë subjekt, të cilin e ka për zemër çdo fe. Një ndër veprat kryesore të Bahá’u’lláh-ut, Qitap Ikani (Libri i Sigurisë), e paraqet pak a shumë me hollësi konceptin Bahá’í për natyrën e Manifestimeve të Perëndisë.
 Sipas Bahá’u’lláh-ut, të gjitha Manifestimet e Perëndisë kanë të njëjtën natyrë metafizike dhe të njëjtën peshë shpirtërore. Midis tyre ka barazi absolute. Asnjëri prej tyre nuk qëndron më lart se një tjetër. Duke folur për Manifestimet, ai ka shkruar:
Këto pasqyra të shenjtëruara, këto Agime të lavdisë së lashtë, janë, secili dhe të gjithë, Eksponentët mbi tokë të Atij që është Ylli qendror i gjithësisë, Thelbi dhe Qëllimi i fundit i Tij. Prej Tij vinë dijet dhe fuqia e tyre; prej Tij rrjedh sovraniteti i tyre. ... Me anë të revelacionit të këtyre Margaritarëve të virtytit Hyjnor, të gjithë emrat e atributet e Perëndisë, si dija e fuqia, sovraniteti e sundimi, mëshira e urtia, lavdia, bujaria e hiri, bëhen të dukshme.
   Këto atribute të Perëndisë nuk janë, dhe kurrë nuk kanë qenë, dhuruar në mënyrë të posaçme për disa Profetë dhe t’u jenë mohuar të tjerëve. ...
   Fakti që ndonjë atribut i Perëndisë nuk është shfaqur në pamje të jashtme prej këtyre Thelbeve të Shkëputjes, nuk do të thotë aspak se ata, që janë Agimet e atributeve të Perëndisë dhe Thesaret e emrave të shenjtë të Tij, nuk i kanë pasur ato në të vërtetë.24
 Siç është përmendur gjatë shtjellimit të parimit të njëshmërisë së feve në kreun 5, Bahá’u’lláh-u shpjegonte se dallimet që ekzistojnë midis mësimeve të Manifestimeve të ndryshme të Perëndisë nuk u detyrohen dallimeve në peshën ose nivelin e rëndësisë së tyre, por vetëm nevojave e aftësive të ndryshueshme të qytetërimeve në të cilat ato janë shfaqur:
Këto sisteme ... të fuqishme kanë ardhur nga një Burim i vetëm dhe janë rrezet e një Drite të vetme. Që ato ndryshojnë nga njëri-tjetri, kjo i duhet atribuar faktit që kanë ndryshuar kërkesat e epokave në të cilat janë shpallur.25
 Me forcën e fjalës, Ai i paralajmëronte njerëzit që të mos i marrin dallimet në mësimet e në personalitetet e Manifestimeve si dallime nga pikëpamja e rëndësisë së tyre:
   Kini kujdes, O ju që besoni në Unitetin e Perëndisë, se mos prireni të bëni ndonjë dallim midis secilit prej Manifestimeve të Kauzës së Tij, ose të bëni diskriminim kundër shenjave që kanë shoqëruar e shpallur revelacionin e tyre. Ky është, në fakt, kuptimi i vërtetë i unitetit Hyjnor… Për më tepër, të jeni të sigurtë se punërat e veprimet e secilit e të çdonjërit prej këtyre Manifestimeve të Perëndisë…janë urdhëruar të gjitha nga Perëndia dhe janë pasqyrim i vullnetit e i Qëllimit të Tij. Kushdo që bën qoftë edhe dallimin më të vogël midis personave të tyre, fjalëve të tyre, mesazheve të tyre, veprimeve e mënyrave të tyre, ai me të vërtetë ka shprehur mosbesim te Perëndia, ka refuzuar shenjat e Tij dhe ka tradhtuar Kauzën e Lajmëtarëve të Tij.26
 Megjithatë, doktrina Bahá’í për njëshmërinë e Manifestimeve nuk do të thotë se i njëjti shpirt individual ka lindur përsëri në trupa të ndryshëm fizikë. Moisiu, Jesu Krishti, Muhameti dhe Bahá’u’lláh-u ishin të gjithë personalitete të ndryshme, realitete individuale të ndara. Njëshmëriia e tyre qëndron në faktin që secili prej tyre shfaqte e revelonte vetitë e atributet e Perëndisë në të njëjtën shkallë: fryma e Perëndisë që gjendej brenda secilit prej tyre ishte identike me atë që gjendej brenda të tjerëve.
 Bahá’u’lláh-u bënte një analogji për të shpjeguar raportin midis Manifestimeve të ndryshme dhe raportin midis çdo Manifestimi e Perëndisë. Në këtë analogji, Perëndia krahasohet me diellin, sepse është i vetmi burim i jetës në gjithësi, ashtu si dielli fizik është i vetmi burim i çdo jete fizike mbi tokë. Fryma dhe atributet e Perëndisë janë rrezet e këtij dielli dhe Manifestimi individual është si një pasqyrë e përsosur. Në qoftë se ka disa pasqyra të kthyera të gjitha drejt të njëjtit diell, ky diell i vetëm pasqyrohet në secilën pasqyrë. Megjithatë, pasqyrat individuale janë të ndryshme, duke qenë se secila është bërë në një formë të saj që dallohet nga çdo tjetër.
 Po kështu, çdo Manifestim është një qenie individuale që ka dallim, por fryma dhe atributet e Perëndisë që pasqyrohen në secilën janë po ato.27
 Manifestimet përfaqësojnë një nivel ekzistence ndërmjetëse midis Perëndisë dhe njeriut. Ashtu si njeriu është superior ndaj kafshës sepse zotëron aftësi që kafsha nuk i ka (p.sh., aftësitë e shpirtit të tij jomaterial), kështu edhe Manifestimet zotërojnë aftësi që njerëzve të zakonshëm u mungojnë. Ky nuk është një ndryshim në shkallë, por një ndryshim në lloj i cili i dallon ata nga njerëzit. Manifestimet nuk janë thjesht mendimtarë të mëdhenj njerëzorë ose filozofë, që kanë një kuptim ose dije më të madhe se të tjerët. Ata, nga vetë natyra e tyre, janë superiorë ndaj atyre që nuk zotërojnë një aftësi të tillë.
 Kemi vënë në dukje se qeniet njerëzore kanë natyrë të dyfishtë: trupin fizik, i cili përbëhet prej elementësh dhe funksionet e të cilit u përgjigjen të njëjtave parime si dhe trupi i një kafshe; dhe shpirtin njerëzor racional e të pavdekshëm. Manifestimet, mësonte Bahá’u’lláh-u, gjithashtu i kanë këto dy natyra, por veç atyre kanë edhe një natyrë të tretë, që është vetëm për pozitën e tyre: aftësinë për të marrë revelacionin hyjnor dhe për t’ia transmetuar atë në mënyrë të pagabueshme njerëzimit.
Dijeni se Manifestimet e Shenjta, edhe pse kanë shkallët e përsosurive të pafundme, megjithatë, në përgjithësi, kanë vetëm tri pozita. Pozita e parë është ajo fizike; pozita e dytë është ajo njerëzore, që është ajo e shpirtit racional; e treta është ajo e shfaqjes hyjnore dhe e shkëlqimit qiellor.
   Pozita fizike është e natyrës fenomenale; ajo përbëhet prej elementesh, dhe çdo gjë e përbërë i nënshtrohet medoemos shpërbërjes... E dyta është pozita e shpirtit racional, që është realiteti njerëzor. Edhe kjo është e natyrës fenomenale dhe Manifestimet e Shenjta e kanë atë si gjithë njerëzia. ... Shpirti i njeriut ka fillim, por nuk ka fund; ai vazhdon përjetësisht. ...  Pozita e tretë është ajo e shfaqjes hyjnore dhe e shkëlqimit qiellor: ajo është Fjala e Perëndisë, Bujaria e Përjetshme, Shpirti i Shenjtë. Ajo nuk ka as fillim as fund ... realiteti i profetërisë, që është Fjala e Perëndisë dhe gjendja e përsosur e manifestimit, kurrë nuk ka pasur fillim dhe nuk do të ketë fund; dalja e saj ndryshon nga të gjitha të tjerat dhe i përngjet asaj të diellit.28
 ‘Abdu’l-Bahá-i ka shpjeguar se edhe shpirti individual i Manifestimit është i ndryshëm nga ai i njerëzve të zakonshëm:
Por realiteti individual i Manifestimeve të Perëndisë është një realitet i shenjtë e për këtë arsye është i dëlirë dhe përsa i përket natyrës e cilësisë dallohet nga të gjitha gjërat e tjera. Ai është si dielli, i cili nga natyra e tij thelbësore prodhon dritë, dhe nuk mund të krahasohet me hënën ... Kështu janë realitete të tjera njerëzore ata shpirtra që, ashtu si hëna, marrin dritë nga dielli; por Realiteti i Shenjtë është i ndritshëm në Vetvete.29
 Pra, Manifestimi nuk është thjesht një person i zakonshëm, të cilin Perëndia e zgjedh në ndonjë pikë të jetës së tij natyrore për të qenë lajmëtari i tij. Përkundrazi, Manifestimi është një qenie e posaçme, që ka një raport unikal me Perëndinë dhe që dërgohet prej Tij nga bota shpirtërore si një instrument i revelacionit hyjnor. Megjithëse shpirti individual i Manifestimit ka një fillim me karakter dukurie, prapëseprapë ai ekzistonte në botën shpirtërore para lindjes fizike në këtë jetë. Shpirtrat e pavdekshëm të njerëzve të zakonshëm, nga ana tjetër, nuk kanë një paraekzistencë të tillë, por hyjnë në ekzistencë në momentin kur njeriu konceptohet. Lidhur me paraekzistencën e shpirtrave të Manifestimeve, Shoghi Effendi-u ka thënë:
Profetët, ndryshe nga ne, janë paraekzistues. Shpirti i Krishtit ekzistonte në botën shpirtërore para lindjes së Tij në këtë botë. Ne nuk mund ta imagjinojmë se si është ajo botë, kështu që fjalët janë të papërshtatshme për ta përshkruar gjendjen e Saj.30
 Manifestimi është i vetëdijshëm për realitetin dhe identitetin e vet, madje qysh në fëmijëri, megjithëse ai mund të mos e fillojë misionin e tij për të mësuar e udhëzuar hapur të tjerët deri vonë në jetën e vet. Pikërisht sepse janë enët bartëse të drejtpërdrejta të revelacionit që vjen nga Perëndia, Manifestimet zotërojnë dije absolute të realiteteve të jetës. Vetëm kjo dije e lindur, e reveluar në mënyrë hyjnore, i bën ata të aftë të formulojnë mësimet e ligjet që u përgjigjen nevojave e kushteve njerëzore në një kohë të caktuar në histori:
Duke qenë se Realitetet e Shenjtëruara, Manifestimet supreme të Perëndisë rrethojnë thelbin dhe vetitë e krijesave, kapërcejnë e përfshijnë realitetet ekzistuese dhe kuptojnë të gjitha gjërat, dija e tyre është, pra, dije hyjnore e jo dije e fituar – domethënë ajo është një dhunti e shenjtë; është një revelacion hyjnor. … Manifestimet supreme të Perëndisë janë të vetëdijshme për realitetin e mistereve të qenieve. Prandaj Ata vendosin ligje që janë të përshtatshme e që i përgjigjen gjendjes së botës së njeriut, sepse feja është lidhja thelbësore që rrjedh nga realitetet e gjërave. … Manifestimet supreme të Perëndisë ... e kuptojnë këtë lidhje thelbësore dhe falë kësaj dije vendosin Ligjin e Perëndisë.31
 Asnjë njeri nuk mund “të bëhet” një Manifestim i Perëndisë. Çdo shpirt individual është i aftë të preket nga Fryma e Perëndisë dhe kështu të përparojë shpirtërisht, siç e kemi shpjeguar më sipër. Por Manifestimi mbetet në një nivel ideal tej atij që është në gjendje të arrijë edhe njeriu më i përsosur.
 Duke e shtrirë analogjinë e pasqyrës, edhe shpirtrat e njerëzve të zakonshëm gjithashtu mund të krahasohen me pasqyra – por, ndryshe nga Manifestimet, ato nuk janë të përsosura. Me fjalë të tjera, çdo qenie njerëzore mund të pasqyrojë diçka nga atributet e Perëndisë, por vetëm në mënyrë jo të përsosur e të kufizuar. Për njerëzit e zakonshëm, zhvillimi shpirtëror kërkon që pasqyra e shpirtit të përsoset, të pastrohet e të lëmohet, në mënyrë që të mundë të pasqyrojë edhe më qartë atributet e Perëndisë. Në disa pasazhe, Bahá’u’lláh-u e përdor drejtpërsëdrejti këtë shembull të “pastrimit të pasqyrës” si një analogji për përparimin shpirtëror. Kjo analogji e vë theksin te besimi se njeriu është krijuar i papërsosur, por me një potencial të pafund për t’u përsosur; ndërsa Manifestimi është qysh në fillim në një gjendje të përsosur qenieje.
 Bahá’u’lláh-u dhe ‘Abdu’l-Bahá-i mësojnë se nuk ka nivele të tjera qenieje veç atyre tre që shtjelluam më lart: qeniet njerëzore, Manifestimet dhe Perëndia. Nuk ka hierarki demonësh, engjëjsh apo arkangjelësh. Për aq sa këta terma kanë ndonjë kuptim, ato shihen si simbolike për stadet në ndryshim të zhvillimit njerëzor, duke e cilësuar mospërsosurinë si djallëzore dhe frymëzimin shpirtëror si engjëllor. Manifestimet janë qysh në fillim në një gjendje përsosurie, ndërsa njerëzit e tjerë janë potencialisht të përsosur në kuptimin që çdo shpirt njerëzor ka potencialin për të pasqyruar atributet e Krijuesit të vet. Stadi përfundimtar i përsosurisë për njeriun, siç e shpjegon më poshtë ‘Abdu’l-Bahá-i, është ai i nënshtrimit absolut ndaj Perëndisë:
Dijeni se kushtet e ekzistencës janë të kufizuara në kushtet e nënshtrimit, të profetërisë e të Hyjnisë, por përsosuritë hyjnore e të rastësishme janë të pakufizuara. ... Duke qenë se bujaritë hyjnore janë pa fund, edhe përsosuritë njerëzore janë pa fund. Po të ishte e mundur të arrihej kufiri i përsosurisë, atëherë një prej realiteteve të qenies mund të arrinte gjendjen e të qënit i pavarur nga Perëndia, dhe e rastësishmja do të arrinte gjendjen e absolutes. Por për çdo qenie ka një pikë të cilën ajo nuk mund ta kapërcejë ... ai që është në gjendje nënshtrimi, sado të përparojë në arritjen e përsosurive të pakufizuara, kurrë nuk do të arrijë gjendjen e Hyjnisë. ... Pjetri nuk mund të bëhet Krisht. E shumta që ai mund të bëjë, në gjendjen e nënshtrimit, është të fitojë përsosuri pa fund....32
 Sidoqoftë, duke qenë se njeriu është i aftë të hyjë në lidhje me Perëndinë dhe, pra, të bëhet i vetëdijshëm për frymën e Perëndisë, ai është gjithashtu i aftë për “frymëzim”. Shkrimet Bahá’í bëjnë dallim midis frymëzimit dhe revelacionit. Revelacioni është ai perceptim i pagabueshëm e i drejtpërdrejtë i Fjalës krijuese të Perëndisë, që e kanë vetëm Manifestimet, të cilat ia transmetojnë atë gjinisë njerëzore. Frymëzimi është perceptimi i tërthortë e relativ i së vërtetës shpirtërore, të cilin mund ta arrijë çdo shpirt njerëzor. Ai del në pah në kontekstin e jetës shpirtërore të një kulture të ndikuar prej një Manifestimi të Perëndisë. Çdo njeri është i aftë të frymëzohet nga fryma e Perëndisë. Por përvoja e frymëzimit është e arritshme për ne sepse fryma e Perëndisë na ndërmjetësohet përmes Manifestimeve. Shkurt: frymëzimi është i varur nga revelacioni.
 Bahá’u’lláh-u shpjegonte se Vullneti Hyjnor i Perëndisë zgjedh disa herë njerëz të zakonshëm si “profetë” dhe i frymëzon ata që të luajnë një rol të caktuar në punët njerëzore. Shembuj të tillë përfshijnë profetët ebrenj Isainë e Jereminë. Edhe të tjerë janë frymëzuar si “parashikues” ose “shenjtorë”. Por në fund të fundit as profetët nuk i afrohen pozitës së Manifestimeve, që i sigurojnë gjinisë njerëzore revelacionin e pagabueshëm të Perëndisë. Profetët mbeten burra e gra të zakonshëm, fuqia e frymëzimit e të cilëve ka qenë zhvilluar e përdorur nga Perëndia. Në shkrimet Bahá’í, ata janë quajtur “profetë të vegjël” ose “profetë të varur”. Kur përdoret kjo terminologji, Manifestimet quhen Profetë “universalë” ose “të pavarur”:
Përgjithësisht, Profetët janë dy llojesh. Njëri lloj janë Profetët e pavarur, të cilët kanë pasues; ata të llojit tjetër nuk janë të pavarur dhe vetë ata janë pasues.
   Profetët e pavarur janë ligjdhënësit dhe themeluesit e një cikli të ri. ... Pa ndonjë ndërmjetës, Ata marrin dhunti nga Realiteti i Hyjnisë dhe ndriçimi i tyre është një ndriçim thelbësor. Ata janë si dielli që është i ndritshëm në vetvete ... Profetët e tjerë janë pasues e mbështetës, sepse ata janë degë e jo të pavarur; ata marrin bujari prej Profetëve të pavarur dhe përfitojnë nga drita Udhërrëfyese e Profetëve universalë. Ata janë si hëna, e cila nuk është e ndritshme e rrezatuese në vetvete, por e merr dritën nga dielli.33
 Rrjedhimisht, Bahá’í-të i konsiderojnë filozofët, reformatorët, shenjtorët, mistikët dhe themeluesit e lëvizjeve humanitare si njerëz të zakonshëm. Në mjaft raste, ata mund të jenë frymëzuar nga Perëndia. Sidoqoftë. revelacioni është dhunti vetëm e Manifestimeve, dhe ai është forca shtytëse supreme e gjithë progresit njerëzor.

KONCEPTI BAHÁ’Í I PERËNDISË
 Cili është Perëndia i reveluar kështu nga Manifestimet e njëpasnjëshme? Sipas mësimeve Bahá’í, Perëndia është kaq shumë tej asaj që ka krijuar, sa që gjatë përjetësisë njeriu nuk do të jetë kurrë në gjendje të formulojë ndonjë përfytyrim të qartë për të dhe të arrijë në diçka veç vlerësimit më të largët për natyrën e saj superiore. Edhe në qoftë se ne themi që Perëndia është i Plotfuqishmi, i Gjithdashuri, Pafundësisht i Drejti, të tillë terma rrjedhin nga një përvojë njerëzore tepër e kufizuar e fuqisë, e dashurisë ose e drejtësisë. Me të vërtetë, dija jonë për çdo gjë është e kufizuar në dijen tonë për ato atribute ose cilësi që janë të perceptueshme për ne:
Mësoni se ka dy lloj dijesh: dija për thelbin e diçkaje dhe dija për vetitë e saj. Thelbi i diçkaje njihet përmes vetive të saj; përndryshe, ajo mbetet e panjohur dhe e fshehur.
   Meqenëse dija jonë për gjërat, qoftë edhe për gjëra të krijuara e të kufizuara, është dije e vetive e jo e thelbit të tyre, si është e mundur të kuptojmë në vetë thelbin e tij Realitetin Hyjnor, që është i pakufizuar? … Njohje e Perëndisë; pra, do të thotë kuptim e njohje e atributeve të Tij dhe jo e Realitetit të Tij. Kjo njohje e atributeve është gjithashtu në përpjesëtim me kapacitetin e aftësinë e njeriut; ajo nuk është absolute. 34
 Pra, për qeniet njerëzore dija për Perëndinë do të thotë dije për atributet e cilësitë e Perëndisë, e jo dije e drejtpërdrejtë e thelbit të tij. Por si ta arrijmë dijen për atributet e Perëndisë? Bahá’u’lláh-u ka shkruar se çdo gjë e krijimit është punë e Perëndisë dhe prandaj pasqyron diçka nga atributet e Saj. Për shembull, madje edhe në strukturën e brendshme të një shkëmbi ose të një kristali mund të shihet rregulli i krijimit i Perëndisë. Sidoqoftë, sa më i pastër të jetë objekti, në mënyrë aq më të plotë është i aftë ai të pasqyrojë atributet e Perëndisë. Derisa Manifestimi është forma më e lartë e krijimit që ne njohim, Manifestimi jep dijen më të plotë për Perëndinë që ne mund të kapim:
Çdo gjë që ndodhet në qiell e mbi tokë është dëshmi e  drejtpërdrejtë e revelimit brenda saj të atributeve e të emrave të Perëndisë, duke qenë se brenda çdo atomi barten shenjat që dëshmojnë në mënyrë elokuente për revelacionin e asaj Drite Aq të Madhe. ... Kjo është e vërtetë në shkallën më të lartë për njeriun. ... Sepse në të janë reveluar potencialisht të gjitha atributet dhe emrat e Perëndisë në një shkallë të tillë që asnjë qenie tjetër e krijuar nuk e ka arritur ose kapërcyer. ... Dhe nga të gjithë njerëzit, më të përsosurit, më të shquarit e më të mirët janë këto Manifestime të Diellit të së Vërtetës. Madje gjithë të tjerët, veç këtyre Manifestimeve, jetojnë nga veprimi i Vullnetit të tyre, lëvizin dhe ekzistojnë nëpërmjet vërshimit të hirit të tyre.35
 Edhe pse një shkëmb ose një pemë revelon diçka nga mprehtësia e krijuesit të saj, vetëm një qenie e ndërgjegjshme si njeriu mund të mishërojë në jetën dhe veprat e veta atributet e Perëndisë. Derisa Manifestimet janë qysh në fillim në një gjendje të përsosur, pikërisht në jetët e tyre mund të kuptohet në mënyrë më të plotë domethënia e atributeve të Perëndisë. Perëndia nuk është i kufizuar nga një trup fizik, kështu që ne nuk mund ta shohim atë drejtpërsëdrejti ose të vëzhgojmë personalitetin e tij. Pra, dija jonë për Manifestimin është, në fakt, më e afërta dije që ne mund të kemi për Perëndinë.
Dije me siguri se i Padukshmi kurrsesi nuk mund ta  trupëzojë Thelbin e Tij dhe t’ua revelojë atë njerëzve. Ai është, dhe gjithmonë ka qenë, pafundësisht i lartësuar tej çdo gjëje që mund të tregohet ose perceptohet. ... Ai që është përgjithmonë i fshehur nga sytë e njerëzve kurrë nuk mund të njihet, veçse nëpërmjet Manifestimit të Tij dhe Manifestimi i Tij nuk mund të sjellë provë më të madhe të së vërtetës së misionit të Tij sesa prova e vetë Personit të Tij.36
Dhe në një pasazh tjetër si ky:
Dera e dijes e Qenies së Lashtë gjithmonë ka qenë, dhe do të vazhdojë të jetë përgjithnjë e mbyllur për njerëzit. Asnjë mendje njerëzore kurrë nuk do të lejohet të hyjë në oborrin e Tij të shenjtë. Por, si shenjë të mëshirës së Tij dhe si provë të dashamirësisë së Tij, Ai u ka shfaqur njerëzve Diejt e udhëheqjes së Tij hyjnore, Simbolet e unitetit të tij hyjnor, dhe ka urdhëruar që dija e këtyre Qenieve të shenjtëruara të jetë identike me dijen e Vetë Atij.37
 Sigurisht, vetëm ata që jetojnë gjatë kohës së një Manifestimi kanë rastin ta vëzhgojnë atë drejtpërsëdrejti. Kjo, shpjegonte Bahá’u’lláh-u, është arsyeja që lidhja thelbësore midis njeriut dhe Perëndisë ruhet përmes shkrimeve e fjalëve të çdo Manifestimi. Për Bahá’í-të, fjala e Manifestimit është Fjala e Perëndisë, dhe ndaj kësaj Fjale duhet ta kthejë shikimin individi në jetën e tij të përditshme, në mënyrë që t’i afrohet më shumë Perëndisë dhe të fitojë një dije më të thellë për të. Fjala e shkruar e Perëndisë është mjeti që krijon vetëdijen e pranisë së Perëndisë në jetën e përditshme të një njeriu:
Thuaj: Dëshmia e parë e më e madhe që provon të vërtetën e Tij është vetë Vetja e Tij. Pas kësaj dëshmie vjen Revelacioni i Tij. Për ata që nuk arrijnë të njohin as njërën as tjetrën, Ai ka përpiluar, si provë të realitetit e të së vërtetës së tij, fjalët që ka reveluar. … Ai ka pajisur çdo shpirt me aftësinë për të njohur shenjat e Perëndisë.38
 Kjo është arsyeja që disiplina e lutjes, e meditimit dhe e studimit të përditshëm të shkrimeve të shenjta është pjesë e rëndësishme e praktikës shpirtërore individuale të Bahá’í-ve. Ata e ndiejnë se kjo disiplinë është një nga rrugët më të rëndësishme për t’iu afruar gjithnjë më shumë Krijuesit të tyre.
 Le të bëjmë një përmbledhje: pikëpamja Bahá’í për Perëndinë është se thelbi i tij është përjetësisht e lartësuar, por se atributet dhe cilësitë e tij janë të përfshira tërësisht në Manifestimet.39 Derisa dija jonë për çdo gjë është e kufizuar në dijen për atributet e perceptueshme të kësaj gjëje, dija për Manifestimet është (për njerëzit e zakonshëm) e barazvlefshme me dijen për Perëndinë.40 Praktikisht, kjo dije fitohet përmes studimit, lutjes, meditimit dhe zbatimit praktik të bazuar në Fjalën e reveluar të Perëndisë (d.m.th., në shkrimet e shenjta të Manifestimeve).


7.  Rendi botëror i Bahá’u’lláh-ut


Shumë njerëz kanë dyshime për ekzistencën e Perëndisë, sepse nuk janë në gjendje të zbulojnë ndonjë gjë që t’u provojë se ai ekziston. Si të dimë për Perëndinë dhe si të jemi të sigurtë për ekzistencën e tij, kjo është sigurisht një nga çështjet më të mëdha filozofike e fetare. Përgjigja Bahá’í për këtë çështje është shtjelluar pak a shumë në thellësi në kreun 6. Besimi Bahá’í mëson se Perëndia na ka dhënë një shenjë të qartë të ekzistencës së vet dhe të dashurisë së tij për ne: Manifestimet që ai dërgon nga koha në kohë për t’i bërë të njohur gjinisë njerëzore Vullnetin e tij.
 Sipas Bahá’u’lláh-ut, Perëndia ka premtuar se do të dërgojë një varg Manifestimesh për të udhëhequr e udhëzuar njeriun. Në shkrimet Bahá’í, ky premtim quhet “Besëlidhja e Madhe”. Pasimi i Manifestimeve ose Lajmëtarëve të Perëndisë shkon prapa deri në agimin e kohërave: Moisiu pasoi Abrahamin; Jezui pasoi Moisiun; dhe Muhameti u shfaq pas Jezuit. Në epokën e tanishme, pasimi i premtuar është përmbushur me ardhjen e Bahá’u’lláh-ut. Secili prej lajmëtarëve të tjerë hyjnorë, si ata të njohur nga historia e shkruar dhe ata kujtimi i të cilëve është humbur, kanë pasur një rol të rëndësishëm në skemën hyjnore të gjërave.1
 Besëlidhja është një marrëveshje ose një kontratë që përmban detyrime për të dyja palët. Pjesa e Perëndisë në Besëlidhjen e Madhe është premtimi i tij për një pasim Manifestimesh. Bahá’u’lláh-u mësonte se njerëzit, në përgjigje të kësaj iniciative hyjnore, kanë një detyrim të dyfishtë kundrejt Perëndisë: ata duhet të njohin e të pranojnë Manifestimin, kur ai vjen, dhe t’u binden mësimeve që jep Manifestimi e t’i venë ato në praktikë. Bahá’u’lláh-u ka thënë: “Këto detyra binjake janë të pandara. Asnjëra nuk është e pranueshme pa tjetrën.”2
 Kjo është arsyeja që Bahá’í-të me prejardhe çifute, të krishterë ose nga fe të tjera nuk e konsiderojnë se kanë braktisur besimet e tyre të mëparshme duke u bërë Bahá’í. Ata besojnë se u përgjigjen detyrimeve të veta si besimtarë e si pasues të cilitdo Manifestimi të Perëndisë që ta ketë themeluar traditën e tyre fetare. Ata, si të thuash, “e kanë mbajtur Besëlidhjen” duke pranuar pasimin e Manifestimeve të Perëndisë, në vend që të ndjekin vetëm njërin prej tyre dhe t’u përmbahen mësimeve të tij si superior ndaj gjithë të tjerëve. Ata e konsiderojnë vetveten se po plotësojnë detyrimet shpirtërore që kanë trashëguar nga besimi i tyre amë.
 Edhe një pikë tjetër duhet theksuar lidhur me konceptin Bahá’í për Besëlidhjen e Madhe. Duke qenë se pasimi i Manifestimeve nuk ka pasur fillim, ai nuk do të ketë as fund. Revelacioni Bahá’í nuk pretendon se ai është stadi i fundit në drejtimin e kursit të evolucionit shpirtëror të njerëzve nga Perëndia. Sipas fjalëve të Bahá’u’lláh-ut: “Perëndia ka dërguar poshtë Lajmëtarët e Vet për të pasuar Moisiun e Jesuin, dhe Ai do të vazhdojë të veprojë kështu deri ‘në fundin që nuk ka fund’…”3 Shkrimet Bahá’í përmbajnë sigurimin se, pasi “të kenë kaluar plot njëmijë vjet”, një tjetër Lajmëtar ose Shfaqje e Perëndisë do të shfaqet për të çuar përpara procesin evolucionar që kurrë nuk merr fund.”4
 Brenda kësaj besëlidhjeje gjithpërfshirëse ka edhe lidhje të tjera midis njeriut e Perëndisë, të cilat kanë të bëjnë me stade specifike në evolucionin e gjinisë njerëzore dhe në shpalosjen e qytetërimit. Si njëri dhe tjetri kanë kaluar nëpër shumë stade, dhe Bahá’í-të besojnë se secila prej feve të reveluara ka shërbyer për të arritur një qëllim të veçantë në procesin total. Ashtu si një foshnjë që rritet, mëson gradualisht e hap pas hapi zotësi të ndryshme (të hajë, të ecë, të lexojë, të punojë me të tjerë etj.), në mënyrë që të piqet, edhe gjinia njerëzore është rritur gradualisht drejt pjekurisë shpirtërore, duke e përqëndruar hap pas hapi vëmendjen në zhvillimin e aftësive të ndryshme shpirtërore.
   Për shembull, nëpërmjet revelacionit të Abrahamit, hebrenjtë u vunë në dijeni për njëshmërinë e Perëndisë dhe, me këtë të vërtetë të madhe të reveluar, qenë në gjendje të njihnin mundësitë e zhvillimit njerëzor. Me kohë, ky koncept pati një ndikim të thellë mbi të gjitha qytetërimet Perëndimore e Islamike. Po kështu, Moisiu i reveloi qytetërimit “Ligjin e Perëndisë”, Buda tregoi rrugën sesi të shkëputesh nga vetja, ndërsa Jesui i mësoi njeriut dashurinë e Perëndisë dhe dashurinë për njerëzit e tjerë. Bahá’u’lláh-u ka shpjeguar se ky zhvillim gradual i ndërgjegjes shpirtërore të njeriut është si i natyrshëm, edhe i nevojshëm. Foshnja duhet të mësojë të ecë para se të mësojë të vrapojë e të kërcejë.
 Për të kryer një detyrë të veçantë, njeriu ka nevojë të mësojë mjetet e përshtatshme për ta bërë këtë. Sipas besimit Bahá’í, çdo Manifestim u ka siguruar atyre që kanë njohur pozitën e tij këto mjete thelbësore, duke bërë një besëlidhje midis pasuesve të vet dhe vetes së tij. Në mësimet Bahá’í, kjo besëlidhje është quajtur “Besëlidhja e Vogël”. Ajo është riformuluar nga çdo lajmëtar i Perëndisë sipas nevojave në ndryshim të një race njerëzore që evoluonte. Ajo është “e Vogël” jo sepse është e parëndësishme, por për shkak të funksioneve të saj brenda kuadrit të objektivave e të qëllimeve të Besëlidhjes së Madhe. Besëlidhja e Vogël mund të quhet një “besëlidhje ndihmëse” ose një “besëlidhje suplementare”, derisa shërben si ndihmë për synimet më të gjera e të përjetshme të Perëndisë.5
 Siç e kemi vënë në dukje, Bahá’í-të janë të mendimit se misioni i posaçëm i revelacionit Bahá’í është vendosja e unitetit botëror. Prandaj Besëlidhja e Bahá’u’lláh-ut synonte drejt këtij qëllimi. Për Bahá’í-të, uniteti botëror duhet të përfshijë jo vetëm lindjen e një ndjenje të fortë vëllazërimi e dashurie midis të gjithë popujve, por edhe krijimin e institucioneve globale të nevojshme për zhvillimin e një jete sociale harmonioze e të bashkuar të planetit. Lufta duhet të eliminohet përgjithmonë dhe të vendoset fort paqja universale midis të gjitha kombeve e komuniteteve të tokës.
 Në shkrimet Bahá’í, ky përfytyrim i së ardhmes së gjinisë njerëzore është quajtur “Rendi Botëror” i Bahá’u’lláh-ut. Një përfytyrim i tillë është marramendës për nga rëndësia e tij. Ndërsa mjaft njerëz do të jenë, ka të ngjarë, dakord se ky qëllim Bahá’í është me vlerë, mjaft të tjerë mund ta konsiderojnë si diçka utopike të besosh se një shoqëri e tillë ideale do të mund të arrihet ndonjëherë. Për më tepër, shumë njerëz kanë përshtypjen se feja duhet të merret krejtësisht vetëm me zhvillimin e brendshëm të individit, dhe ata çuditen kur shohin një besim që e vë kaq shumë theksin te jeta kolektive e shoqërisë njerëzore, te format e organizimit shoqëror dhe te arritja e qëllimeve sociale.
 Arsyeja përse Bahá’í-të kanë bindjen që koha për bashkimin e njerëzimit ka ardhur, qëndron në besimin e tyre se uniteti botëror është Vullneti i Perëndisë: Perëndia do që gjinia njerëzore të jetë e bashkuar; ajo e ka krijuar njeriun me potencial për unitet dhe e ka pajisur atë me mjetet për ta zhvilluar këtë potencial. Besëlidhja e Bahá’u’lláh-ut shihet si instrumenti parësor i dhënë nga Perëndia për ta çliruar këtë potencial shpirtëror te njeriu dhe për të arritur më pas unitetin botëror. Kjo Besëlidhje e pajis njeriun me fuqi shpirtërore që krijon shpresë, ndryshon zemrat dhe zhduk paragjykimet. Ajo siguron, gjithashtu, një sistem ligjesh e institucionesh shoqërore, që veprojnë mbi bazën e parimeve shpirtërore dhe që i lidhin këto me punët praktike të jetës njerëzore. Bahá’í-të e ndiejnë se, përmes këtij sistemi, gjinia njerëzore mund të krijojë një shoqëri globale të bazuar në drejtësi:
Ekuilibri botëror është tronditur nga ndikimi drithërues i  këtij Rendi Botëror madhështor e të ri. Jeta e organizuar e gjinisë njerëzore është revolucionarizuar nga veprimi i këtij Sistemi unikal, të mahnitshëm, të ngjashëm me të cilin kurrë s’kanë parë sytë e vdekshëm.6
 Rolin kryesor në hedhjen e themeleve të sistemit të Bahá’u’lláh-ut e luajti djali i tij, ‘Abdu’l-Bahá-i. Vendin që zë ‘Abdu’l-Bahá-i në historinë Bahá’í e kemi shtjelluar më parë; rëndësia e rolit të tij në misionin e Bahá’u’lláh-ut pasqyrohet në faktin që Bahá’u’lláh-u e emëroi atë si “Qendra e Besëlidhjes Sime”. ‘Abdu’l-Bahá-it iu dha kompetenca për të interpretuar revelacionin Bahá’í dhe ishte siguruar që interpretimi i tij do të ishte në mënyrë të pagabueshme i udhëhequr nga Perëndia.7  Bahá’u’lláh-u i la gjithashtu djalit të vet drejtimin e zbatimit të mësimeve të tij, bashkë me përgjegjësinë për marrjen e të gjitha vendimeve lidhur me themelimin e institucioneve të Rendit Botëror të Bahá’u’lláh-ut. Pikërisht duke vepruar sipas këtyre kompetencave, ‘Abdu’l-Bahá-i prodhoi gamën e gjerë të shkrimeve, që tani bëjnë pjesë në literaturën bazë të Besimit Bahá’í.
 ‘Abdu’l-Bahá-i, nga ana e vet, caktoi Shoghi Effendi Rabbanin si Ruajtësin e komunitetit Bahá’í dhe si interpretuesin e shkrimeve të shenjta pas tij. ‘Abdu’l-Bahá-i kishte gjithashtu nën mbikqyrje krijimin e asambleve të para shpirtërore lokale, të cilat do të evoluonin, duke u bërë institucionet themelore të Rendit Botëror. Puna e Shoghi Effendi-ut bëri të mundur ngritjen e Shtëpisë Universale të Drejtësisë.
 Shembulli i jetës së ‘Abdu’l-Bahá-it tregoi prakticitetin dhe vlerën e mësimeve të Bahá’u’lláh-ut për jetën dhe zhvillimin shpirtëror individual. Megjithatë, ai nuk është parë si një Manifestim ose Lajmëtar tjetër i rangut të Báb-it e të Bahá’u’lláh-ut. Ndërsa autoriteti i një Manifestimi vjen drejtpërsëdrejti nga Perëndia dhe është pjesë e vetë natyrës shpirtërore të tij, autoriteti i ‘Abdu’l-Bahá-it i ishte dhënë atij nga Bahá’u’lláh-u. Megjithatë, Bahá’í-të e konsiderojnë ‘Abdu’l-Bahá-in se ka qenë i vetmi që qe caktuar të shërbente si shembulli i përsosur i mësimeve Bahá’í, dhe Shoghi Effendi-u e ka përshkruar atë me këto fjalë:
Ai është, dhe duhet parë gjithmonë, para së gjithash e mbi të gjitha, si Qendra dhe Strumbullari i Besëlidhjes së pashoqe e gjithpërfshirëse të Bahá’u’lláh-ut, si vepra e tij më e lavdërueshme, Pasqyra pa njollë e Dritës së Tij, Shembulli i përsosur i Mësimeve të Tij, Interpretuesi i pagabueshëm i Fjalës së Tij, mishërimi i çdo ideali Bahá’í… në personin e ‘Abdu’l-Bahá-it janë shkrirë e harmonizuar plotësisht karakteristikat e papajtueshme të një natyre njerëzore dhe të dijes e përsosurisë mbinjerëzore.8
 Bindja për realizueshmërinë e unitetit botëror, e shoqëruar me përkushtimin e vullnetin për të punuar për këtë qëllim, përbën mbase, të vetmen karakteristikë më të shquar të komunitetit Bahá’í. Ky është dallimi më i dukshëm midis Besimit Bahá’í dhe feve të reveluara të mëparshme. Përsa u përket mësimeve shpirtërore dhe doktrinave bazë të tij, Besimi Bahá’í ka shumë pika kontakti me fetë tradicionale, veçanërisht me ato të grupit Semitik (Judaizmin, Krishtërimin dhe Islamin). Por përqëndrimi Bahá’í në arritjen e unitetit botëror e të një qytetërimi botëror, që rrjedh nga besimi në Besëlidhjen e Bahá’u’lláh-ut me ta, është si i kohës, edhe unikal. Në një paraqitje të lexuar gjerësisht lidhur me mundësitë e unitetit botëror e të një qytetërimi global, shkencëtari amerikan i shkencave shoqërore, Profesor Uorren Uogër thotë: “… nga të gjitha fetë pozitive të skenës së sotme që pretendojnë për autoritet hyjnor, e vetmja që pa mëdyshje e pothuaj me një mendje i është kushtuar detyrës së bashkimit të gjinisë njerëzore, është Besimi Bahá’í”.9
 Besëlidhja e posaçme që Bahá’u’lláh-u ka bërë me gjininë njerëzore vepron përmes një sistemi të quajtur Rendi Administrativ. Më lart e pamë se mësimet dhe shkrimet e Bahá’u’lláh-ut ndahen në disa kategori të ndryshme. Midis temave që ka trajtuar Bahá’u’lláh-u, janë disa koncepte e doktrina bazë; parime e porosi për udhëheqjen e gjinisë njerëzore; ligje e urdhëra që konsiderohen si thelbësore për zhvillimin vetjak e për organizimin shoqëror; institucione të posaçme, që formojnë një pjesë përbërëse të revelacionit Bahá’í dhe që nuk mund të shkëputen nga mësimet shpirtërore.
 Ligjet dhe urdhërat, nga njëra anë, institucionet e komunitetit Bahá’í, nga ana tjetër, përbëjnë së bashku sistemin e quajtur “Rendi Administrativ” i Besimit Bahá’í. Është ky Rend Administrativ që jep shprehjen thelbësore të Besëlidhjes së Vogël të Bahá’u’lláh-ut me gjininë njerëzore.10 Tipari dallues i Besëlidhjes së Vogël është se themeluesi ka specifikuar ligjet e institucionet që do të qeverisin komunitetin e pasuesve të tij gjatë historisë. Për më tepër, ai në shkrimet e veta, me firmën e vulën e vet, ka shpjeguar natyrën e saktë të secilit prej këtyre institucioneve: kufizimet e tij, prerogativat e tij, funksionet e tij dhe rolin e tij. Themelet e këtij sisemi janë hedhur nga ‘Abdu’l-Bahá-i dhe nga Ruajtësi i Besimit Bahá’í, Shoghi Effendi-u, duke vepruar të dy sipas kompetencave që u ishin dhënë në mënyrë të qartë nga Bahá’u’lláh-u e në përputhje me direktivat e shkruara të Bahá’u’lláh-ut.
 Dy institucionet kryesore të Rendit Administrativ, të cilësuara nga Shoghi Effendi-u si “shtyllat” e tij, janë Ruajtësia dhe Shtëpia Universale e Drejtësisë. Rolin që ka luajtur Ruajtësi dhe natyrën e autoritetit që i jepet atij në Besëlidhje i kemi trajtuar më parë. Megjithëse ai nuk jeton më, interpretimet që ai u ka bërë mësimeve Bahá’í vazhdojnë të kenë të njëjtën shkallë autoriteti për komunitetin Bahá’í si në kohën e Ruajtësisë së tij. Shtëpia Universale e Drejtësisë qe themeluar nga vetë Bahá’u’lláh-u si organi legjislativ më i lartë i Rendit Administrativ Bahá’í. Lidhur me raportin midis Shtëpisë Universale të Drejtësisë dhe Ruajtësisë, e para ka shkruar:
Duhet kuptuar … që, para se të nxjerrë ligje për çfarëdo çështje, Shtëpia Universale e Drejtësisë studion me kujdes e në mënyrë të plotë si Tekstet e Shenjta dhe shkrimet e Shoghi Effendi-ut për subjektin në fjalë. Interpretimet e shkruara nga Ruajtësi i dashur përfshijnë një gamë të gjerë subjektesh dhe janë njëlloj të detyrueshme si dhe vetë Teksti.11
 Bahá’u’lláh-u u dha emrin “Shtëpi të Drejtësisë” institucioneve legjislative qendrore të besimit të tij. Një Shtëpi e Drejtësisë përbëhet prej nëntë besimtarësh të rritur të komunitetit, që zgjidhen periodikisht. Përfundimisht, Shtëpi të Drejtësisë do të vendosen në tre nivele: (1) lokal (një bashki ose një vendbanim më vete); (2) dytësor (zakonisht kombëtar); dhe (3) ndërkombëtar. Deri më sot, ky institucion është krijuar vetëm në nivel ndërkombëtar, me zgjedhjen e së parës Shtëpi Universale të Drejtësisë në një kuvend ndërkombëtar të mbajtur më 1963. Është ky organizëm që drejton sot Bahá’í-të në gjithë botën. Ai është i vetmi mjet legjislativ i besimit dhe, sipas teksteve të qarta të Bahá’u’lláh-ut e të ‘Abdu’l-Bahá-it, aktet e tij kanë për Bahá’í-të të njëjtin autoritet si dhe vetë tekstet. I vetmi dallim është se Shtëpia e Drejtësisë, me evoluimin e komunitetit Bahá’í dhe krijimin e kushteve të reja, ka të drejtën t’i rikthehet e të ndryshojë cilindo prej akteve të veta, ndërsa ligjet që përmbahen në tekstet Bahá’í do të mbeten të pandryshuara.
 Administrimi i Besimit Bahá’í në nivel kombëtar e lokal në kohën e sotme kryhet përmes “asambleve shpirtërore” kombëtare e lokale. Këto institucione zgjidhen e funksionojnë në mënyrë të ngjashme me Shtëpinë e Drejtësisë dhe përfundimisht do të quhen “Shtëpi të Drejtësisë” dytësore e lokale.
 Bahá’í-të besojnë se, ndërsa Shtëpitë e Drejtësisë lokale e dytësore do të jenë nën udhëheqjen e Perëndisë, vendimet e Shtëpisë Universale të Drejtësisë janë pa krahasim të frymëzuara e me autoritet. Për ta ky institucion përfaqëson përpjekjen supreme të gjinisë njerëzore për të arritur te Perëndia në frymën e unitetit e të harmonisë. Bahá’u’lláh-u ka thënë se vetë Perëndia e ka bërë të mundur këtë dhe se Ai do t’i ruajë prej gabimeve veprimet e Shtëpisë Universale të Drejtësisë.12
 Ka gjithashtu institucione Bahá’í në nivel kontinental, kombëtar, rajonal e lokal, disa prej të cilave zgjidhen e funksionojnë nëpërmjet konsultimesh e marrje vendimesh, disa të tjera janë të emëruara e veprojnë kryesisht nëpërmjet shërbimesh që i kryejnë anëtarët individualë të tyre. Këtë sistem do ta shohim më me hollësi në kreun tjetër.
 Sistemi i institucioneve është pjesë përbërëse e Besimit Bahá’í, që nuk mund të ndahet nga parimet e mësimet thjesht shpirtërore. Bahá’í-të besojnë se Rendi Administrativ i tyre përfaqëson “bërthamën” dhe “modelin” e një rendi të ri shoqëror, të destinuar të realizojë bashkimin e gjinisë njerëzore. Shoghi Effendi-u ka thënë për këtë:
…ky Rend Administrativ ndryshon në themel nga çdo gjë që ka krijuar cilido Profet më parë, duke qenë se Vetë Bahá’u’lláh-u na ka reveluar parimet e tij, ka vendosur institucionet e tij, ka caktuar personin për interpretimin e Fjalëve të Tij dhe i ka dhënë kompetencën e nevojshme organizmit [Shtëpisë Universale të Drejtësisë] të caktuar për të plotësuar e për të zbatuar porositë e Tij ligjvënëse.13
 Ka rëndësi të bëhet një dallim i qartë midis Rendit Administrativ të Besimit Bahá’í dhe Rendit Botëror të ardhshëm të konceptuar nga Bahá’u’lláh-u. Kur flasin për Rendin Botëror, Bahá’í-të i referohen efektit të plotë që, siç besojnë ata, do të kenë përfundimisht mësimet e themeluesit të besimit të tyre në vendosjen e një qeverije botërore, të një paqeje të qëndrueshme e të një qytetërimi të bashkuar planetar. Është e qartë se ky Rend Botëror ende nuk ekziston; përkundrazi, ai është synimi drejt të cilit bën përpjekje komunitetit Bahá’í. Por institucionet kryesore të Rendit Administrativ ekzistojnë e funksionojnë tashmë si pjesë përbërëse e komunitetit ndërkombëtar të Bahá’í-ve.
 Shoghi Effendi-u ka dhënë një përmbledhje të përfytyrimit të Bahá’u’lláh-ut për Rendin Botëror të ardhshëm, që po e citojmë pjesërisht këtu poshtë:
Uniteti i racës njerëzore, siç e ka përfytyruar Bahá’u’lláh-u, nënkupton krijimin e një komonuellthi botëror, në të cilin të gjitha kombet, racat, bindjet e klasat janë të bashkuara ngushtë e përgjithmonë dhe ku autonomia e shteteve anëtare, si dhe liria e iniciativa personale e individëve që i përbëjnë ruhen në mënyrë përfundimtare e të plotë. Ky komonuellth, me aq sa jemi në gjendje ta përfytyrojmë, duhet të përbëhet prej një organi legjislativ botëror, anëtarët e të cilit, si të besuarit e mbarë gjinisë njerëzore, do të kontrollojnë, në fund të fundit, të tëra burimet e të gjitha kombeve përbërëse dhe do të nxjerrin ligjet e nevojshme për të rregulluar jetën, për të plotësuar nevojat e për të ndërtuar marrdhëniet e të gjitha racave e të të gjithë popujve. Një pushtet ekzekutiv botëror, i mbështetur nga një Forcë e armatosur ndërkombëtare, do të vejë në zbatim vendimet që janë arritur, do të aplikojë ligjet e nxjerra nga organi legjislativ botëror dhe do të ruajë unitetin organik të tërë komënuellthit. Një gjykatë botërore do të gjykojë e do të japë verdiktin e saj të detyrueshëm e përfundimtar në të gjitha grindjet që mund të lindin midis elementëve të ndryshëm që përbëjnë këtë sistem universal. Një alfabet botëror, një letërsi botërore, një sistem uniform e universal paraje, peshash e matjeje do të thjeshtojë e lehtësojë shkëmbimet dhe mirëkuptimin midis kombeve e racave të gjinisë njerëzore….
 Rivalitetet, mëritë e intrigat kombëtare do të pushojnë dhe armiqësia e paragjykimi racial do të zëvendësohen nga miqësia, mirëkuptimi e kooperimi racial. Shkaqet e grindjeve fetare do të mënjanohen përgjithmonë, barrierat e kufizimet ekonomike do të hiqen tërësisht dhe dallimet e tepruara midis klasave do të eliminohen…14
 Bahá’í-të nuk janë të mendimit se Rendi Botëror do të krijohet vetëm me përpjekjet e tyre ose përmes besimit të tyre. Ata mendojnë se Vullneti i Perëndisë vepron në shumë rrugë të ndryshme e në nivele të ndryshme, në të gjitha anët e botës e përmes të gjithë popujve, për të sjellë këtë arritje të madhe. Lidhja e Kombeve dhe Kombet e Bashkuara shihen si hapa veçanërisht të rëndësishëm në rrugën e bashkimit. Prandaj shumë Bahá’í marrin pjesë aktive në veprimtaritë e agjensitë e Kombeve të Bashkuara, si dhe në shumë lëvizje të tjera jopolitike ndërkombëtare. Megjithatë, ata janë të mendimit se besimit të tyre dhe Rendit Administrativ të tyre u takon të luajnë një rol qendror e jetësor në procesin e krijimit të një bote të bashkuar.
 Për të kuptuar se si e shohin Bahá’í-të raportin midis besimit të tyre e Rendit Administrativ të tij, nga njëra anë, dhe synimit për të arritur paqen botërore e për të vendosur një Rend Botëror, nga ana tjetër, le të kujtojmë se ata e lidhin qytetërimin e ardhshëm botëror me mijëvjeçarin apo me ardhjen e “Mbretërisë së Perëndisë”, që përmendet në shkrimet e shenjta të feve të tjera. Ata besojnë se vendosja e paqes dhe e unitetit botëror përfaqëson vendosjen e Mbretërisë së Perëndisë mbi tokë, triumfin përfundimtar të së mirës mbi të keqen, siç parashikohet me fjalë simbolike në fetë e kaluara. Ata besojnë se është Vullneti i Perëndisë të realizojë këtë Rend Botëror dhe se i tillë ka qenë qëllimi i tij gjatë gjithë historisë botërore.
 Në disa tradita fetare, vendosja e Mbretërisë së Perëndisë shihet vetëm si një veprim i Perëndisë. Presupozohet se roli i njeriut në këtë proces do të jetë thelbësisht pasiv dhe se ardhja e Mbretërisë do të ndodhë në mënyrë të menjëhershme, magjike e të mbinatyrshme.15
 Bahá’í-të besojnë se Perëndia është i plotfuqishëm dhe se, me siguri, mund ta impononte Mbretërinë e vet mbi tokë në mënyrë të menjëhershme, po të ishte në fakt ky vullneti i tij. Por Bahá’u’lláh-u shpjegonte se Perëndia kërkon të na japë disa mësime me mënyrën se si lind Mbretëria. Bahá’í-të mendojnë se shoqëritë e sotme nuk u janë përgjigjur dot nevojave tona reale, sepse ato bazohen në qëndrime e praktika që janë në kundërshtim me Ligjin Hyjnor. Kështu, në të njëjtën kohë që Perëndia është duke vendosur Mbretërinë e vet të premtuar mbi tokë, ai po na lejon gjithashtu të mësojmë nga përvoja – përvoja e të jetuarit me pasojat e vetë veprimeve tona – natyrën e vërtetë të aftësive e të kufizimeve tona. Bahá’u’lláh-u tërhiqte vëmendjen se vetëm përmes kuptimit të thellë e pranimit të gabimeve të shkuara nga ana jonë, ne do të jemi të mbrojtur nga përsëritja e të njëjtave gabime tragjike që kanë çuar në gjendjen e sotme botërore, me rrezikun e përhershëm të luftës dhe me vuajtjet, shfrytëzimin e dëshpërimin e saj.16
 Bahá’u’lláh-u e përfytyronte vendosjen e një Rendi Botëror në tre stade të njëpasnjëshme. Stadi i parë është një periudhë rënieje sociale e vuajtjesh gjerësisht të përhapura, vuajtjesh më të mëdha për nga përmasat e intensiteti sesa ato që kanë qenë njohur më parë. Bahá’í-të besojnë se ky stad i parë është tashmë mjaft i avancuar dhe se konfuzioni që brengos botën e sotme, me kohë do të verë në provë çdo jetë njerëzore dhe të gjitha institucionet sociale ekzistuese. Në veprën e tij The Promised Day Is Come [Dita e premtuar ka ardhur], Shoghi Effendi-u e ka cilësuar këtë vuajtje njerëzore edhe si një “fatkeqësi që shpaguhet” edhe si “akt disipline të shenjtë e supreme” nga ana e Perëndisë:
Kjo është në të njëjtën kohë një sprovë nga Perëndia dhe një proces spastrues për mbarë gjininë njerëzore. Zjarret e tij dënojnë zvetënimin e racës njerëzore dhe i bashkojnë pjesët përbërëse të saj në një komunitet të vetëm organik, të pandashëm e gjithpërfshirës. Në këto vite fatale, gjinia njerëzore … ftohet të japë llogari për veprimet e saj të kaluara dhe, në të njëjtën kohë, spastrohet e përgatitet për misionin e saj të ardhshëm. Ajo nuk mundet as t’u shpëtojë përgjegjësive të së kaluarës, as t’u shmanget atyre të së ardhmes.17
 Sipas besimit Bahá’í, periudha e tanishme e vuajtjeve dhe e vështirësive do të arrijë kulmin në një spazmë të përbotshme shpirtërore, fizike e sociale. Kjo krizë do të shënojë fundin e stadit të parë dhe kalimin në stadin e dytë të planit të Perëndisë. Bahá’u’lláh-u i referohet në këtë mënyrë kësaj krize:
Ne kemi caktuar për ju një kohë, O njerëz! Në qoftë se ju nuk do ta ktheni shikimin drejt Perëndisë në orën e caktuar, Ai me të vërtetë do të ushtrojë dhunën ndaj jush dhe do të bëjë që fatkeqësi të rënda të bien mbi ju në çdo drejtim. Sa i ashpër është, me të vërtetë, dënimi me të cilin Zoti do t’ju dënojë ju atëherë!18
 Stadi i dytë në përparimin e gjinisë njerëzore drejt Rendit Botëror do të shohë përmbushjen e “Paqes së Vogël”. Në dritën e thënieve të ndryshme që përmbahen në shkrimet Bahá’í, mbase do të ishte e saktë të thuhej se ky stad i dytë shihet si pushim i përhershëm i luftës, sesa si një paqe globale konkrete dhe e plotë. Paqja e Vogël është një term që përdoret për të cilësuar një paqe politike, e cila do të përfundohej midis kombeve të botës me anë të një marrëveshjeje ndërkombëtare. Tipari themelor i Paqes së Vogël është vendosja e garancive të sigurimit ndërkombëtar, për të parandaluar luftën midis kombeve. Këto garanci do të theksoheshin shprehimisht në një marrëveshje zyrtare të mbështetur nga të gjitha kombet e tokës dhe të bazuar në parimin e “sigurimit kolektiv”, sipas të cilit të gjitha kombet do të ngriheshin kolektivisht për të shtypur çdo komb agresor. Bahá’u’lláh-u ka thënë: “Nëse ndonjëri prej jush rrëmben armët kundër një tjetri, ngrihuni të gjithë kundër tij, sepse kjo s’është veçse drejtësi që duket sheshit”.19
 ‘Abdu’l-Bahá-i e ka përpunuar më tej këtë temë në pasazhin që vijon:
   Ata [sovranët e botës] duhet të përfundojnë një traktat detyrues dhe të bëjnë një besëlidhje, dispozitat e të cilave të jenë të efektshme, të padhunueshme e të përcaktuara mirë, t’i shpallin këto në gjithë botën dhe të sigurojnë miratimin e mbarë gjinisë njerëzore. … Të gjitha forcat e njerëzimit duhet të mobilizohen për të siguruar qëndrueshmërinë e vazhdimësinë e kësaj Besëlidhjeje Supreme. Në këtë Pakt gjithëpërfshirës duhet të fiksohen qartë caqet e kufijtë e të gjitha kombeve pa përjashtim, të përkufizohen në mënyrë përfundimtare parimet që rregullojnë marrëdhëniet midis qeverive dhe të përcaktohen të gjitha marrëveshjet e detyrimet ndërkombëtare. … Parimi themelor që rregullon këtë Pakt solemn duhet të jetë aq i përcaktuar, saqë në qoftë se më pas një qeveri do të shkelte ndonjë prej dispozitave të tij, të gjitha qeveritë e tokës të ngriheshin për ta detyruar atë të nënshtrohej plotësisht, madje vetë gjinia njerëzore, si një njeri i vetëm, të vendoste që me të gjitha mjetet në dispozicion ta përmbyste atë qeveri. Në qoftë se ky ilaç më i madh do të aplikohej në trupin e sëmurë të botës, ai padyshim do të shërohej nga sëmundjet dhe do të mbetej përjetë i shëndoshë e i sigurt.20
 Bahá’í-të besojnë se Paqja e Vogël do të vijë shumë shpejt pas përfundimit të periudhës së tanishme plot vuajtje e trazira sociale. Me të vërtetë, ata janë të mendimit se këto tragjedi të fundit do të ushtrojnë ndikimin kryesor për t’i shtyrë njerëzit e kombet që, me çdo kusht, t’i japin fund luftës. ‘Abdu’l-Bahá-i ka parashikuar se Paqja e Vogël do të përurohet në këtë shekull.21
 Paqja e Vogël shihet si preludi i nevojshëm i kalimit në një stad të tretë për krijimin e një Rendi Botëror, një stad ky që do të vijë shumë më gradualisht. Këtë stad të fundit Bahá’u’lláh-u e ka quajtur “Paqja Madhe”. Ardhja e saj, ka thënë ai, do të koincidojë me lindjen e Rendit Botëror Bahá’í. Paraqitjen që i ka bërë Shoghi Effendi-u këtij Rendi Botëror të ardhshëm e kemi cituar pjesërisht më parë në këtë kapitull. Në një pasazh tjetër, ai e ka përmendur atë si “shkrirja përfundimtare e të gjitha racave, bindjeve, klasave e kombeve”. Ndërsa Paqja e Vogël do të arrihet prej “kombeve të tokës ende të pandërgjegjshme për Revelacionin [e Bahá’u’lláh-ut] dhe ende të pavullnetshme për të zbatuar parimet e përgjithshme [të tij]”, Paqja e Madhe mund të vijë vetëm “pasi të jetë pranuar karakteri e të jenë njohur rivendikimet e Besimit të Bahá’u’lláh-ut”.22 Bahá’í-të besojnë se pikërisht gjatë evolucionit nga Paqja e Vogël te Paqja e Madhe, misioni i Bahá’u’lláh-ut do të njihet plotësisht nga popujt e tokës dhe parimet e tij do të pranohen e zbatohen në mënyrë të ndërgjegjshme nga mbarë gjinia njerëzore.
 Rendi Administrativ i Besimit Bahá’í shihet si “forma embrionale” e Rendit Botëror të ardhshëm. Sipas Shoghi Effendi-ut, institucionet dhe ligjet e Rendit Administrativ Bahá’í “janë të destinuara të jenë model për shoqërinë e ardhshme, instrument suprem për vendosjen e Paqes së Madhe dhe i vetmi mjet për bashkimin e botës e për shpalljen e mbretërisë së ndershmërisë e të drejtësisë mbi tokë”.23
 Përfytyrimi i Paqes së Madhe i korrespondon një përfytyrimi të ngjashëm të Habakukut24 të kohës kur “toka do të mbushet me dijen e lavdisë së Zotit, ashtu si ujërat mbushin detin” (Habakuk, 2:14). Ajo do të shënojë “shërimin e kombeve”, që premtohet në apokalipsin Kristian (Revelacioni 22:2). Ajo do të sjellë jo vetëm një qytetërim botëror, por edhe frymëzimin e masave”. Ajo përfaqëson “arritjen e moshës madhore të mbarë racës njerëzore”.25
 Duke folur për Paqen e Madhe, Shoghi Effendi-u ka thënë:
Atëherë një qytetërim botëror do të lindë, do të lulëzojë dhe do të përjetësohet, një qytetërim tërë jetë, që bota kurrë s’e ka parë dhe që ende nuk mund ta përfytyrojë. Atëherë Besëlidhja e Përjetshme do të përmbushet në tërë plotësinë e saj. Atëherë premtimi që ruhet në të gjithë Librat e Perëndisë do të plotësohet dhe të gjitha profecitë e thëna nga Profetët e vjetër do të ndodhin, dhe përfytyrimi i parashikuesve e i poetëve do të realizohet. Atëherë planeti, i gjallëruar nga besimi universal i banorëve të tij te Perëndia i vetëm dhe nga besnikëria e tyre ndaj një Revelacioni të përbashkët, do të pasqyrojë, brenda kufizimeve që i janë imponuar, lavditë e ndritshme të sovranitetit të Bahá’u’lláh-ut … dhe do të përshëndetet si qielli tokësor, i aftë të përmbushë atë fat të patreguar që i është caktuar, qysh prej kohësh që s’mbahen mend, nga dashuria e urtësia e Krijuesit të tij.26
 Bahá’í-të e shohin se Vullneti i Perëndisë po vepron në dy rrugë ose në dy nivele. Nga njëra anë, është Vullneti i përgjithshëm i Perëndisë që përfshin gjithshka dhe që vepron në zemrën e çdo ngjarjeje në historinë njerëzore, sado e parëndësishme të jetë ajo në dukje. Të gjitha gjërat, në fund të fundit, i shërbejnë qëllimit të Perëndisë për bashkimin e gjinisë njerëzore. Për këtë arsye, Bahá’í-të mbështesin ngrohtësisht shumë kauza universale e humanitare dhe përpiqen të vlerësojnë elementët pozitivë në kauza të tjera, për filozofitë e të cilave ata mund të mos jenë plotësisht të një mendjeje.
 Nga ana tjetër, Bahá’í-të kanë bindjen se besimi i tyre dhe Rendi Administrativ i tij përfaqësojnë një degëzim të posaçëm të Vullnetit të Perëndisë për këtë epokë. Përmes tij, fryma dhe modeli i unitetit kanë depërtuar në punët njerëzore. Bahá’í-të shohin si detyrë të vet parësore ta përsosin këtë mjet të dhënë nga Perëndia. Kur ndikimi i revelacionit të ri të fillojë të depërtojë gjithë shoqërinë, atëherë do të zhvillohet procesi i evoluimit nga Paqja e Vogël te Paqja e Madhe. Njerëzit do të njohin Vullnetin e Perëndisë ndaj gjinisë njerëzore dhe do të jenë dëshmitarë të vendosjes së Mbretërisë së Perëndisë mbi tokë.


8.  Administrimi dhe ligjet

Bahá’í-të konsiderojnë si një ndër tiparet dalluese të fesë së tyre faktin që ajo është Besëlidhja e posaçme e Bahá’u’lláh-ut, përmes së cilës do të lindin një rend botëror dhe një qytetërim botëror i ardhshëm. Ata kanë bindjen se bërthama dhe modeli i këtij sistemi të ardhshëm global ekziston tashmë në ligjet e në Rendin Administrativ të konceptuar nga themeluesi i fesë së tyre dhe të plotësuar e zhvilluar nga ‘Abdu’l-Bahá-i dhe Shoghi Effendi-u. Për këtë arsye, Bahá’í-të i kushtojnë një pjesë të madhe të kohës e të energjive të veta zhvillimit të institucioneve të komunitetit të tyre. Këto agjensi të rendit administrativ Bahá’í përdoren jo vetëm për të zgjidhur probleme e për të marrë vendime kolektive brenda komunitetit të besimtarëve; ato gjithashtu ushtrohen e përsosen vazhdimisht, në mënyrë që potencialet e tyre administruese të dhuruara nga Perëndia të mund të dalin hap pas hapi në pah, ashtu si aftësitë njerëzore dalin në pah nëpërmjet arsimit e përpjekjeve të vazhdueshme.
 Kjo shpjegon interesin e madh për procesin administrativ, që kanë treguar shumë vëzhgues të komunitetit Bahá’í. Bahá’í-të besojnë se Perëndia ka shpëtuar, për qëllime hyjnore, një nga veprimtaritë e qytetërimit të kohëve të sotme, që nga pikëpamja njerëzore është ndër më të korruptuarat e me të cilën është abuzuar më shumë. Ata janë të mendimit se Perëndia ka ndërmend që shërbimi administrativ të bëhet një veprimtari shpirtërore, e cila lumturon jo vetëm ata që kontribuojnë drejtpërsëdrejti në të, por edhe gjithë shoqërinë që mbështetet tek ajo.1

INSTITUCIONET E BESIMIT BAHÁ’Í
 Duke u udhëhequr nga shkrimet e Ruajtësit të Besimit Bahá’í dhe me autoritetin e rolit legjislativ e ekzekutiv të Shtëpisë Universale të Drejtësisë, organizimi i komunitetit Bahá’í është strukturuar rreth dy tipe insitucionesh bazë: (1) atyre që janë të caktuara për të marrë vendime lidhur me jetën dhe qëllimet e komunitetit; dhe (2) atyre që kanë si funksion të mbrojnë komunitetin e të kontribuojnë në rrugë të posaçme për përhapjen e besimit. Institucionet vendimore janë, në thelb, Shtëpia Universale e Drejtësisë, që vepron në nivel ndërkombëtar, dhe asambletë shpirtërore, të cilat ekzistojnë si në nivel kombëtar dhe në atë lokal. Institucionet mbrojtëse/përhapëse rrjedhin nga pushtetet që u ka dhënë Duarve të Kauzës së Perëndisë Besëlidhja e Bahá’u’lláh-ut, dhe që janë zgjeruar nga Ruajtësi e më pas nga Shtëpia Universale e Drejtësisë, duke përfshirë trupa këshilltarësh dhe grupe ndihmëse. Ata këshillojnë, inkurajojnë e stimulojnë si asambletë shpirtërore, edhe besimtarët individualë. Këto dy degë të rendit administrativ Bahá’í do t’i trajtojmë më poshtë.

SHTËPIA UNIVERSALE E DREJTËSISË DHE
ASAMBLETË SHPIRTËRORE
 Në kuadrin e përgatitjes për të vendosur më në fund në çdo qytet një Shtëpi të Drejtësisë, siç bëhej thirrje në shkrimet e Bahá’u’lláh-ut, ‘Abdu’l-Bahá-i ka thënë se, sapo numri i Bahá’í-ve të rritur në një lokalitet arrin nëntë veta ose më shumë, duhen bërë zgjedhjet për krijimin e një “Asambleje Shpirtërore Lokale”, e cila të shërbejë si organizmi qeverisës i besimit në atë lokalitet. Çdo asamble shpirtërore përbëhet prej nëntë personash të zgjedhur nga të gjithë anëtarët e rritur në atë komunitet lokal. Detyrat e asambleve shpirtërore përfshijnë mbikqyrjen e të gjitha veprimtarive lokale Bahá’í, siç janë përhapja (mësimi) i besimit, zhvillimi i programeve të edukimit, marrja me propagandë e botime lokale, drejtimi i shërbimeve të besimtarisë, përdorimi i fondeve Bahá’í, këshillimi i besimtarëve për kërkesat specifike të ligjeve e të mësimeve Bahá’í, si dhe një gamë tjetër përgjegjësish përkatëse.2
 ‘Abdu’l-Bahá-i ka mbikqyrur krijimin e asambleve të para shpirtërore në Persi e në Perëndim dhe i ka drejtuar ato në përpjekjet e tyre fillestare. Një pjesë e madhe e kohës së Shoghi Effendi-ut si Ruajtës i komunitetit Bahá’í i kushtohej së njëjtës detyrë. Përmbledhja e parimeve administrative të shtjelluara në korrespondencën voluminoze të këtyre dy interpretuesve të emëruar është botuar në një seri librash e manualesh, që përdoren në mbarë botën Bahá’í. Udhëheqja që jepet në to përfshin një gamë të jashtëzakonshme subjektesh dhe garanton që zhvillimi i komunitetet Bahá’í gjatë shekujve të ardhshëm do të hartohet sipas modelit të saktë të konceptuar nga Bahá’u’lláh-u e nga ata që në Besëlidhjen e tij ishin caktuar për të qenë interpretuesit e tij.3
 Asamble shpirtërore qenë krijuar gjithashtu në nivel kombëtar (ose, me raste, rajonal). Përgjegjësitë e tyre janë analoge me ato të asambleve shpirtërore lokale, megjithëse shumë më të mëdha për nga përmasat e kompleksiteti i tyre. Veç kësaj, ato kanë përgjegjësinë për të mbikqyrur punën e asambleve shpirtërore lokale dhe për të përcaktuar se cilat gjëra janë në përgjegjësinë e organizmave lokalë dhe cilat duhen trajtuar në nivel kombëtar ose rajonal.
 Ndërsa anëtarët e çdo asambleje shpirtërore lokale zgjidhen drejtpërsëdrejti nga pjesëtarët e komunitetit të vet lokal, anëtarët e asamblesë shpirtërore kombëtare zgjidhen me anë të një sistemi votimi me dy faza. Të gjithë pjesëtarët e rritur të komunitetit Bahá’í në një distrikt të dhënë zgjedhin një numër të caktuar delegatësh. Ky numër varet nga përmasat e gjerësia e komunitetit Bahá’í në atë pjesë të veçantë të vendit. Pastaj delegatët nga i gjithë vendi mblidhen në një kuvend kombëtar vjetor dhe zgjedhin asamblenë shpirtërore kombëtare prej nëntë vetash nga gjiri i të gjithë personave të rritur të komunitetit kombëtar Bahá’í, pavarësisht nëse janë ose jo delegatë të kuvendit kombëtar.
 Procesi elektoral, me anë të të cilit krijohen asambletë shpirtërore Bahá’í, ka një numër tiparesh interesante e mbase unikale. Të gjitha votimet bëhen me votë të fshehtë. Për më tepër, mësimet Bahá’í ndalojnë çdo formë fushate elektorale, duke përfshirë edhe caktimin e kandidatëve. Çdo votues shënon në fletën e votimit nëntë emra të ndryshëm. Pasi numërohen votat, nëntë personat që kanë marrë numrin më të madh të votave deklarohen të zgjedhur. Në çdo rast votash të barabarta për zgjedhjen e anëtarit të nëntë, bëhet një votim tjetër për personat në diskutim. Ky sistem e bën të panevojshëm caktimin dhe paraqitjen e kandidatëve, e kështu i jep çdo votuesi maksimumin e lirisë së zgjedhjes dhe shmang prirjen për pushtet që bartin në vetvete të gjitha format e tjera të zgjedhjeve. Nënkuptohet që të gjithë besimtarët e rritur, kur zgjidhen nga elektorati, do të jenë të aftë e të përgatitur të kryejnë detyrat si anëtarë të asamblesë shpirtërore kombëtare ose lokale.
 Zgjedhje bëhen çdo vit nga fundi i prillit dhe përkojnë me festën Bahá’í të Rizvanit. Asambletë shpirtërore të zgjedhura shërbejnë për një vit të tërë, duke filluar menjëherë pas zgjedhjes ose sa më parë që të jetë e mundur.
 Fryma dhe forma që merr ky proces, mbase më mirë ilustrohet nga këto fjalë të Shoghi Effendi-ut:
Në se veçse e drejtojmë shikimin tonë drejt cilësimeve të larta të anëtarëve të Asambleve Bahá’í ... ne mbushemi me ndjenja padenjësie dhe ankthi, dhe do të ndihemi me të vërtetë të shkurajuar po të mos qe mendimi qetësues se në qoftë se ne ngrihemi për ta luajtur fisnikërisht pjesën tonë, çdo mangësi në jetët tona do të jetë më shumë se e kompensuar prej shpirtit gjithë-pushtues të mirësisë dhe fuqisë së Tij. Si rrjedhim, është në nderin e delegatëve të zgjedhur që të marrin në konsideratë, pa gjurmën më të vogël të pasionit dhe paragjykimit, dhe pavarësisht nga ndonjë konsideratë materiale, vetëm emrat e atyre që mund të kombinojnë në mënyrën më të mirë cilësitë e nevojshme të besnikërisë së padiskutueshme, të përkushtimit vetëmohues, të një mëndjeje të mirë-stërvitur, të një aftësie të mirënjohur dhe përvoje të pjekur.4
 Edhe një aspekt tjetër i rëndësishëm i zgjedhjeve Bahá’í duhet vënë në dukje: Si në mjaft fusha të tjera të mësimeve të tij (shih, për shembull, shtjellimin lidhur me barazinë e sekseve në kreun 5), Bahá’u’lláh-u i jep shprehje praktike një porosie shpirtërore. Ai vinte në dukje se raca e grupe etnike minoritare kanë qenë vënë në dizavantazh të madh nga diskriminimi në shumë pjesë të botës. Pjesëtarë të këtyre minoriteteve nuk kanë pasur kurrë mundësinë të zhvillojnë vetitë e mendjes, të cilat, në fund të fundit, ata i kanë në masë të barabartë me popuj më fatlumë. Komuniteti Bahá’í duhet qëllimisht t’i rregullojë punët e veta në atë mënyrë, që këto padrejtësi e pengesa të eliminohen sa më shumë që të jetë e mundur. Prandaj në procesin elektoral, sa herë që cilësitë e kërkuara për një punë të caktuar janë të barabarta midis një personi që përfaqëson një grup minoritar dhe ndonjë individi tjetër, zgjedhësi e ka për detyrë nga vetë ndërgjegja e tij të votojë për personin që përfaqëson grupin minoritar. Po kështu, në qoftë se në zgjedhjet Bahá’í ndodh një rast votash të barabarta dhe njëri prej personave në fjalë përfaqëson një minoritet, i duhet dhënë preferenca këtij ose kësaj në votimin që bëhet për zgjidhjen e problemit.
 I njëjti parim elektoral bazë zbatohet edhe në zgjedhjet për Shtëpinë Universale të Drejtësisë. Në këtë rast, zgjedhësit janë anëtarët e asambleve shpirtërore kombëtare të botës Bahá’í. Por ndryshe nga asambletë shpirtërore lokale e kombëtare, Shtëpia Universale e Drejtësisë zgjidhet një herë në pesë vjet, në një kuvend ndërkombëtar që mbahet në Qendrën Botërore të Besimit Bahá’í në Haifa, Izrael.5

DUART E KAUZËS, TRUPAT E KËSHILLTARËVE DHE
NDIHMËSIT E TYRE
 Ky sistem i grupit të organizmave vendimorë plotësohet me një numër organizmash këshillimorë. Për së gjalli, si Bahá’u’lláh-u dhe ‘Abdu’l-Bahá-i caktuan besimtarë të shquar për të shërbyer si Duar të Kauzës në përhapjen dhe mbrojtjen e Besimit Bahá’í. Vullneti e Testamenti i ‘Abdu’l-Bahá-it parashikonte që këto funksione do të vazhdonin gjatë gjithë dispensacionit Bahá’í; prandaj Shoghi Effendi-u emëroi gjithashtu Duar të Kauzës, njëzet e shtatë prej të cilëve jetonin ende të kohën kur ai vdiq në nëntor 1957. Në Vullnetin e Testamentin, ndër të tjera, lexojmë:
O miq! Duart e Kauzës së Perëndisë duhet të emërohen e të caktohen nga Ruajtësi i Kauzës së Perëndisë. Të gjithë duhet të jenë nën hijen e tij dhe t’u binden urdhërave të tij. ...
   Detyrimet e Duarve të Kauzës së Perëndisë janë të përhapin Aromat Hyjnore, të udhëzojnë shpirtrat e njerëzve, t’i japin shtysë mësimit, të përmirësojnë karakterin e të gjithë njerëzve dhe të jenë, në të gjitha kohërat dhe në çfarëdolloj situate, të shenjtëruar dhe të shkëputur prej gjërave tokësore. Ata duhet të manifestojnë frikën ndaj Perëndisë me sjelljen e tyre, gjestet e tyre, veprat dhe fjalët e tyre.6
 Në mungesë të një Ruajtësi të besimit, nuk kishte ndonjë mënyrë për të caktuar të tjerë Duar të Kauzës pas vdekjes së Shoghi Effendi-ut. Por sidoqoftë, Shtëpia Universale e Drejtësisë, sipas kushteve të qarta të Besëlidhjes së Bahá’u’lláh-ut, ka kompetencë të plotë të krijojë çfarëdolloj institucioni që ajo e ndjen se e kërkon zhvillimi i komunitetit Bahá’í. Derisa Vullneti e Testamenti bënin thirrje që funksionet e kryera nga Duart e Kauzës të zhvilloheshin si pjesë përbërëse e Rendit Administrativ, Shtëpia Universale e Drejtësisë krijoi një institucion të specializuar për këtë qëllim, një institucion krejt të ndarë nga sistemi i zgjedhjeve të asambleve shpirtërore. Ky institucion njihet si “Trupa e Këshilltarëve”7 dhe anëtarët e saj shërbejnë në nivel kontinental. Këshilltarët janë besimtarë të shquar, të caktuar për një afat prej pesë vjetësh, dhe çdo trupë kontinentale ka nga shtatë deri në gjashtëmbëdhjetë anëtarë.
 Duart e Kauzës, të inkurajuar nga Shoghi Effendi-u, kishin caktuar që atëherë grupe ndihmësish në çdo kontinent, të emëruar nga Ruajtësi si trupa ndihmëse. Këto trupa suplementare u janë bashkangjitur trupave të këshilltarëve nga Shtëpia Universale e Drejtësisë, dhe ato u shërbejnë atyre në të njëjtën mënyrë siç u shërbenin më parë Duarve të Kauzës. Më tej, duke qenë se Besimi Bahá’í është rritur shumë shpejt në vitet e fundit, Shtëpia Universale e Drejtësisë ka autorizuar çdo anëtar apo anëtare të trupave ndihmëse të caktojë “asistentë” për ta ndihmuar atë të zhvillojë punën në nivel lokal. Kështu, paralelisht me sistemin e asambleve shpirtërore kombëtare e lokale, tani ekziston një degë e pavarur e rendit administrativ për të kryer funksione të posaçme në nivel kontinental, rajonal e lokal.

MARRDHËNIET E KËSHILLTARËVE ME
ASAMBLETË SHPIRTËRORE
 Ka dy dallime kryesore midis institucioneve që përbëjnë dy degët e rendit administrativ Bahá’í. Këto dallime kanë të bëjnë me mënyrat e veprimit të tyre dhe me kompetencat që u janë dhënë atyre. Asambletë shpirtërore janë organizma korporativë, që krijohen me anë të zgjedhjeve nga komuniteti Bahá’í në tërësi, dhe ato funksionojnë përmes procesit normal të vendimit të shumicës. Këshilltarët dhe ndihmësit e tyre caktohen individualisht, në mënyrë respektive, nga Shtëpia Universale e Drejtësisë dhe nga trupat e këshilltarëve, dhe vazhdojnë të funksionojnë, në radhë të parë, si shërbëtorë individualë të Kauzës së Bahá’u’lláh-ut. Edhe pse anëtarë të ndryshëm të asambleve shpirtërore mund të kryejnë rastësisht detyra individuale, p.sh. si funksionarë të zgjedhur, dhe megjithëse ka konsultim midis këshilltarëve e komiteteve ndihmëse, asambletë mbeten, në thelb, organe korporative, ndërsa institucionet e tjera përfaqësojnë grupe bashkëpunëtorësh individualë.
 Dallimi i dytë qëndron në natyrën e kompetencave që i janë dhënë secilës prej degëve të administratës Bahá’í. Pushtetin për të marrë vendime që kanë të bëjnë me jetën e komunitetit e kanë vetëm asambletë shpirtërore dhe, në analizë të fundit, Shtëpia Universale e Drejtësisë. Këshilltarët dhe anëtarët e komiteteve ndihmëse këshillojnë asambletë shpirtërore, diskutojnë për planet e tyre dhe bëjnë çdo gjë që shihet e nevojshme për t’i stimuluar ato, por roli i tyre kufizohet në këto veprimtari. Përgjegjësinë e fundit dhe kompetencën për të marrë vendime e kanë asambletë shpirtërore, duke qenë se ato janë përfaqësueset e zgjedhura të komunitetit Bahá’í. Mbase ky është faktori që e dallon më shumë se çdo gjë tjetër rolin e Duarve, të këshilltarëve dhe të anëtarëve të trupave ndihmëse në Besimin Bahá’í nga roli i “klerit” (siç quhet ai zakonisht nga fetë e tjera). Duart dhe pasardhësit e tyre, këshilltarët dhe trupat ndihmëse, nuk kanë as kompetencë për të marrë vendime dhe as funksione priftërore; as nuk kanë ato të drejtë të interpretojnë shkrimet e shenjta.8 Për më tepër, këshilltarët shërbejnë vetëm për periudhën që janë caktuar, e jo tërë jetën.
 Megjithatë, roli i tyre është shumë i rëndësishëm. Si individë, ata zgjidhen sepse secili prej tyre ka treguar një shkallë të lartë pjekurie shpirtërore dhe aftësi për të dhënë ndihmesa të vlefshme në jetën e komunitetit. Shkrimet Bahá’í u akordojnë atyre një rang të lartë në anëtarësinë e komunitetit, dhe pritet që si asambletë shpirtërore dhe besimtarë individualë të përfitojnë nga ndihma që mund të japë përvoja e tyre.

QENDRA NDËRKOMBËTARE E MËSIMIT
 Më 1973, këshilltarët dhe trupat ndihmëse u grumbulluan së bashku nën drejtimin e një institucioni të vetëm ndërkombëtar që funksionon në Qendrën Botërore të Besimit Bahá’í në Haifa, Izrael.9 Ky institucion është i njohur si Qendra Ndërkombëtare e Mësimit. Në përbërjen e saj bëjnë pjesë Duart që janë ende gjallë, si dhe një numër këshilltarësh të caktuar për këtë qëllim nga Shtëpia Universale e Drejtësisë. Me kohë, kur të gjithë Duart të kenë vdekur, e gjithë anëtarësia e Qendrës do të përbëhet prej personash të caktuar nga Shtëpia Universale e Drejtësisë dhe institucioni i Qendrës së Mësimit do të vazhdojë të funksionojë nën mbikqyrjen e Shtëpisë së Drejtësisë.
 Detyrat kryesore të Qendrës Ndërkombëtare të Mësimit janë të bashkërendojë veprimtaritë e trupave të ndryshme të këshilltarëve dhe të ndihmojë Shtëpinë Universale të Drejtësisë në zhvillimin e planeve globale, përmes të cilave përhapet besimi. Do të ishte me vend të vinim në dukje dallimin që shkrimet Bahá’í bëjnë midis pozitës shpirtërore të besimtarëve individualë dhe rangut që ata mund të kenë ose funksionit që ata mund të kryejnë në komunitetin Bahá’í. Shtëpia Universale e Drejtësisë ka thënë:
Mirësjellja, nderimi, dinjiteti, respekti për rangun e për arritjet e të tjerëve janë virtyte që kontribuojnë për harmoninë e mirëqenien e çdo komuniteti, kurse krenaria e vetlavdërimi janë ndër mëkatet më vdekjeprurës… qëllimi i fundit në jetën e çdo shpirti duhet të jetë të arrijë përsosuri shpirtërore – të fitojë kënaqësinë e mirë të Perëndisë. Pozitën e vërtetë shpirtërore të çdo shpirti e di vetëm Perëndia. Kjo është diçka krejt e ndryshme nga rangu e pozita që burrat e gratë zenë në sektorët e ndryshëm të shoqërisë.10

JETA E KOMUNITETIT DHE
“FESTA E NËNTËMBËDHJETË DITËVE”
 Në nivel lokal, veprimtaritë e komunitetit Bahá’í përqëndrohen në një mbledhje periodike të gjithë komunitetit të quajtur “festë”. Datat e këtyre mbledhjeve janë të njëjta për gjithë botën Bahá’í dhe bazohen në kalendarin diellor Bahá’í, i cili fillon me Báb-in. Ky kalendar ka nëntëmbëdhjetë muaj dhe çdo muaj nëntëmbëdhjetë ditë, me një total prej 361 ditësh.11 Katër ditët e tepërta të vitit diellor (pesë ditë në vitet e brishta) janë caktuar si “Ditë të Shtuara” dhe ato përbëjnë një periudhë shkëmbimi dhuratash, mikpritjeje e kremtimi.12  Festa bëhet në ditën e parë të çdo muaji Bahá’í dhe, si rrjedhim ka nëntëmbëdhjetë festa në vitin Bahá’í.
 Festa ka tri pjesë bazë. E para është devocionale dhe përfshin lexim lutjesh e meditime, që mund të merren jo vetëm nga shkrimet Bahá’í, por edhe nga shkrimet e feve të tjera të reveluara. Pjesa e dytë është administrative: gjithë të pranishmit, duke përfshirë të rinj e fëmijë, shkëmbejnë mendime për punët e komunitetit. Asambleja shpirtërore lokale raporton për ato vendime që ka marrë e që janë të rëndësishme për jetën e përgjithshme të komunitetit; jepet një raport i arkëtarit; dhe pjesëtarët e komunitetit ftohen të bëjnë sugjerime, të ngrejnë probleme ose të shprehin shqetësimet e tyre në konsultim me përfaqësues të asamblesë shpirtërore lokale. Asambleja shpirtërore nuk është e detyruar t’i pranojë rekomandimet që bëhen gjatë festës, por duhet t’i shqyrtojë ato dhe pastaj t’i raportojë komunitetit për veprimet që janë ndërmarrë në çdo instancë. Pjesa e tretë e festës është një mbledhje shoqërore. Bashkë me pije freskuese e vëllazërim të lirë, kjo pjesë mund të përfshijë shfaqje muzikale ose shfaqje të tjera artistike, lodra e zbavitje. Të trija pjesët janë të nevojshme për festën dhe Bahá’í-të ftohen të shohin mundësitë shpirtërore jo vetëm të pjesës devocionale, por edhe të pjesës konsultative e të asaj shoqërore.
 Në shumë komunitete Bahá’í festa bëhet në shtëpi private ose në qendra të vogla komunitare. Kjo ndodh për arsye se këto komunitete ende nuk janë mjaft të gjera sa të justifikojnë investime për lehtësira më të përpunuara. Modeli i zhvillimit komunitar që përfytyronte Bahá’u’lláh-u është në gjendje të pajisë komunitete shumë më të gjera. Mendohet që, me kohë, çdo fshat ose lokalitet tjetër do të ketë “Shtëpi Adhurimi” të vetën – Mashrikol-Azkar, ose “Vendagim i lavdeve të Perëndisë”. Kjo shtëpi adhurimi do të bëhet qendra e jetës së komunitetit Bahá’í dhe rreth saj do të ndërtohen një larmi agjensish mbështetëse shërbimi.13

LIGJI BAHÁ’Í: LIRI SHPIRTËRORE PËRMES DISIPLINËS
 Të gjitha institucionet Bahá’í që kemi shtjelluar veprojnë në përputhje me një model të ligjit të reveluar. Bahá’u’lláh-u thoshte se ligji është themeli i çdo shoqërie njerëzore.14  Pa ligj nuk është i mundur rregulli, dhe pa rregull nuk mund të ketë një kuadër, brenda të cilit të mund të zhvillohen veprimtaritë shpirtërore, kulturore, teknologjike e intelektuale, që varen nga ndërveprimi njerëzor. Madje edhe liria vetjake varet nga ligji. Duke hequr dorë nga një shkallë lirie vetjake në favor të një sistemi ligjesh të pranuar nga të gjithë, individi ndihmon në krijimin e një mjedisi që, si shkëmbim, jep shumë më tepër përfitime përsa i përket lirisë sesa investimi vetjak që ai kërkon.
 Në radhë të parë, janë aspektet shtazore të natyrës njerëzore që një ligj i shëndoshë disiplinon. Këtë subjekt e kemi shtjelluar pak a shumë gjerësisht më sipër. Këtu është e nevojshme thjesht të vemë përsëri në dukje besimin Bahá’í se atributet shpirtërore, intelektuale e morale të njeriut çlirohen vetëm kur natyra e tij fizike është disiplinuar e përsosur si një instrument i sigurt. Kurdoherë që mbizotërojnë kërkesat e trupit fizik, natyra e vërtetë njerëzore mbetet e çalë dhe rob i natyrës së tij fizike, shtazore.
 Burimi bazë i të gjitha ligjeve të dobishme për zhvillimin shpirtëror janë revelacionet e njëpasnjëshme të Manifestimeve të Perëndisë.15 Ligjet e reveluara nga Moisiu, Jesui ose Muhameti nuk janë thjesht rregulla apo porosi morale. Pikërisht sepse dashuria e Manifestimit për ne prek zemrat tona, ligjet që jep ai janë në gjendje të reformojnë ndërgjegjen njerëzore. Standardet e së drejtës e të së shtrembrës ndryshojnë në mënyrën që dikton çdo revelacion pasues dhe mbi këtë themel vetë shoqëria ndërton sisteme të reja ligjesh. “Mos mendoni,” ka thënë Bahá’u’lláh-u, “se Ne ju kemi reveluar një kod të thjeshtë ligjesh. Jo, përkundrazi, Ne kemi hapur Verën e zgjedhur me gishtat e fuqisë e të pushtetit.”16

QITAP AKDASI, LIBRI I LIGJEVE
 Në dritën e kësaj pikëpamjeje për rëndësinë e Ligjit Hyjnor, nuk është çudi kur sheh që Shoghi Effendi-u e quan librin e ligjeve të Bahá’u’lláh-ut, Qitap Akdasi (fjalë për fjalë Libri Më i Shenjtë) si “veprën më të shënuar” të jetës së Bahá’u’lláh-ut, si “rrezatimi më i ndritshëm i mendjes së Bahá’u’lláh-ut”, dhe si “Kartën e Rendit të ri Botëror të Tij.”17 Qitap Akdasi shtjellon ligjet bazë për jetën shpirtërore të individit dhe për anëtarësinë e komunitetit Bahá’í. Sipas çdo standardi, ai është një dokument i jashtëzakonshëm. Një shtjellim i hollësishëm i këtij subjekti del jashtë përmasave të kësaj vepre, por në veçanti tre tipare dalin në pah: kuptueshmëria e tij, zbatimi i tij i shkallëzuar dhe mënyra e botimit të tij.
 Ligjet e Bahá’u’lláh-ut kanë të bëjnë me një gamë shumë të gjerë çështjesh individuale e të komunitetit. Midis subjekteve të trajtuara janë lutja, agjërimi, martesa, divorci, trashëgimia, edukimi, varrimi, testamentet, gjuetia, tatimi, marrdhëniet seksuale, kujdesi për trupin, puna dhe shprehitë e të ngrënit.
 Si Bahá’u’lláh-u dhe ‘Abdu’l-Bahá-i theksonin se zbatimi i ligjeve të Qitap Akdasit do të bëhet gradualisht me zhvillimin e aftësisë së njerëzve për t’iu përgjigjur përgjegjësive të kërkuara. Ushtrimi në disa prej ligjeve e shpejton procesin e pjekurisë shpirtërore dhe bën të mundur zbatimin e porosive të tjera. Bahá’u’lláh-u e shpjegonte kështu këtë parim të shkallëzuar:
Dije me siguri se në çdo Dispensacion drita e Revelacionit Hyjnor u është dhënë njerëzve në përpjesëtim të drejtpërdrejtë me kapacitetin e tyre shpirtëror. Shikoni diellin. Sa të dobëta janë rrezet e tij në momentin kur ai shfaqet në horizont. Dhe si shtohen gradualisht ngrohtësia e fuqia e tij sa më shumë i afrohet zenitit, duke u dhënë mundësi të gjitha gjërave të krijuara t’i përshtaten intensitetit të dritës së tij që shkon në rritje. ... Sikur ai t’i shfaqte përnjëherësh të gjitha energjitë që fshihen brenda tij, do të dëmtonte, padyshim, të gjitha gjërat e krijuara… Po kështu sikur Dielli i së Vërtetës të shfaqte papritur, që në fazat e hershme të manifestimit të vet, tërë masën e forcave që i ka dhuruar providenca e të Fuqiplotit, trualli i të kuptuarit njerëzor do të shteronte e do të konsumohej; sepse zemrat e njerëzve nuk do të mund ta duronin intensitetin e revelacionit të Tij, as do të ishin në gjendje të pasqyronin shkëlqimin e kësaj drite.18
 Të udhëhequr nga kjo, si Ruajtësi dhe Shtëpia Universale e Drejtësisë kanë futur shkallë-shkallë porosi të Qitap Akdasit, ndërkohë që komuniteti Bahá’í rritet e fiton pjekuri. Është e qartë se ky do të jetë një proces i gjatë. Disa ligje, vinte në dukje Shoghi Effendi-u, kanë qenë “formuluar në parashikim të një shoqërie të paracaktuar të lindë nga kushtet kaotike që mbisundojnë sot.”19
 Qitap Akdasi vetëm sa për emër është një “libër”. Më saktë, ai është palca e një game të gjerë literature, në të cilën ligjet e Besimit Bahá’í shpallen e shpjegohen. Vëllimi origjinal në arabisht është një punim shumë i vogël. Bahá’u’lláh-u e plotësoi atë me një numër të madh shkrimesh, në të cilat përpunoheshin thëniet që ai përmbante, dhe shkroi komente për disa çështje të ngritura nga studiues persianë Bahá’í të shekullit të nëntëmbëdhjetë që e kishin lexuar punimin. ‘Abdu’l-Bahá-i u shtoi këtyre materiale dytësore dhe bëri interpretime e komente të tjera të gjera rreth porosive të Qitap Akdasit, pikërisht ashtu siç kishte thënë Bahá’u’lláh-u se ishte e nevojshme të bëhej. I tërë korpusi u rrit pastaj shumë me interpretimet e hollësishme të Shoghi Effendi-ut, gjatë funksionit të tij si Ruajtësi i komunitetit Bahá’í.
 Prandaj porositë specifike të Qitap Akdasit mund të përcaktohen vetëm duke ndjekur zhvillimin individual të tyre përmes tërë procesit të kodifikimit. Shoghi Effendi-u vinte në dukje se përfundimisht një kodifikin i ligjeve e i porosive të Qitap Akdasit duhej të kompletohej e botohej. Ai vetë punoi shumë për këtë, duke përkthyer disa pasazhe të punimit origjinal dhe duke lënë një paraqitje të Synopsis and Codification [Konspekt e kodifikim] me shënime suplementare. Në vitin 1973, në qindvjetorin e kompletimit të Qitap Akdasit nga Bahá’u’lláh-u, Shtëpia Universale e Drejtësisë botoi pjesët e mbledhura, ashtu siç i kishte përkthyer Ruajtësi, bashkë me një përmbledhje të plotë të temave të trajtuara në punimin origjinal, nën titullin Synopsis and Codification of the Laws and Ordinances of the Kitáb-i-Aqdas [Konspekt dhe kodifikim i ligjeve e i porosive të Qitap Akdasit]. Pastaj, më 1992, Shtëpia Universale e Drejtësisë botoi një përkthim anglisht të tekstit të plotë të Qitap Akdasit, të pajisur gjerësisht me shënime, së bashku me disa komente plotësusese të Bahá’u’lláh-ut dhe të Konspekt dhe kodifikim-it të botuar më parë.20

LIGJE SPECIFIKE TË QITAP AKDASIT
Një pasqyrë e disa prej fushave specifike të sjelljes njerëzore, në të cilat porositë e Qitap Akdasit janë zbatuar tashmë nga komunitetit Bahá’í, do të na jepte konturet e përgjithshme të udhëzimeve të Bahá’u’lláh-ut dhe do të na ilustronte tre tiparet e lartpërmendura.
LUTJA DHE MEDITIMI
 Një nga ligjet më të rëndësishme që urdhëronte Bahá’u’lláh-u për disiplinën individuale është lutja dhe meditimi i përditshëm. Përmbledhje të lutjeve të Bahá’u’lláh-ut e të ‘Abdu’l-Bahá-it janë botuar në shumë gjuhë dhe në anglisht ka një vëllim prej treqind faqesh vetëm me meditime të Bahá’u’lláh-ut. Këta libra shërbejnë si burime për Bahá’í-të në jetën e tyre shpirtërore.
 Veç porosisë së përgjithshme për t’u lutur e për të medituar, Bahá’u’lláh-u ka urdhëruar gjithashtu një lutje të detyrueshme që duhet thënë çdo ditë nga çdo besimtar që ka arritur “moshën e pjekurisë”.21 Kjo lutje e detyrueshme ka tri forma të ndryshme dhe individi është i lirë të zgjedhë cilëndo formë që ai preferon në një ditë të caktuar. Për shembull, e ashtuquajtura “Lutje e Shkurtër e Detyrueshme” duhet thënë në një kohë midis mesditës dhe perëndimit të diellit çdo ditë:
Unë dëshmoj, O Perëndia im, se Ti më ke krijuar që të të njoh e të të adhuroj Ty. Unë dëshmoj në këtë çast pafuqinë time dhe fuqinë Tënde, varfërinë time dhe begatinë Tënde. Nuk ka Perëndi tjetër veç Teje, Ndihmës në Rrezik, të Vetëqenëshmit.22
MOSPËRDORIMI I ALKOOLIT DHE I NARKOTIKËVE
 Bahá’u’lláh-u mësonte se përdorimi i alkoolit dhe i drogave narkotike ose halucinogjene dëmton së tepërmi aftësitë fizike e mendore, duke penguar kështu zhvillimin shpirtëror. Bahá’í-të e kanë të ndaluar përdorimin e tyre në çdo formë qoftë. I vetmi përjashtim nga kjo është e drejta e mjekut për të rekomanduar alkool ose droga në kushte kur nuk njihet ndonjë mënyrë tjetër mjekimi. Në mësimet Bahá’í nuk ndalohen gjëra të tjera përsa i përket ushqimit e pijes. Pirja e duhanit, për shembull, nuk është e ndaluar, megjithëse dënohet me forcë si e dëmshme për shëndetin fizik dhe shpesh e papëlqyeshme në shoqëri.23
AGJËRIMI
 Si dhe në fe të tjera të reveluara, Besimi Bahá’í e vlerëson shumë praktikën e agjërimit si disiplinë për shpirtin. Bahá’u’lláh-u caktoi një periudhë nëntëmbëdhjetëditore çdo vit, kur Bahá’í-të e rritur agjërojnë çdo ditë nga lindja deri në perëndim të diellit. Kjo periudhë përkon me muajin Bahá’í ‘Alá’ (që do të thotë Lartësi), nga 2 mars deri më 21 mars përfshirë. Ky është muaji që vjen menjëherë para Nevruzit ose Vitit të Ri, që bie në ditën e ekuinoksit pranveror; prandaj periudha e agjërimit shihet si kohë përgatitjeje e përtëritjeje shpirtërore për një vit tjetër veprimtarish. Sidoqoftë, sipas Qitap Akdasit, gratë me fëmijë gjiri ose shtatzëna, të moshuarit, të sëmurët, udhëtari, ata që bëjnë punë të rëndë, si dhe fëmijët nën pesëmbëdhjetë vjeç, përjashtohen nga mbajtja e agjërimit.24
MOSMARRJA ME PËRGOJOSJE
 Veç ligjeve për individin besimtar, Bahá’u’lláh-u ka hartuar edhe një seri ligjesh e parimesh të tjera sociale. Për shembull, përgojosja dhe kritika e të tjerëve dënohen prej tij si tepër të dëmshme për shëndetin shpirtëror: “përgojosja fik dritën e zemrës dhe shuan jetën e shpirtit”.25 Përgojosja konsiderohet si kritikë ndaj të tjerëve thënë një personi të tretë, qoftë kjo kritikë e bërë qëllimisht për të keq ose jo. Anëtarët e komunitetit Bahá’í mund të shfaqin shqetësim për veprimet e tjetrit, në konfidencë, në Asamblenë e tyre Shpirtërore, por pastaj duhet ta lenë çështjen në dorën e Asamblesë Shpirtërore dhe të mos diskutojnë më tej për këtë.
MARTESA
 Në ligjin Bahá’í martesa shihet si një institucion në të njëjtën kohë shpirtëror dhe shoqëror. Ajo ka të bëjë jo vetëm me çiftin e fëmijët e tyre, por edhe me prindët, gjyshërit, nipërit e mbesat, si dhe me të afërm të tjerë. Me të vërtetë, ajo prek (ose, në një shoqëri të shëndoshë, duhet të prekë) të gjitha shoqatat e tjera komunitare që e rrethojnë. Prandaj Bahá’u’lláh-u e vinte fort theksin te edukimi i çiftit që të njohin aftësitë e kufizimet e njëri-tjetrit, duke u dhënë kështu atyre një sasi të arsyeshme mbrojtjeje kundër gabimeve mendjelehta në marrdhëniet reciproke. Një Bahá’í që kërkon të martohet duhet të marrë pëlqimin e prindëve natyrorë të tij ose të saj që janë gjallë, si dhe të atyre të dhëndërit ose të nuses së ardhshme (pavarësisht nga fakti nëse ky apo kjo është ose jo një Bahá’í). Ndryshe nga tradita që ka mbisunduar prej kohësh në Lindje, prindët nuk kanë të drejtën të zgjedhin shokun ose shoqen për djemtë dhe vajzat e tyre. Por ndryshe nga kushtet që ekzistojnë sot në Perëndim, çifti nuk është i lirë që vetë e pa marrë mendimin e prindëve të tyre (të cilët mund të preken tërthorazi prej vendimit të tyre për t’u martuar), të marrin një vendim që intimisht ka të bëjë me shumë të tjerë.26
 Mësimet Bahá’í porositin dlirësinë para martesës, duke qenë se instinkti seksual është një dhunti që lidhet me lindjen e fëmijëve dhe forcimin e lidhjeve martesore. Për këtë arsye, besnikëria absolute midis partnerëve brenda martesës është një tjetër ligj, të cilit shkrimet Bahá’í i kushtojnë rëndësi të madhe. Ndërsa martesa nuk është kurrsesi e detyrueshme për Bahá’í-të, ajo rekomandohet me forcë si “një kështjellë për mirëqenien”. Në vend që të shihet si një virtyt i posaçëm, mosmartesa në shkrimet Bahá’í konsiderohet si një kufizim i padëshirueshëm.27
 Shërbesa e martesës Bahá’í nuk ka forma të përcaktuara dhe mund të jetë shumë e thjeshtë. Ajo që kërkohet rigorozisht është një shkëmbim betimi: “Me të vërtetë, ne të gjithë do t’i përmbahemi vullnetit të Perëndisë”. Shërbesa mund të autorizohet nga një asamble shpirtërore, e cila të ketë verifikuar pëlqimin e prindëve dhe të ketë caktuar dëshmitarët. Lutje e rite besimtarie të zgjedhura nga nusja e dhëndri, si dhe muzikë, e plotësojnë shpesh herë këtë ngjarje.

POROSITË LIDHUR ME DIVORCIN
 Divorci në Besimin Bahá’í lejohet, por theksohet me forcë se është i padëshirueshëm. Vështirësitë normale të jetës martesore mendohet se shërbejnë për të “pastruar karakteret” e çiftit të martuar dhe për të forcuar bashkimin e tyre, si njësia bazë e ndërtimit të vetë shoqërisë. Megjithatë, mësimet Bahá’í e pranojnë se probleme të pazgjidhshme mund të krijohen në marrdhëniet martesore, ku dy të martuarit mund të jenë krejt të papërshtatshëm për njëri-tjetrin. Prandaj, në qoftë se një ftohje midis burrit e gruas Bahá’í arrin deri në një pikë që ata të mendojnë seriozisht për divorc, ligji Bahá’í parashikon një institucion që quhet “viti i pritjes”: palët jetojnë të ndarë për një kohë prej një viti, e cila u jep atyre mundësinë të marrin këshilla dhe të bëjnë përpjekje për t’i kapërcyer vështirësitë që kanë çuar në prishjen e martesës. Cilado prej palëve mund ta shtrojë problemin para Asamblesë Shpirtërore Lokale, e cila pastaj takohet me secilën prej tyre dhe gjykon nëse ka ose jo dëshirë për të bërë përpjekje për pajtim. Në qoftë se një dëshirë e tillë nuk duket, atëherë Asambleja Shpirtërore cakton datën e fillimit të vitit të pritjes, si datë në të cilën çifti vendoset në banesa të ndara.
 Gjatë vitit të pritjes, Asambleja Shpirtërore përpiqet, shpesh herë me asistencë profesionale, ta ndihmojë çiftin për t’i kapërcyer vështirësitë. Divorci Bahá’í lejohet vetëm pasi ka kaluar viti i plotë i pritjes.
 Në njëfarë kuptimi, ky institucion mund të merret si një lloj “spitali martesor”, ku marrdhëniet martesore të sëmura mjekohen dhe me anën e të cilit presionet imediate shtyhen dhe futet procesi i shërimit, deri në një kohë që forcat e shëndosha të bashkimit janë të afta të përtërihen.

MOSPËRZJERJA NË POLITIKË
 Një ligj tjetër, në të cilin Bahá’u’lláh-u e vinte theksin me forcë, është porosia që pasuesit e tij kurrsesi të mos përzihen në politikë, e çdo lloji qoftë. Në shikim të parë, njeriu mund të presë që t’i shohë pjesëtarët e komunitetit Bahá’í të angazhuar aktivisht në një gamë të gjerë zhvillimesh politike në drejtim të idealeve të tij universale. Në fakt ndodh e kundërta. Bahá’í-të lejohen të votojnë për cilindo kandidat që, në brendinë e ndërgjegjes së tyre, ata besojnë se mund të japë një ndihmesë më të vlefshme për shoqërinë ku jetojnë. Gjithashtu, Bahá’í-të mund të pranojnë emërime qeveritare jopolitike. Por ata nuk mund ta identifikojnë veten me, e as të bëjnë fushatë për asnjë parti politike ose lëvizje partiake.28
 Shkaku për këtë është besimi bazë Bahá’í se, sfida themelore për të gjithë njerëzit e kombet është sot arritja e bashkimit të gjinisë njerëzore. Përparimi i vërtetë social, mësonte Bahá’u’lláh-u, është në pritje të arritjes së këtij niveli të ri në zhvillimin e qytetërimit njerëzor: “Mirëqenia e njerëzimit, paqja dhe sigurimi i tij janë të paarritshme përderisa dhe deri kur uniteti i tij të jetë vendosur përfundimisht.”29 Bahá’u’lláh-u ishte i mendimit se veprimi politik, i cili detyrimisht është partiak e ndasor në natyrën e tij, nuk bart përgjigje për problemet që në vetë thelbin e tyre janë universale. Të gjitha mjetet politike, vinte në dukje ai, janë të kufizuara e të veçanta, qofshin ato kombëtare, raciale, kulturore apo ideologjike.
 Parimi Bahá’í i mospërzierjes në politikë nuk i pengon Bahá’í-të të mbajnë qëndrime publike për çështje thjesht sociale e morale, kur këto çështje nuk janë pjesë e një debati politik partiak. Dhe vërtet, gjatë viteve Bahá’í-të kanë qenë në ballë të veprimit për çështje të ndryshme sociale, siç janë barazia e mosdiskriminimi racial.
 Parimi i mospërzierjes në politikë është i lidhur ngushtë, si në teori dhe në praktikë, me mësimin Bahá’í për besnikërinë kundrejt qeverisë. Bahá’u’lláh-u u bënte thirrje pasuesve të vet t’i bindeshin qeverisë në fuqi në një kohë të dhënë, dhe të shmangnin rreptësisht pjesëmarrjen në çfarëdo përpjekjesh për ta shkatërruar e minuar atë. Në rast se qeveria e një kombi ndërrohet, komuniteti Bahá’í duhet, me të njëjtën frymë ndershmërie, të tregohet besnik ndaj administratës së re, me çdo mënyrë që është në pajtim me parimin e mospërzjerjes në politikë.30

KËRKESA QË QËNDRON NË THEMEL TË JETËS SË
KOMUNITETIT BAHÁ’Í: KONSULTIMI
 Në themel të të gjitha ligjeve e strukturave të komunitetit në Besimin Bahá’í qëndron një proces i marrjes së vendimeve në grup, i quajtur “konsultim”. Në thelb, konsultimi Bahá’í nënkupton një shkëmbim dashamirës mendimesh nga pjesëtarët e një grupi, që synon të gjejë të vërtetën për një çështje dhe arritjen e një konsensusi të vërtetë si grup. Nuk është teprim të thuhet që, praktikisht, çdo pjesëtar i Besimit Bahá’í është një studiues i procesit të konsultimit. Shoghi Effendi-u ka thënë lidhur me këtë çështje:
Parimi i konsultimit, i cili përbën një nga ligjet bazë të Administrimit, duhet të zbatohet në të gjitha veprimtaritë Bahá’í që kanë të bëjnë me interesat kolektive të Besimit, sepse pikërisht përmes bashkëpunimit dhe këmbimit të vazhdueshëm të mendimeve e pikëpamjeve Kauza mund t’i mbrojë e t’i çojë përpara më mirë interesat e saj. Nisma individuale, aftësia e mendjehollësia vetjake, edhe pse të domosdoshme, në qoftë se nuk mbështeten e pasurohen nga përvojat kolektive dhe urtia e grupit, mbeten krejt të paafta për t’i dalë mbanë një detyre të tillë madhështore.31
 Një theks i tillë është vënë mbi këtë parim edhe në jetën familjare Bahá’í, e sidomos në marrdhëniet midis burrit e gruas. Edhe në aspektin thjesht personal, Bahá’í-të inkurajohen të bëjnë konsultime me të tjerët, sa herë që duket se rrethanat e kërkojnë këtë. Por Shtëpia Universale e Drejtësisë tërheq sidoqoftë vëmendjen, se:
Duhet patur parasysh se krejt konsultimi ka për qëllim të arrijë në gjetjen e një rrugëzgjidhjeje për problemin dhe ndryshon shumë nga lloji i grupit që zbraz krejt shpirtin e që është i përhapur në disa qarqe këto kohë dhe që i afrohet atij lloj rrëfimi që është i ndaluar në besim. ... “Ne na ndalohet t’i rrëfejmë ndonjë personi mëkatet e mangësitë tona, ... e as ta bëjmë këtë gjë publikisht, siç bëjnë disa sekte fetare. Megjithatë, nëse ne dëshirojmë spontanisht të pranojmë se kemi gabuar për diçka, apo se kemi ndonjë të metë në karakter duke kërkuar ndjesën apo faljen e një personi, ne jemi të lirë të veprojmë kështu.”32
 Një nga shtjellimet më të njohura të modelit Bahá’í të konsultimit, gjendet në një pasazh të shkrimeve të ‘Abdu’l-Bahá-it, i cili është bërë një dokument pune për Asambletë Shpirtërore Kombëtare e lokale Bahá’í:
Kushti i parë është dashuria dhe harmonia absolute midis anëtarëve të asamblesë. Ata duhet të jenë krejtësisht të çliruar nga veprimet sipas kokës së tyre dhe duhet të shfaqin në vetvete Unitetin e Perëndisë, pasi ata janë valët e një deti, pikëzat e një lumi, yjet e një qielli… Ata, kur mblidhen bashkë, duhet të kthejnë fytyrat e tyre drejt Mbretërisë në Lartësi dhe të kërkojnë ndihmë nga Fusha e Lavdisë. Më pas ata duhet të vazhdojnë me përkushtimin më të madh, kortezi, dinjitet, kujdes dhe përmbajtje, të shprehin pikëpamjet e tyre. Ata, për çdo çështje, duhet të rrëmojnë për të vërtetën dhe të mos ngulin këmbë në mendimet e tyre, pasi kokëfortësia dhe insistimi në pikëpamjet e dikujt do të çojë përfundimisht në mosmarrëveshje dhe grindje dhe e vërteta do të mbetet e fshehur. Anëtarët e nderuar duhet t’i shprehin me liri të plotë mendimet e tyre, dhe në asnjë mënyrë s’është e lejueshme për çdonjërin të nënvleftësojë mendimin e tjetrit, përkundrazi, ai me përmbajtje duhet të parashtrojë të vërtetën, e nëse lindin opinione të ndryshme një shumicë votash duhet të mbizotërojë, dhe të gjithë duhet t’i binden e t’i nënshtrohen shumicës. Përveç kësaj nuk është e lejueshme që ndonjë prej anëtarëve të nderuar të kundërshtojë ose të censurojë, si brenda ashtu edhe jashtë mbledhjes, ndonjë vendim të arritur më parë, megjithëse ky vendim mund të mos jetë i drejtë, pasi një kritikim i tillë do të pengonte çdo vendim nga mbështetja.… Nëse ata përpiqen t’i përmbushin këto kushte Hiri i Shpirtit të Shenjtë do të denjojë tek ta, dhe ajo asamble do të bëhet qëndra e bekimeve Hyjnore, dhe grupimet e konfirmimit hyjnor do t’u vijnë në ndihmë dhe ata do të marrin ditë për ditë një vërshim të ri të Shpirtit.33
 Një tipar tjetër interesant i konsultimit të asambleve shpirtërore Bahá’í është objektivi i qëllimtë për të arritur unanimitet pikëpamjesh. Prandaj marrja e vendimeve me shumicë votash shihet si kërkesë minimale e konsultimit administrativ Bahá’í:
Ideali i konsultimit Bahá’í është të arrihet në një vendim të njëzëshëm. Kur kjo nuk është e mundur, duhet votuar. ... Sapo një vendim merret, ai bëhet vendim i gjithë Asamblesë, e jo vetëm i atyre anëtarëve që në këtë rast bënin pjesë në shumicën.34

KONKLUZIONE
 Ligjet që shtjelluam më lart, si dhe ligje të tjera themelore e procedura qeverisjeje të Besimit Bahá’í, përbëjnë një fill “mendjeje të shëndoshë” që përshkon tërë indin e fesë së re. Dikush, në mënyrë të sipërfaqshme, mund të mendojë se duhet të ketë njëfarë prirje drejt papërcaktueshmërisë e madje mungesë realizmi midis pjesëtarëve të një besimi, që është i përqëndruar në synimin e bashkimit të gjinisë njerëzore e të krijimit të një shoqërie të re globale të bazuar në drejtësi. Sigurisht, mesazhi Bahá’í është një mesazh vizionar, dhe sigurisht pjesëtarë të komunitetit Bahá’í rrëmbehen nga ky vizion. Nga ana tjetër, ata nuk besojnë se ky qëllim mund të arrihet pa sakrifica e përpjekje shumë të mëdha, si individuale dhe të shoqërive të tëra.
 Ata kanë bindjen se arritja e një rendi botëror dhe e një qytetërimi botëror kërkon krijimin e një mënyre të re jetese, e cila do ta disiplinojë natyrën njerëzore për qëllimet më të gjera të Perëndisë. Kjo disiplinë duhet të përfshijë rrethanat më intime të jetës, si dhe anët më të gjera të shoqërisë. Instituti i martesës duhet të rivendoset në pozitën që i takon, si themeli mbi të cilin mund të lulëzojë qytetërimi. Jeta personale duhet të bëhet më shpirtërore përmes disiplinave të lutjes, të meditimit e të shërbimit ndaj të tjerëve. Shprehi sociale, si përgojosja, që godasin vetë rrënjët e shoqërimit njerëzor, duhet të eliminohen, dhe njerëzit duhet të heqin dorë nga joshja prej gjërave të tilla të kota si politika partiake, në favor të kooperimit dijedhënës dhe të artit të konsultimit të vërtetë. Duhen ngritur struktura të reja sociale, që të përfshijnë një shkallë shumë më të madhe pjesëmarrjeje individuale. Mosnënshtrimin e sotëm ndaj këtyre disiplinave të nevojshme (e të domosdoshme), si dhe mosngritjen e këtyre strukturave të reja sociale, Bahá’í-të e shohin si rënie në mendime jorealiste e si mbështetje në zgjidhje magjike për problemet kritike të botës. Siç ka thënë Bahá’u’lláh-u:
Ata që Perëndia i ka pajisur me intuitë do ta pranojnë me lehtësi se porositë e dhëna nga Perëndia përbëjnë mjetet supreme për ruajtjen e rendit në botë dhe për sigurinë e popujve të saj. Ai që u kthen shpinën atyre është mjeran e i marrë. Me të vërtetë, Ne ju kemi urdhëruar të flakni diktatin e pasioneve të liga e të dëshirave të mbrapshta dhe të mos i kapërceni caqet që Penda e Më të Lartit ka caktuar, sepse ato janë fryma e jetës për të gjitha gjërat e krijuara.
   O ju popuj të botës! Dijeni me siguri se porositë e Mia janë llampat e kujdesit Tim dashamirës midis shërbëtorëve të Mi dhe kyçet e mëshirës Sime për krijesat e Mia. ... Sikur ndokush të shijonte ëmbëlsinë e fjalëve që buzët e Mëshirëplotit kanë dashur të shqiptojnë, ai, edhe po të zotëronte të gjitha thesaret e tokës, do të hiqte dorë nga të gjitha këto për të provuar vërtetësinë qoftë edhe të njërës prej porosive të Tij, që shkëlqejnë mbi Agimet e kujdesit bujar e të mirëdashjes së Tij.35
  

9. Komuniteti Bahá’í


 Që nga kohët më të hershme, komunitetet kanë qenë krijuar rreth besimeve fetare. Përgjigjet e hershme për mësimet e Budës, të Jesu Krishtit e të Muhametit janë shembuj veçanërisht domethënës sesi me mijëra njerëz tërhiqeshin në komunitete, të lidhur bashkë nga besimi i tyre dhe secili i organizuar në bazë të parimeve e të përparësive të përpunuara nga themeluesi. Duke u zhvilluar e duke provuar se ishin të afta t’u përgjigjeshin kërkesave të pjesëtarëve, këto komunitete arritën të përfshinin miliona pasues dhe, më në fund, të çonin në lindjen e shteteve e të kulturave të reja.
 Ky ka qenë roli i fesë edhe në stadet më primitive të qytetërimit njerëzor. Në studimin e tij shumë të lexuar, The City in History [Qyteti në histori], filozofi social Luis Mamford, lidhur me format më të hershme të vendbanimit njerëzor ka thënë:
[Ato] kanë të bëjnë me gjëra të shenjta, jo thjesht me mbijetesën fizike: ato i referohen një lloji jete më të vlefshme e më me kuptim, me një vetëdije që përmban të kaluarën e të ardhmen, duke përfshirë misterin parësor të gjenerimit seksual dhe misterin përfundimtar të vdekjes, e të asaj që mund të jetë pas vdekjes. Ndërsa qyteti merr formë, shumë gjëra të tjera do të shtohen: por këto çështje qendrore vazhdojnë të jenë si vetë arsyeja e ekzistencës së qytetit, e pandarë nga brendia ekonomike që e bën atë të mundur. Në grumbullimin më të hershëm pranë një varri a një simboli të pikturuar, një guri të madh apo një zabeli të shenjtë, kemi fillimin e një serie të njëpasnjëshme institucionesh qytetare, që variojnë nga tempulli, te observatori astronomik, nga teatri te universiteti.1
 Procesi i ndërtimit të komunitetit është mjaft i avancuar në Besimin Bahá’í. Gjatë shekullit të parë të ekzistencës së tij, komuniteti Bahá’í ishte i përqëndruar fillimisht në Persi, ku, duke qenë një minoritet i ndaluar e shumë i persekutuar, ai kishte pak mundësi të vinte në zbatim mësimet e themeluesit të tij. Por, kur planet e mësimit u vunë në jetë nën drejtimin e Shoghi Effendi-ut, e sidomos kur këto plane u bënë globale për nga përmasat e tyre, jeta kolektive e besimtarëve filloi të shfaqte disa nga këto potenciale “shoqëri-ndërtuese”. A do të bëhet përfundimisht Besimi Bahá’í frymëzimi e forca udhëheqëse e një avancimi të ri të qytetërimit botëror, siç ka ndodhur me fetë e tjera të reveluara, kjo është diçka që vetëm koha do ta tregojë. Fakti i rëndësishëm që duhet vënë në dukje është se, si rezultat i veprimtarive të besimit gjatë 140 vjetëve të shkuar, një komunitet global Bahá’í është krijuar dhe po përhapet tani me shpejtësi. Për të kuptuar Besimin Bahá’í, duhet vlerësuar ky zhvillim i rëndësishëm.
 Siç e kemi parë më sipër, trashëgimi shpirtëror i pjesëtarëve të komunitetit Bahá’í të le mbresë të thellë. Historia e komunitetit që nga viti 1844, me martirët e tij, me sakrificat e tij, me arritjet e tij dhe me dramat e tij, mund të quhet me të vërtetë heroike. Edhe mesazhi Bahá’í është po aq i fuqishëm: mësimet e Bahá’u’lláh-ut trajtojnë një gamë të gjerë çështjesh njerëzore dhe shqyrtojnë shumë nga temat më të ndërlikuara të mendimit njerëzor të kohës sonë. Për më tepër, të paktë janë ata që do të mohonin se rendi administrativ Bahá’í është një arritje e shquar, si nga mënyra sesi parimet e tij harmonizohen me qëllimet e besimit, ashtu edhe nga pikëpamja e suksesit me të cilin institucionet e tij u vendosën në formën e saktë që kishte planifikuar themeluesi i rendit. Në qoftë se i konsideron historinë, mësimet dhe administrimin Bahá’í si trashëgim që Bahá’u’lláh-u u ka lënë pasuesve të tij, del se besimi i ri e ka filluar jetën e vet me avantazhe të mëdha.
 Ç’kanë bërë trashëgimtarët e Bahá’u’lláh-ut me trashëgiminë e tij? Çfarë lloj komuniteti kanë qenë ata në gjendje të krijojnë si rezultat i përpjekjeve për të ndjekur shembullin e heronjve të besimit të tyre, për të kuptuar synimin dhe mesazhin e themeluesit, si dhe për ta organizuar jetën e tyre kolektive sipas modelit administrativ të përpunuar prej tij dhe prej pasardhësve të emëruar të tij?
 Do të ishte me dobi ta fillonim me një shtjellim të madhësisë fizike të komunitetit dhe me atë lloj përhapje që ka ndodhur qysh nga fillimet e tij. Megjithëse mungojnë statistikat e sakta, duket se ka mbi 5 milionë Bahá’í në gjithë botën, nga të cilët afro gjysma jetojnë në dy nga komunitetet kombëtare më të mëdha: në Indi e Iran. Shifra e përgjithshme nuk është e madhe, po të kesh parasysh përmasat e lëvizjeve të tjera fetare që janë afërsisht të një kohe me Besimin Bahá’í.2
 Rëndësia e rritjes del në pah vetëm kur shqyrton natyrën e shtrirjes që ka ndodhur. Ajo është përhapur gjerësisht. Sot ka 17.000 asamble shpirtërore lokale të zgjedhura, që funksionojnë në mbi dyqind shtete të pavarura e territore të mëdha; ka gjithashtu më shumë se 119.000 qendra ku jetojnë Bahá’í ose grupe Bahá’í. Nga Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í është llogaritur se anëtarët e tij përfaqësojnë mbi dymijë grupe të ndryshme etnike e minoritete fisnore, shumë prej të cilave jetojnë në zona të largëta të botës: në ishujt e Paqësorit, në vendbanimet Arktike, në fshatra në xhungël dhe në vargmalet e Andeve. Në përpjekjet e tyre për të edukuar e për të organizuar komunitetet tepër të ndryshme që janë lënë nën kujdesin e tyre, të 170 asambletë shpirtërore kombëtare që janë krijuar deri tani, kanë përkthyer e botuar lutje e literaturë Bahá’í në më shumë se tetëqind gjuhë.
 Është me të vërtetë një arritje e jashtzakonshme që një komunitet fetar relativisht i vogël të jetë kozmopolit, gjerësisht i përhapur e me organizim të lartë në një stad kaq të hershëm të historisë së tij. E njëjta gjë mund të thuhet për suksesin e komunitetit në vendosjen e kredencialeve të tij në sytë e autoriteteve civile. Në vend që të mohojë “botën” dhe institucionet që e qeverisin atë, komuniteti Bahá’í ka zbatuar qëllimisht vijën e një lidhjeje të ngushtë me autoritetet civile, si pjesë përbërëse e zhvillimit të tij. Përmes përpjekjesh të vazhdueshme në një seri planesh globale zhvillimi, asambletë shpirtërore Bahá’í, si në plan lokal dhe kombëtar, janë inkorporuar legalisht në shumicën e vendeve ku besimi është vendosur. Ceremonia martesore Bahá’í ka fituar njohje zyrtare në një numër të madh juridiksionesh civile, ndërsa në pjesë të ndryshme të botës ditët e kremte Bahá’í kanë filluar të fitojnë një status të ngjashëm me atë që u është akorduar të kremteve të feve të tjera të mëdha në punë, në shkolla e në zyrat qeveritare.
 Në Kombet e Bashkuara, Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í ka shtrirë në mënyrë të qëndrueshme statusin që i është akorduar atij nga Këshilli Ekonomik e Social (ECOSOC). Përfaqësuesit e tij marrin pjesë në një gamë të gjerë konferencash ndërkombëtare të organizuara nga organet e agjensitë e ndryshme të familjes së O.K.B.-së, duke ndihmuar kështu në hedhjen e themeleve të një marrëveshjeje ndërkombëtare dhe duke i krijuar komunitetit Bahá’í mundësinë që të fusë idealet universale të besimit.3
 Shumë vëmendje tregohet për të siguruar që, aq sa e lejojnë rrethanat, publiku i përgjithshëm në të katër anët e botës të vihet në dijeni për ekzistencën e besimit Bahá’í dhe për natyrën e mësimeve të tij. Shtëpi botuese në vende të ndryshme shtypin e shpërndajnë një larmi të madhe literature Bahá’í, e cila përfshin që nga përmbledhjet e shkrimeve të Bahá’u’lláh-ut deri në komente shkencore, libra popullorë, fletushka e revista. Mjete të tjera të informacionit përdoren gjithashtu gjerësisht: filma, programe televizive e afishe, radiopërhapje, artikuj e njoftime në gazeta, pamflete, pllakate e manuale, kurse me korrespondencë, ekspozita, seri leksionesh, si dhe shkolla dimërore e verore. Në pranverë të vitit 1996, me teknologjinë elektronike, që ka hapur një botë të re mundësish për shkëmbimin e informacionit e të ideve, Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í futi adresën e rrjetit të tij BOTA BAHÁ’Í.4 Synimi i gjithë kësaj veprimtarie është të sigurojë që, me kohë, çdo njeri mbi tokë të bjerë në kontakt me mesazhin e Bahá’u’lláh-ut.
 Një nga institucionet Bahá’í, që ka luajtur një rol të shquar në këtë program edukimi publik, është shtëpia e adhurimit. Tani ka shtëpi adhurimi Bahá’í në çdo kontinent, dhe shumë terrene të tjera janë blerë në gjithë botën për ndërtime të reja godinash të tilla, që mendohet të luajnë një rol qendror në jetën e komunitetit Bahá’í. Me kohë, rreth secilës prej tyre do të ndërtohen agjensi të tjera, si shkolla ose kolegje, konvikte, shtëpi për të moshuarit dhe qendra administrative. Në kohën e tanishme, shtëpitë e adhurimit nuk përdoren kryesisht për shërbimet komunitare. Ato më tepër janë të hapura si vende ku individë të të gjitha prejardhjeve fetare (ose njerëz që nuk praktikojnë ndonjë besim të veçantë) takohen në adhurimin e Perëndisë së vetëm. Shërbesat nuk janë të një feje të caktuar dhe konsistojnë në lexim e lutje nga shkrimet e besimeve botërore, pa ndonjë predikim ose përpjekje të tjera për t’i inkuadruar këto mësime në një kallëp interpetimi të posaçëm Bahá’í. Shpesh herë, pjesë të zgjedhura vihen në muzikë e këndohen nga kore kishtare të përgatitura. Të vetmet tipare arkitekturore që kërkohen për një shtëpi adhurimi janë që ajo të ketë nëntë anë dhe një kube, simbol i faktit që besimi Bahá’í i pranon të gjitha traditat fetare dhe që, megjithëse pjesëmarrësit mund të hyjnë nga dyer të ndryshme, ata mblidhen së bashku duke njohur një Krijues të vetëm.
 Në mënyra të ndryshme, shtëpitë e adhurimit janë shprehje e qëndrimit që Besimi Bahá’í mban ndaj pjesës tjetër të shoqërisë. Tempujt janë struktura të hapura, plot dritë. Ata janë të caktuar të shprehin pranimin Bahá’í të unitetit në diversitet dhe të tregojnë karakterin praktik të këtij parimi. Në rastin e “Tempullit Mëmë të Perëndimit” që ndodhet në Uillmet, Ilinois, arkitekti ka kombinuar disa tradita të mëdha arkitekturore dhe ka thurur bashkë në projektin e tij simbolet e disa feve të mëdha të reveluara. Sipas vetë fjalëve të tij:
Kur bindjet e krijuara nga njeriu i kanë rrënjët në të gjitha fetë, aty gjejmë vetëm harmoni. Mirëpo sot, feja po zhytet aq shumë në bestytni e në teori njerëzore, sa që ajo duhet përcaktuar në një formë të re, në mënyrë që të bëhet përsëri e kulluar dhe e panjollosur. E njëjta gjë është edhe në arkitekturë… Tani, në këtë konceptim të ri të tempullit, është thurur në një formë simbolike mësimi i madh Bahá’í i unitetit – unitet i të gjitha feve dhe i mbarë gjinisë njerëzore. Aty gjen kombinime të vijave matematike, që simbolizojnë ato të universit dhe, në pleksjen e tyre të komplikuar rrathësh që ndërthuren, rrathësh brenda rrathëve, ne mund të pasqyrojmë ndërthurjen e të gjitha feve në një të vetme.5
 Në arkitekturën e shtëpive të adhurimit mund të shihet gjithashtu optimizmi i komunitetit Bahá’í. Bahá’í-të kanë bindjen se mbarë gjinia njerëzore, si përfundim, do të bëhet pasuese e mësimeve të Bahá’u’lláh-ut. Ata besojnë se, me thellimin e krizave të epokës së sotme, burrat e gratë kudo do të nxiten të kërkojnë më seriozisht të vërtetën; dhe në qoftë se mesazhi i Bahá’u’lláh-ut parashtrohet siç duhet, ata që kërkojnë do t’u përgjigjen porosive të tij në një numër gjithnjë më të madh. Shtëpitë e adhurimit Bahá’í, me strukturën e tyre të hapur, me ndërthurjen e traditave të ndryshme arkitekturore dhe me shërbesat e tyre pa predikime e rituale, e shprehin fuqishëm këtë frymë optimizmi.
 Deri tani, optimizmi i komunitetit Bahá’í duket krejt i justifikuar. Besimi Bahá’í është tani një nga sistemet fetare që kanë rritjen më të shpejtë. Në prill 1979, Shtëpia Universale e Drejtësisë njoftonte se plani i fundit ndërkombëtar i mësimit, plani pesëvjeçar i shpallur më 1974, u plotësua me sukses. Mjaft nga objektivat e tij u tejkaluan, veçanërisht lidhur me numrin e asambleve shpirtërore që duheshin krijuar dhe me numrin e lokaliteteve që duheshin hapur. U vlerësua se numri i besimtarëve gjatë periudhës pesëvjeçare u rrit mbi 40 për qind.
 Ndërsa në planin e mëparshëm nëntëvjeçar rritja më e shpejtë ishte bërë në Afrikë e në Amerikën Latine, vendin e parë tani e zinin në mënyrë të theksuar komunitetet Bahá’í në Azi e në ishujt e Paqësorit. E inkurajuar nga këto rezultate, Shtëpia Universale e Drejtësisë njoftoi fillimin e një plani të ri shtatëvjeçar, që duhej plotësuar në pranverë të vitit 1986.6 Ndërkohë që delegatë Bahá’í nga e gjithë bota mblidheshin në Haifa për kuvendin e tyre ndërkombëtar të 1983-shit, edhe kjo ndërmarrje e re po i tejkalonte objektivat e saj.
 Përmasat e komunitetit ndërkombëtar Bahá’í dhe natyra e përhapjes që e ka karakterizuar atë i shtjelluam shkurtimisht. Më i vështirë është shtjellimi i jetës së brendshme të komunitetit. Trajtimi më i drejtpërdrejtë është të përpiqemi ta shohim atë nëpërmjet përvojës së anëtarëve të tij. Si bëhet Bahá’í një njeri? Ç’tipare dalin në pah në përvojën e një personi që bëhet pasues i Besimit Bahá’í në këtë kohë të historisë së këtij besimi?
 Është e qartë që përgjigjet do të jenë të ndryshme nga një person te tjetri. Për më tepër, ka të ngjarë të ketë dallime të theksuara në thekset e përparësitë në rajonet e ndryshme të botës, të cilat sjellin dallime relative në përvojat e anëtarëve. Megjithatë, historia e Besimit Bahá’í, mësimet e tij dhe rendi administrativ që po zhvillohet përfaqësojnë një kontekst total që është në thelb i njëjtë në gjithë botën, dhe kjo duhet të shkaktojë në mënyrë të pashmangshme disa përgjigje konsekuente nga ata që e përqafojnë këtë besim, cilado qoftë prejardhja etnike e tyre.
 Lidhur me vetitë e kërkuara për anëtarësinë Bahá’í, Shtëpia Universale e Drejtësisë ka shkruar:
Motivi i parë duhet të jetë gjithmonë përgjigja e njeriut ndaj mesazhit të Perëndisë dhe njohja e Lajmëtarit të Tij. Ata që e shpallin veten Bahá’í duhet të ngazëllehen me bukurinë e mësimeve dhe të preken nga dashuria e Bahá’u’lláh-ut. Ata që deklarohen Bahá’í nuk ka nevojë të dinë të gjitha provat, historinë, ligjet dhe parimet e Besimit, por në procesin e deklarimit të tyre ata duhet, veç kapjes së shkëndijës së besimit, të informohen për gjërat bazë lidhur me Figurat Qendrore të Besimit, si dhe për egzistencën e ligjeve që duhet të ndjekin e të administrimit që duhet t’i binden.7
 Për ata që janë lindur e rritur në një familje Bahá’í, procesi i rekrutimit formal është fare i drejtpërdrejtë. Ndërsa mësimet Bahá’í dënojnë dogmatizmin në rritjen e fëmijëve, fëmijët Bahá’í rriten si pjesëtarë të komunitetit. Ata marrin pjesë në shumë prej ngjarjeve të kalendarit Bahá’í, studiojnë historinë Bahá’í dhe mësimet e Bahá’u’lláh-ut, si dhe ato të feve të tjera të mëdha botërore, dhe inkurajohen të jetojnë sipas standardeve të jetës Bahá’í në përshtatje me moshën e tyre.8 Theksi që mësimet Bahá’í venë në temat sociale të kohës, kontribuon padyshim për të inkurajuar të rinjtë Bahá’í që të vazhdojnë kërkimin e tyre shpirtëror e intelektual brenda Besimit Bahá’í. Megjithatë, ata janë të lirë ta refuzojnë një anëtarësi të tillë, në qoftë se dëshirojnë. Kur arrijnë “moshën madhore”, që në komunitetin Bahá’í është pesëmbëdhjetë vjeç, të rinjtë marrin përgjegjësi për zhvillimin e vet shpirtëror individual. Afërsisht në këtë moshë, të rinjtë tregojnë nëse e shohin veten si Bahá’í dhe nëse do të vazhdojnë të marrin pjesë në jetën e komunitetit Bahá’í.
 Në rastin e atyre që përqafojnë besimin si të rritur, vendimi për t’u bashkuar me komunitetin arrihet më shpesh si rezultat i shoqërimit të lirë me besimtarë. Gama e gjerë e veprimtarive informative të komunitetit tërheq rregullisht mijëra studiues të interesuar për të marrë kontakt me anëtarë të besimit. Përmes grupesh të vogla studimi ose paraqitjesh të organizuara më zyrtarisht, studiuesve u jepen mësimet dhe objektivat e Besimit Bahá’í, sa më afër prirjeve që i shtyjnë ata. Në një moment të caktuar, ata mund të interesohen vetë për të pyetur lidhur me anëtarësinë, ose mund të ftohen nga Bahá’í-të për ta parë këtë gjë. Në qoftë se e kërkojnë anëtarësinë, kërkesa i bëhet asamblesë shpirtërore lokale të atij vendi; në rast se ky institucion mbetet i kënaqur se ata që bëjnë kërkesë i kuptojnë detyrimet që sjell anëtarësia dhe janë të përgatitur të marrin përgjegjësinë për të jetuar sipas mësimeve të Bahá’u’lláh-ut, ata përfshihen në besim. Për këtë nuk ka rituale ose betime, por ngjarja mund të bëhet shkak për një festim jozyrtar.
 Pasi është regjistruar si anëtar i komunitetit Bahá’í, besimtari i ri përfshihet në dy procese të njëkohshme: zhvillim shpirtëror personal dhe luftë e një komuniteti shumë të ri për të kuptuar e shprehur idealet e shtjelluara në mësimet e themeluesit të tij. Lutja, meditimi, agjërimi gjatë periudhës së caktuar të vitit, mospërdorimi i drogave e i alkoolit dhe përpjekja për të shmangur frymën e kritikës e përgojosjen janë elementët kryesorë të një modeli të qartë disipline individuale. Po kështu, komuniteti Bahá’í është i angazhuar në një program afatgjatë rritjeje e shtrirjeje, që kërkon përpjekje të bashkërenduara dhe vëmendje për përparësitë e qëllimet. Shtytja që jep besimi dhe praktika Bahá’í e vë theksin në marrdhëniet e ndërsjellta midis individit besimtar dhe komunitetit Bahá’í.
 Të dyja këto sfida vinë së bashku për arsye të theksit që Besimi Bahá’í vë te shërbimi. Bahá’u’lláh-u mësonte se shprehja më e lartë e natyrës njerëzore është “shërbimi”. Rritja e brendshme, “që bëhet vetja e vërtetë e njeriut”, ndodh kur njeriu i shërben idealit të bashkimit të gjinisë njerëzore. Synimi i çdo disipline shpirtërore personale është ta çlirojë shpirtin nga preokupimi me vetveten, të thellojë ndjenjën e njësimit me tërë njerëzimin dhe t’i përqëndrojë energjitë në gjetjen e rrugëve për t’u shërbyer nevojave të të tjerëve. Veprimtaritë e komunitetit Bahá’í i japin individit një fushë të gjerë për një shërbim të tillë. Në mungesë të një kleri, punët e komunitetit organizohen në mënyrë të tillë që të inkurajojnë pjesëmarrjen maksimale të të gjithë anëtarëve.
 Në mënyrë të veçantë inkurajohet pjesëmarrja në përpjekjet për të çuar përpara përhapjen e besimit. Bahá’u’lláh-u thoshte se shërbimi më i madh që mund të bëjë secili në këtë ditë është “t’u mësojë [të tjerëve] Kauzën e Perëndisë.”9 Çdo individ Bahá’í inkurajohet të marrë pjesë në detyrën për ta çuar mesazhin e Bahá’u’lláh-ut te shumë njerëz që, siç besojnë Bahá’í-të, mund të jenë të gatshëm për ta pranuar atë. Koha, paralajmëronte ‘Abdu’l-Bahá-i, është e shkurtër. Krizat që kanë mbërthyer shoqërinë e sotme do të thellohen dhe do të sjellin në mënyrë të vazhdueshme më shumë vuajtje e shkatërrim eventual të institucioneve ekzistuese. Një mënyrë alternative jetese duhet të zhvillohet brenda komuniteteve Bahá’í, dhe kjo mund të bëhet duke rritur gjerësisht në të gjitha vendet numrin e atyre që i janë përgjigjur thirrjes së Bahá’u’lláh-ut dhe janë angazhuar të vënë në jetë mësimet e tij.10
 Nuk është për t’u çuditur që shumë nga anëtarët e përfshirë rishtazi në besim janë të zellshëm për t’iu përgjigjur në çdo mënyrë që mundin kësaj thirrjeje. Ata kanë gjetur diçka që u ka dhënë atyre një siguri e qëllim të madh, dhe ata duan ta ndajnë atë me të tjerë. Megjithëse vihet theksi me forcë te mësimi, proselitizmi është shprehimisht i ndaluar.11 Pra, Bahá’í-të ndodhen përballë një sfide për të gjetur mënyra se si t’ua japin bindjet e tyre të tjerëve, pa dhunuar ndërgjegjen e tyre dhe pa fyer zakonet e shoqërisë në të cilën ata jetojnë. Si rezultat, është grumbulluar një përvojë e madhe, që ndryshon nga njëra anë e botës në tjetrën e nga një individ tek tjetri.
 Është e vështirë të bësh ndonjë përgjithësim lidhur me natyrën e veprimtarive mësimore Bahá’í. Në shumë vende perëndimore, Bahá’í-të mësojnë si individë ose si familje, përmes shoqërimeve të zakonshme të jetës së përditshme: bisedave me fqinjë, me miq e me njerëz që punojnë bashkë; njohjes që lind nga interesat e përbashkëta në projekte të shërbimit publik; kurseve të studimit ose veprimtarive argëtuese; takimeve me rastin e ngjarjeve Bahá’í të hapura për publikun. Në mjaft zona të tjera të botës, feja është fokusi i një interesi të përgjithshëm shumë më të madh, dhe komunitete të tëra mund të tërhiqen në diskutim për mësimet e reja shpirtërore. Përfshirje në shkallë të gjerë në Besimin Bahá’í janë bërë në Afrikën Qendrore e Amerikën e Jugut përmes vizitave të grupeve Bahá’í, që kombinojnë shfaqje muzikale e teatrale me biseda ose kurse studimi për besimin. Në disa mjedise sociale, iniciativa mund të vijë nga dëgjuesit e synuar. Bahá’í-të e Amerikës së Veriut i ftojnë për të folur në grumbullime të kishave të zezakëve në shtetet jugore ose që të “shpjegojnë mesazhin Bahá’í” në takime të fiseve indigjene amerikane fushave të gjera të Kanadasë. Akademikët Bahá’í në Amerikën e Veriut, në Indi, në kombet e Paqësorit që po krijohen ose në ato të Karaibeve, mund ta shohin veten të ftuar në kolegje e universitete për të mbajtur leksione rreth mësimeve të besimit të tyre.
 Metoda më e zakonshme që përdoret për të përhapur mësimet e Bahá’u’lláh-ut është, sidoqoftë, “pranë zjarrit”. Ky term ka lindur bashkë me grupet e hershme Bahá’í në Montreal, Kanada, megjithëse kjo veprimtari zhvillohej tashmë në një varg qendrash.12 Ai përdoret për të përshkruar grupe të vogla studimi që mblidhen në intervale të rregullta në shtëpi private, ku ftohen miq e të njohur. Kjo veprimtari jozyrtare ka qenë një burim i pashtershëm anëtarësh të rinj. Ajo u krijon mundësi kërkuesve të studiojnë konceptet, ligjet e mësimet Bahá’í duke ecur me hapin e vet, pa shqetësimin se kërkimi i tyre shpirtëror privat mund “të ekspozohet”, siç do të ndodhte në një mbledhje të hapur. Kjo metodë forcon gjithashtu lidhjet, që vazhdojnë pasi anëtari i ri ka aderuar në komunitetin Bahá’í, dhe i lejon mësuesit Bahá’í ta ndihmojë atë të integrohet në komunitet.
 Një formë e posaçme mësimi është shërbimi Bahá’í i quajtur “pionerizëm”. Duke qenë se nuk ka kler, nuk ka as misionarë profesionistë që të çojnë mësimet Bahá’í në lokalitete të reja. Besimi Bahá’í përhapet, më tepër, si rezultat i iniciativës së mijëra pasuesve të tij, të cilët individualisht ose me familjet lënë shtëpitë e veta dhe vendosen në vende të reja. Pionerët duhet të mbajnë veten me anë të tregtisë ose të profesionit dhe i kryejnë shërbimet e tyre Bahá’í në kohën e lirë. Ndërrohen punë, shiten shtëpi dhe gjenden të tjera, mësohen gjuhë të dyta dhe shumë aspekte të tjera të jetës së përditshme ndryshojnë me të vetmin qëllim për të futur Besimin Bahá’í në ndonjë qytet, distrikt ose territor të ri.
 Pionerizmi mund të përfshijë gjithashtu vajtjen në një vend krejt të ndryshëm, ku besimi ende nuk është vendosur në mënyrë të qëndrueshme. Në çdo plan mësimor global, Shtëpia Universale e Drejtësisë harton një listë vendesh që kanë nevojë për ndihmën e punonjësve të komunitetit nga diku tjetër dhe cakton se sa vetë duhen. Në shumë prej planeve u caktohen detyra të posaçme komuniteteve të ndryshme kombëtare Bahá’í; jo rrallë tri ose katër vendeve të ndryshme u bëhet thirrje të dërgojnë pionerë në të njëjtin vend ose rajon. Si rezultat, një qendre të caktuar në Finlandë ose në Haiti mund t’i vijnë pionerë nga Irani, Franca, Japonia apo Shtetet e Bashkuara. Krejt pavarësisht nga burimet që përfaqësojnë këta të ardhur të rinj, përvoja e komunitetit mikpritës lidhur me parimin Bahá’í të “unitetit në diversitet” pasurohet shumë (ashtu siç pasurohet, padyshim, edhe përvoja e pionerëve të ardhur nga jashtë).
 Në të gjitha këto veprimtari, pra, komuniteti Bahá’í është i varur nga iniciativa dhe përgjegjësia e ndërmarrë nga besimtarë individualë. Asnjë lloj agjensie nuk këshillon se deri në ç’shkallë të shtrihet kryerja e obligimit të çdo personi për të përhapur besimin. Ndërsa një asamble shpirtërore mund të ndërhyjë në qoftë se veprimtaritë mësimore të ndonjë individi të veçantë duken në njëfarë mënyre të papërshtatshme, përgjigja ndaj thirrjes për të përhapur mësimin vendoset nga vetë besimtari me ndërgjegjen e tij. Kështu është edhe për pionerët, një shërbim ky që konsiderohet si një privilegj i madh. Çdo muaj, për shërbimin e pionerëve dhe nevojat e mësimit vihen në dijeni anëtarët e çdo komuniteti lokal Bahá’í në festën e nëntëmbëdhjetë ditëve, si dhe në konferenca e përmes botimesh të ndryshme. Iniciativa duhet të vijë nga brendia e zemrës së çdo besimtari individual dhe nga konsultimi me familjen Bahá’í. Pioneri ose familja pionere vihet në lidhje me agjensitë administrative të besimit për t’u konsultuar për projekte e synime të posaçme.
 Pjesëmarrja vullnetare është gjithashtu kyçi për financimin e programeve të shumta të Besimit Bahá’í. Në fillim të vitit Bahá’í, çdo asamble shpirtërore lokale ose kombëtare vendos për buxhetin që kërkohet për të zbatuar projektet për atë vit të veçantë, si për lidhur me qëllimet mësimore, me blerje pronash e projekte të zhvillimit, ose lidhur me nevojat për pionerë. Pastaj këto nevoja i bëhen të njohura komunitetit Bahá’í, në të njëjtën mënyrë si dhe nevojat mësimore e për pionerë. “Mbledhja e fondeve” në mënyrë të organizuar, që shpesh shoqërohet me organizata fetare e bamirëse, nuk lejohet në komunitetin Bahá’í. Mund të bëhen vetëm thirrje të përgjithshme; mbledhja individuale e të ardhurave është e ndaluar. Të gjitha kontributet janë vullnetare, dhe Shoghi Effendi-u ka dënuar ashpër çdo lloj manipulimesh psikologjike.13 Për më tepër, kontributet mbahen konfidenciale midis individit ose familjes dhe arkëtarit të institucionit që i jepet kontributi.
 Bahá’í-të e konsiderojnë mundësinë për të kontribuar në Fondin Bahá’í si një privilegj shpirtëror që u rezervohet atyre që kanë pranuar Bahá’u’lláh-un. Pra, asnjë lloj kontributi, në çdo formë qoftë, për të çuar përpara Besimin Bahá’í nuk mund të pranohet nga persona që nuk janë të regjistruar si Bahá’í. Jo rrallë, asambletë Bahá’í kanë kërkesa nga njerëz që nuk janë Bahá’í për të dhuruar diçka, të cilët vlerësojnë këtë ose atë program të komunitetit. Në këto raste, dhuruesit nxiten që t’i përdorin këto fonde për bamirësi publike. Në raste dhurimesh anonime, administrata Bahá’í i çon këto kontribute për ndonjë bamirësi publike. Agjensitë Bahá’í pranojnë e përdorin fonde nga burime jo-Bahá’í vetëm lidhur me programe që shërbejnë për nevoja sociale, ekonomike ose edukative të shoqërisë në përgjithësi. Kjo politikë forcon ndjenjën e anëtarëve indivualë për pjesëmarrje e përgjegjësi personale në punën e ndërmarrë nga komuniteti.14
 Administrimi i punëve të komunitetit Bahá’í paraqet gjithashtu shumë mundësi që individi t’i përgjigjet idealit Bahá’í të të shërbyerit. Vetë fakti që Besimi Bahá’í është një fe joprofesionale u imponohet anëtarëve të rinj shumë shpejt pasi janë rregjistruar. Ata e kuptojnë se kanë hyrë në një komunitet e jo në një kongregacion. Pjesëtarët e komunitetit kryejnë jo vetëm detyrat më të thjeshta të “funksioneve të shërbimit”, por janë gjithashtu plotësisht përgjegjës për procesin e marrjes së vendimeve, për planifikimin dhe për të shërbyer si përfaqësues zyrtarë të komunitetit.
 Anëtarët e rinj të komunitetit e kuptojnë shpejt se besimi që kanë adoptuar ndodhet në stadet e tij formuese. Jo vetëm që ka një hapësirë të madhe për eksperimentim, brenda kufijve të gjerë të përcaktuar në shkrimet Bahá’í dhe nën drejtimin aktual të Shtëpisë Universale të Drejtësisë; por ka gjithashtu edhe nevojë të mprehtë për këtë eksperimentim, në mënyrë që komuniteti, i cili ndodhet në zhvillim të shpejtë, të mund të arrijë objektivat e tij ambiciozë. Në qoftë se besimtari i ri ka talente të posaçme, ato shpejt mund të vihen në veprim. Ai ose ajo mund të kërkojë të japë mësim në një klasë fëmijësh, të bëjë njoftime në gazetë, të jetë në përbërje të një delegacioni te kryetari i bashkisë i qytetit ose të një komisioni qeveritar, të jetë mikpritës i një feste të nëntëmbëdhjetë ditëve, të ndihmojë në organizimin e një konference rajonale, të marrë pjesë në një shfaqje muzikale ose teatrale, të përdorë një aparat projektimi, të ngrejë një ekspozitë, të shtypë në makinë, të ndihmojë në mirëmbajtjen e librave, të ngrejë një bibliotekë të vogël, ose të aktivizohet në ndonjë nga veprimtaritë e tjera të larmishme të komunitetit. Në përgjigje të pyetjes: “Përse nuk bëjmë këtë apo atë?”, më shpesh përgjigja nuk është jo, por: “Sepse deri tani nuk ka pasur asnjë me kohën ose aftësinë e nevojshme për ta bërë këtë”.
 Jeta shoqërore aktive është një tipar i shquar i komunitetit Bahá’í. Në kreun 8 i jemi referuar festës së nëntëmbëdhjetë ditëve, që përbën bazën e jetës shoqërore të komunitetit Bahá’í në nivel lokal, si dhe rëndësisë që shkrimet Bahá’í u kushtojnë të gjitha aspekteve të këtij grumbullimi. Kuvendet rajonale e kombëtare janë gjithashtu raste për konsultime rreth punëve të komunitetit dhe, në të njëjtën kohë, përfaqësojnë një shkallë të madhe shoqërizimi midis besimtarëve të rajonit ose të vendit.
 Veç kësaj, komuniteti mban rregullisht konferenca të çdo lloji. Çdo plan mësimor global përfshin projekte për një numër konferencash ndërkombëtare në qendra të mëdha. Këto janë ngjarje ku pjesëmarrja është e lartë, dhe ku vijnë Bahá’í nga shumë anë të botës për të festuar arritjet e fundit në përhapjen e fesë, për të studiuar rrymat e nevojat e reja dhe për t’u njohur me literaturën e re, burimet audio-vizuale e me mjete e ndihma të tjera për zhvillimin e komunitetit. Duart e Kauzës (shih kreun 8) janë shpesh folësit kryesorë në këto ngjarje, meqë janë studiuesit kryesorë Bahá’í në fusha të ndryshme. Edhe konferencat paraqesin për Bahá’í-të një mundësi për të përjetuar drejtpërsëdrejti gamën e kulturave të përfaqësuara në komunitetin botëror Bahá’í, përmes shfaqjesh teatrale, muzikore e shfaqjesh të tjera artistike.15
 Ky model është ndjekur, aq sa e lejojnë burimet, edhe në nivel kombëtar e rajonal. Si rezultat, Bahá’í-të përfitojnë përgjithësisht nga një mundësi jo e zakontë për të njohur njëri-tjetrin. Udhëtimet që sjellin me vete këto ngjarje synojnë t’u japin anëtarëve një paraqitje më të gjerë të zakoneve e të modeleve sociale të shoqërive të tjera, sesa mund të arrihej pa këto udhëtime. Për shumë veta, ato japin, padyshim, rastin për të përhapur lirisht mësimin e besimit dhe krijojnë mundësinë për ndonjë projekt pioner, i cili të jetë edhe më tërheqës dhe të shkaktojë më pak ndrojtje tek personi ose te familja që kanë menduar për një gjë të tillë.
 Asnjë institut Bahá’í nuk kontribuon më shumë për pasurimin shpirtëror e social të jetës së besimtarëve sesa pelegrinazhi. Bahá’u’lláh-u inkurajonte çdo pasues të tij të përpiqej, të paktën një herë gjatë jetës së vet, të ndërmerrte një pelegrinazh nëntë-ditor në Qendrën Botërore të Besimit Bahá’í në Haifa, Izrael. Një numër gjithnjë më i madh besimtarësh i përgjigjet kësaj porosie, dhe në fakt ata kanë qenë aq të shumtë, sa që gjatë disa viteve të shkuara ka qenë e nevojshme një periudhë pritjeje.
 Pelegrinazhi konsiderohet si një nga kulmet e çdo jete Bahá’í. Ai ose ajo arrin në Haifa si pjesëtar i një grupi prej rreth tetëdhjetë besimtarësh nga të gjitha anët e botës. Për nëntë ditë grupi viziton vendet e shenjta në Haifa e Akra dhe rreth tyre. Vetëm ose në grupe të vogla, ata e kalojnë kohën në varret e Bahá’u’lláh-ut, të Báb-it e të ‘Abdu’l-Bahá-it. Ata mund të vizitojnë shtëpitë ku ka banuar themeluesi i besimit të tyre gjatë internimit e burgosjes në Tokën e Shenjtë, dhe t’ia kushtojnë një pjesë të ditës vizitës në Godinën madhështore të Arkivave, ku mund të shikosh origjinalet e shkrimeve Bahá’í, si dhe të shohësh sendet e shenjta në kujtim të figurave qendrore të besimit dhe të heronjve e martirëve të tij të hershëm. Mund të shihen gjithashtu portrete të Báb-it e të Bahá’u’lláh-ut, që nuk janë të ekspozuara në asnjë vend tjetër.16 Lidhjet e ngushta, e megjithatë relativisht të lira, që bashkojnë komunitetin Bahá’í në këtë stad të hershëm të rritjes së tij forcohen nga një pritje që jep Shtëpia Universale e Drejtësisë për çdo grup pelegrinësh dhe nga mundësia që mund të kenë besimtarët individualë për t’u njohur jozyrtarisht me anëtarët e këtij institucioni suprem të besimit të tyre.
 Zakonisht, kjo përvojë është intensive për besimtarët. Bahá’í-të besojnë se pelegrinazhi është në shumë drejtime afrimi më i madh në këtë jetë me Botën e Perëndisë. Sipas fjalëve shkrimtarit Bahá’í shumë të respektuar, Xhorxh Taunsend: “Perëndia ka kaluar pranë” në revelacionet e Báb-it e të Bahá’u’lláh-ut. Në Haifa dhe në Akra, besimtari është në kontakt me gjurmët më intime të kalimit hyjnor, dhe ky përjetim i bën mendjen dhe zemrën e tij ose të saj të përqëndrohen intensivisht në të vërtetat themelore të revelacionit Bahá’í.
 Pelegrinazhi u jep gjithashtu individëve rastin për të pasuruar më tej kuptimin social që kanë për komunitetin global, anëtarë të të cilit ata janë. Të kalosh nëntë ditë në shoqëri të ngushtë me njerëz të shumë kulturave të ndryshme është një rast që në shoqërinë moderne vetëm një numër relativisht i vogël personash mund ta kenë. Ta bësh këtë në një mjedis që bart kujtimet e një historie të përbashkët tragjedish, sakrificash e arritjesh, do të thotë të përjetosh intensivisht “familjen globale” që ka krijuar revelacioni i Bahá’u’lláh-ut. Veç kësaj, pelegrinazhi është shpesh herë për Bahá’í-të një rast për të ndërmarrë projekte udhëtimesh mësimore në pjesë të tjera të botës, për të vizituar shokë të tyre që kanë shkuar pionerë jashtë shtetit, si dhe për të shqyrtuar drejtpërsëdrejti mundësitë për të ndërmarrë edhe vetë një projekt të tillë.
 Krahas kësaj lloj stërvitjeje morale e shpirtërore, Bahá’u’lláh-u e vinte theksin me forcë te përgatitja në fushën e arteve e të shkencave. Bahá’í-ve u kërkohet jo vetëm të sigurojnë një arsimim sa më të mirë për fëmijët e tyre, por edhe të përfitojnë nga mundësitë arsimore në shoqëri për zhvillimin e vazhdueshëm të atyre vetë.
Dija është si flatra në jetën e njeriut dhe si një shkallë për ngjitjen e tij. Dija e shkencave të tilla, sidoqoftë, duhet të fitohet kur i sjell përfitim popujve të botës dhe jo atyre që me fjalë fillojnë e me fjalë mbarojnë. Me të vërtetë, e madhe është kërkesa e popujve të botës për shkencëtarët e zejtarët.17
 Që nga ditët e tij të hershme, komuniteti Bahá’í në Persi e mori shumë seriozisht këtë porosi. Si rezultat, me kalimin e tre ose katër brezave, komuniteti arriti një pikë kur anëtarët e tij përfaqësojnë një përqindje të rëndësishme të klasës së shkolluar në Iranin e sotëm, megjithëse numri i tyre në këtë vend është vetëm rreth 300.000.18 Në një vend ku vetëm 40 për qind dinë shkrim e këndim, në komunitetin Bahá’í kjo përqindje është mbi 90 për qind.
 Shembulli i Iranit, është ndjekur nga Bahá’í-të në gjithë botën, aq sa e kanë lejuar mundësitë e vendit. Një nga detyrat e posaçme që planet mësimore ndërkombëtare të kohëve të fundit u kanë caktuar asambleve shpirtërore lokale e kombëtare ka qenë organizimi i konsultimeve për t’i ndihmuar të rinjtë Bahá’í në planifikimin e shkollimit të vet në mënyrë të tillë që t’i shërbejë jo vetëm besimit të tyre, por edhe gjinisë njerëzore.19 Shumë shkolla verore e dimërore Bahá’í ofrojnë programe të këtij tipi. Ato përfitojnë gjithashtu kur lektorë të kualifikuar, në çdo kohë qoftë, mund të drejtojnë kurse lidhur me dije bashkëkohore në disiplina të ndryshme në raport me mësimet e shkrimeve Bahá’í. Shembulli i studiuesve të pjekur, që kanë bashkuar me sukses shkencën dhe besimin në jetën e vet intelektuale shërben, padyshim, si një stimulant i fortë për besimtarë të rinj që të ndjekin shembullin e tyre.20
 Atje ku shkollimi publik është i papërshtatshëm ose i paarritshëm, komunitetet lokale Bahá’í fillojnë vetë programe arsimore, sidomos të arsimit fillor. Në Indi, Asambleja Shpirtërore Kombëtare ka vënë në veprim disa shkolla Bahá’í me orar të plotë, që ofrojnë kurse në nivel përgatitjeje fillor, të mesëm e teknik. Një veprimtari kryesore në shumë komunitete të tjera Bahá’í janë kurset me korrespondencë për fëmijë e për të rinj. Gjatë Planit të fundit ndërkombëtar, tridhjetë e shtatë asamble shpirtërore të ndryshme deklaruan se do të ndërtonin programe të tilla.
 Një aspekt i edukimit, të cilit i është kushtuar një vëmendje e theksuar qysh në periudhën e hershme të historisë Bahá’í, është estetika. Bahá’u’lláh-u e ka përcaktuar artin si një formë të adhurimit të Perëndisë; dhe bukuria fizike e varreve, e tempujve dhe e kopshteve Bahá’í është një nga përshtypjet dominuese që marrin me vete ata që i vëzhgojnë në kontaktet e tyre me Besimin. Shoghi Effendi-u theksonte se do të duhen shekuj para se diçka që mund të quhej “art Bahá’í” të mund të pritet të shfaqet. Vetëm kur një revelacion ka lulëzuar plotësisht në një qytetërim të ri, lindin format e reja të artit që mund të identifikohen në mënyrë specifike me të. Në të njëjtën kohë, nuk ka dyshim se puna e artistëve të sotëm që janë Bahá’í është frymëzuar nga thirrjet e Bahá’u’lláh-ut për unitet, harmoni, dlirësi e optimizëm. Artisti amerikan Bahá’í, Mark Tobi – një nga piktorët më të njohur të shekullit të njëzetë – ka folur për atë që ka ndikuar mbi punën e tij:
Kauza universale e Bahá’u’lláh-ut, që e bën frytdhënës zhvillimin e njeriut, e shtyn dhe e tërheq atë për ta parë dritën e kësaj dite si unitetin e gjithë jetës; [ajo] e çliron atë nga një trashëgimi e madhe automatike e mjedisore; [ajo] kërkon të krijojë brenda tij një vizion që është absolutisht i domosdoshëm për ekzistencën. Vetë mësimet e Bahá’u’lláh-ut janë drita me të cilën ne mund të shohim si të shkojmë përpara në rrugën e evolucionit.21
 Tobej shton lidhur me raportin e artit me qytetërimin e ardhshëm botëror:
Sigurisht, ne flasim sot për stile ndërkombëtare, por unë mendoj se më vonë do të flasim për stile universale…e ardhmja e botës duhet të jetë ky realizim i njëshmërisë së saj, që është, me sa e kuptoj unë, mësimi bazë në Besimin Bahá’í, dhe nga kjo njëshmëri do të zhvillohet në mënyrë të natyrshme një frymë e re në art, sepse ja ç’është ajo. Ajo është një frymë, dhe jo vetëm fjalë të reja e ide të reja.22
 Edhe muzikantë Bahá’í janë influencuar po kështu. Me të vërtetë, ‘Abdu’l-Bahá-i i kushtonte një vëmendje të madhe inkurajimit të komuniteteve Bahá’í për të shfrytëzuar sa më mirë ata individë që kishin talente muzikore:
Arti i muzikës është hyjnor dhe efektiv. Ai është ushqimi i shpirtit e i frymës. Përmes forcës e magjepsjes së muzikës, shpirti i njeriut ngrihet lart. Ajo ushtron një sundim dhe efekt të mrekullueshëm në zemrat e fëmijëve, sepse zemrat e tyre janë të pastra dhe meloditë kanë një ndikim të madh mbi to. Talentet e fshehura, me të cilat janë të pajisura zemrat e këtyre fëmijëve, do të gjejnë shprehje me ndërmjetësinë e muzikës. Prandaj ju duhet të përpiqeni vetë t’i përsosni ato; mësojini ata të këndojnë bukur e me ndjenjë. Është e nevojshme që çdo fëmijë të dijë diçka nga muzika…23
 Të tilla janë, pra, disa nga tiparet e jetës së komunitetit Bahá’í, i cili bart trashëgimin e historisë, mësimet dhe institucionet administrative që i janë lënë atij me porosi nga Bahá’u’lláh-u. Ai është vendosur në shumë prej vendeve e territoreve mbi tokë; ai përfaqëson një profil të njerëzimit; dhe ai i qëndron besnik misionit që i ka besuar atij Bahá’u’lláh-u: “pushtimit shpirtëror të planetit”. Procesi i përhapjes së tij i tërheq individët anëtarë të komunitetit të marrin pjesë në veprimtari të tipeve të ndryshme, në ndërveprimin shoqëror e në zhvillimin personal. Ky ndërveprim dhe rritja shpirtëroe që e pason shkaktojnë një ndjenjë “familjeje globale” dhe i japin komunitetit një identitet të ri, që dallohet nga ai i traditave të tjera fetare.
 Bahá’í-të e shohin këtë komunitet jo thjesht si një kolektiv, por si një tërësi organike. Shkrimet e ‘Abdu’l-Bahá-it e të Shoghi Effendi-ut janë plot terma të analogjisë biologjike: “lulëzim”, “evolucion”, “embrion”, “farë”, “zhvillim organik”, “bërthamë”, “influencë gjeneruese”, “asimilim”. Bahá’í-të inkurajohen ta shohin veten individualisht si pjesë të një organizmi të gjallë e në rritje, sistemet e jetës së të cilit janë ligjet, mësimet dhe institucionet e krijuara nga Bahá’u’lláh-u. Shtëpia Universale e Drejtësisë ka theksuar se zhvillimi i aftësive individuale dhe ndjenja e identifikimit me mësimet Bahá’í varet nga aftësia e tij ose e saj për pjesëmarrje të plotë në jetën e komunitetit:
Në trupin njerëzor çdo qelizë, çdo organ, çdo nerv luan rolin e vet. Kur të gjitha këto veprojnë kështu, trupi është i shëndetshëm, i fuqishëm, i gëzuar, i gatshëm t’i përgjigjet çdo thirrjeje që i bëhet. Asnjë qelizë, sado e thjeshtë, nuk jeton e veçuar nga trupi, qoftë kur i shërben atij ose kur merr prej tij. Kjo është e vërtetë edhe për trupin e gjinisë njerëzore, në të cilin Perëndia “ka pajisur çdo qenie të thjeshtë me aftësi e talent”, dhe kjo është e vërtetë në shkallën më të lartë për trupin e komunitetit ndërkombëtar Bahá’í, sepse ky trup është tashmë një organizëm, i bashkuar në aspiratat e tij, i unifikuar në metodat e tij, që kërkon ndihmë e konfirmim nga i njëjti Burim dhe që ndriçohet me dijen e ndërgjegjshme të unitetit të tij… Komuniteti botëror Bahá’í, që rritet si një trup i ri i shëndetshëm, zhvillon qeliza të reja, organe të reja, funksione e fuqi të reja ndërkohë që shkon drejt pjekurisë së tij, kur çdo shpirt që jeton për Kauzën e Perëndisë do të marrë nga Kauza shëndet, siguri dhe dhuntitë e shumta të Bahá’u’lláh-ut, që shpërndahen përmes rendit të Tij të urdhëruar në mënyrë hyjnore.24
  
  


10. Drejt një shekulli të ri

Më 29 maj 1992, njëqindvjetorin e ndarjes nga jeta të Bahá’u’lláh-ut, Dhoma e Përfaqësuesve Brazilianë mbajti një sesion të posaçëm dy orësh për të nderuar jetën dhe veprën e tij. Kryesuesi i mbledhjes lexoi një mesazh të Shtëpisë Universale të Drejtësisë dhe folës nga të gjitha grupet politike të përfaqësuara në Dhomë shprehën vlerësime. Për Bahá’í-të në mbarë botën, kjo ngjarje ishte një tjetër ilustrim inkurajues për përmasat në të cilat besimi i tyre po fiton njohje si një zë fetar i respektuar e i pavarur në skenën bashkëkohore. Ajo që ka të ngjarë të jetë edhe më e rëndësishme është fakti që, në këtë proces, personi i themeluesit të besimit po del gjithnjë e më shumë nga errësira që mbështillte shekullin e parë të ndikimit të tij.
 Gjithmonë kështu kishte ndodhur me përpjekjet e besimtarëve individualë për t’i njohur miqtë e kërkuesit me fenë e tyre. Që nga momenti i zanafillës së besimit të ri, rivendikimi profetik i Bahá’u’lláh-ut kishte qënë fokusi i shumicës së veprimtarive mësimore personale. Literatura Bahá’í, gjithashtu, ishte marrë kryesisht me paraqitjen e misionit të dy themeluesve të besimit në kontekstin e vargut të pandërprerë të revelacioneve hyjnore që kishin përgatitur udhën për ta.
 Megjithatë nga komunitete të organizuara, veçanërisht në perëndim, ishte ndërmarrë që herët një përpjekje paralele për t’i siguruar një publiku më të gjerë një informacion më të përgjithshëm. Ndërkohë që institucionet Bahá’í u konsoliduan në mbarë botën gjatë gjysmës së dytë të shekullit të njëzetë, ligjëratat zyrtare të komunitetit ishin përqendruar gjithnjë e më shumë në detyrën për të shpjeguar zbatueshmërinë e mësimeve Bahá’í lidhur me problemet që përballonte njerëzimi: konflikti racor, pabarazitë sociale dhe ekonomike, padrejtësia që pengonte rolin e grave në shoqëri dhe pasojat e paragjykimeve fetare e kulturore.
 Shprehja më e zhvilluar e këtij mesazhi social u duk në tetor 1985, kur për herë të parë në histori, Shtëpia Universale e Drejtësisë u drejtoi një deklaratë “popujve të botës”, nën titullin Premtimi i Paqes Botërore.1 Duke pasur parasysh rrethanat politike të momentit historik në të cilin ajo u lëshua, teza e saj ishte çuditërisht optimiste; në dritën e ngjarjeve që pasuan në skenën botërore, doli se ajo ishte, gjithashtu, jashtëzakonisht parashikuese. Deklarohej se vendosja e paqes botërore ishte jo “vetëm e mundur, por e pashmangshme”, në të vërtetë “shkallarja tjetër në evolucionin e këtij planeti”. Sfida me të cilën përballen udhëheqësit e njerëzimit, thoshte deklarata, është të çlirojnë veteveten nga pikëpamja gjymtuese se agresioni dhe konflikti përfaqësojnë sjelljen që është “tipar i qenies njerëzore e nga ky shkak s’mund të zhduket”. Të largohesh prej këtij iluzioni të rrënjosur thellë rreth natyrës njerëzore dhe të zgjedhësh kursin e paqes “nuk do të thotë të mohosh të kaluarën e njerëzimit, por ta kuptosh”.2 Deklarata argumentonte se:
“Pranimi i hapur i faktit se paragjykim, luftë e shfrytëzim kanë qenë shenjat e papjekurisë gjatë një procesi të gjatë historik, e se sot njerëzimi jeton stuhinë e vrullin e pjekurisë së tij kolektive, s’është arsye për t’u dëshpëruar, përkundra është kusht paraprak për ndërmarrjen vigane të ndërtohet nje botë paqësore. Se kjo ndërmarrje është e mundshme, se forcat e nevojshme konstruktive janë në dispozicion e se strukturat shoqërore bashkuese mund të ndërtohen, është deklarata për shqyrtimin e se cilës ne ju lutemi me këmbëngulje”.3
 Dokumenti, që iu shpërnda në shumë gjuhë e në qindra mijë kopje zyrtarëve qeveritarë e udhëheqësve të mendimit në fusha të ndryshme të përpjekjes njerëzore, qe një demonstrim dramatik i rrjetit mbarëbotëror që kishte zhvilluar besimi. Gjatë dhjetëvjeçarit që pasoi, konceptet që ai parashtroi u bënë temat kryesore në diskutimin dhe veprimtarinë e informimit publik Bahá’í. Ndonëse i qartë në identifikimin e Bahá’u’lláh-ut si autori i parimeve e i koncepteve të parashtruara dhe si “Themeluesi i Besimit Bahá’í”,4 dokumenti nuk përpiqej të diskutonte natyrën e misionit të tij dhe as autoritetin hyjnor që ai rivendikonte.
 Që atëhere, siç e pasqyron nderimi i bërë nga Dhoma Braziliane e Deputetëve, ligjëratat publike Bahá’í janë përqëndruar në mënyrë shumë më të drejtërdrejtë te figura e Bahá’u’lláh-ut jo vetëm si themeluesi i fesë, por edhe si autori i një rrjedhe të fuqishme mendimi mbi natyrën e njerëzimit dhe organizimin e shoqërisë njerëzore. Kjo është pa dyshim një shenjë e rritjes së besimit të komunitetit Bahá’í te dëgjuesit e tij se diskutimet publike për probleme globale dhe përpjekjet e mësimdhënies të anëtarëve të tij individualë tani duket se po puqeshin. Në përkujtimin e 100-vjetorit të ndarjes nga jeta të Bahá’u’lláh-ut Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í përgatiti një paraqitje të shkurtër por të botuar gjerësisht për jetën dhe veprën e tij, që hapej me fjalët që vijojnë:
Ndërsa mijëvjeçari i ri po afrohet, nevoja e domosdoshme e racës njerëzore është të gjejë një vizion të unifikuar të natyrës së njeriut dhe të shoqërisë. ... Prandaj, pa një bindje të përbashkët rreth kursit dhe drejtimit të historisë njerëzore, është e pakonceptueshme që të hidhen themelet për një shoqëri globale së cilës masa e njerëzimit t'i përkushtojë vetveten. ...
 Një vizion i tillë shpaloset në shkrimet e Bahá’u’lláh-ut, figurë profetike e shekullit nëntëmbëdhjetë, influenca në rritje e të cilit është një nga zhvillimet më të spikatura të historisë fetare bashkëkohore. ... Një vizion i tillë shpaloset në shkrimet e Bahá’u’lláh-ut, figurë profetike e shekullit nëntëmbëdhjetë, influenca në rritje e të cilit është një nga zhvillimet më të spikatura të historisë fetare bashkëkohore. ...5
 Termi “Viti i Shenjtë” është përdorur nga Shoghi Effendi-u më 1953 për të emërtuar njëqindvjetorin e zanafillës së misionit të Bahá’u’lláh-ut në errësirën e Sijah-Çalit. Atëherë, duke pasuar këtë shembull, Shtëpia Universale e Drejtësisë e deklaroi periudhën nga prilli 1992 deri në prill 1993 “Viti i dytë i Shenjtë Bahá’í” për të shënuar si njëqindvjetorin e ndarjes nga jeta të Bahá’u’lláh-ut më 29 maj 1892 dhe fillimin e besëlidhjes së tij në Nëntor të të njëjtit vit. Disa mijëra besimtarë të caktuar midis qindra e qindra prejardhjeve etnike e kombëtare të përfaqësuara në komunitetin Bahá’í u mblodhën së bashku në Qendrën Botërore Bahá’í për të nderuar themeluesin e besimit të tyre në të parën prej këtyre dy ngjarjeve përkujtimore.
 Gjashtë muaj më vonë, një “Kongres Botëror” tërhoqi në Qendrën Xhavits në Nju Jork, “Qytetin e Besëlidhjes,”6 kuvendin më të madh e më të larmishëm të mbledhur ndonjëherë nga Bahá’í-të, për katër ditë festime të shtrirjes globale, të cilën dukej se e kishte bërë të mundur fuqia unifikuese e besëlidhjes së Bahá’u’lláh-ut. Lidhjet nëpërmjet transmetimit me konferencat e degëve në Buenos Ajres, Sidnej, Nju Delhi, Nairobi, Qyteti i Panamasë, Bukuresht, Moskë, Singapor dhe Samoa Perëndimore, u siguruan nëpërmjet një rrjeti modern bashkëkohor prej tetë satelitësh.
 Një moment elektrizues ishte ai kur Kongresit të Nju Jorkut iu drejtua nga ana tjetër e globit konferenca Bahá’í e mbledhur në Moskë, që merrte pjesë për herë të parë në një ngjarje ndërkombëtare Bahá’í. Në ditën finale, një lidhje video satelitore i lejoi anëtarët e Shtëpisë Universale të Drejtësisë të flasin drejtpërdrejt me kuvendin e Nju Jorkut që nga selia e institucionit të tyre në Malin Karmel. Sipas fjalëve të një shefi të Korporatës Kanadeze të Transmetimeve që kishte ndihmuar për realizimin e programit, “Kjo hapi një botë të re mundësish për një fe, parimi bazë i së cilës është njëshmëria”.
  
*   *   *
  
 Po atë vit një zhvillim paralel shërbeu më tej për të përqëndruar vëmendjen mbi rolin e Bahá’u’lláh-ut si burimi i autoritetit që qëndronte pas mesazhit të besimit. Ishte përmendur dalja më 1973 e një përmbledhjeje e kodifikimi të Qitap Akdasit, librit të ligjeve të Bahá’u’lláh-ut, puna paraprake për të cilin ishte bërë nga Shoghi Effendi-u7. Në vitet që pasuan, puna kishte përparuar ngadalë me detyrën e ndërlikuar e kërkuese të përkthimit, të kodifikimit e të pajisjes me shënime të materialit bazë, që do të përbënte përfundimisht tekstin e botuar. Pëfundimi i projektit, që ishte pritur me padurim nga bota Bahá’í për shumë vite, përkoi me ngjarjet e Vitit të Shenjtë.
 Afërsisht dy të tretat e librit ishin përkthyer në anglisht nga Ruajtësi i besimit dhe ishin botuar që në gjallje të tij, ndërsa pjesa e mbetur e punës u plotësua nga një komitet që vepronte nën mbikqyrjen e Shtëpisë së Drejtësisë. Megjithatë, akoma më i nevojshëm kishte qënë përkthimi i teksteve shtesë e të lidhura me to nga Bahá’u’lláh-u, si dhe i komenteve të mëtejshme të tij mbi tekstin fillestar, të shkruara në përgjigje të pyetjeve që i ishin bërë. Kjo vepër në tërësinë e saj duhej pastaj, sipas fjalëvë të Shoghi Effendi-ut, “të pajisej me shënime të bollshme”, me komente të fragmenteve të veçanta, që e përftonin autoritetin e tyre nga deklaratat e qarta të ‘Abdu’l-Bahá-it e të Shoghi Effendi-ut, si inerpretuesit e emëruar të librit. Si rezultat, megjithëse dokumenti qendror ishte vetëm gjashtëdhjet e nëntë faqe në përkthimin anglisht, teksti i plotë i librit, që përfshinte edhe materjalet plotësuese e shënimet, shkon në 251 faqe.
 Do të ishte e pamundur të ekzagjerohej rëndësia e këtij libri për misionin e Besimit Bahá’í, të cilin Shoghi Effendi-u e ka quajtur “akti më i shënuar” i misionit të Bahá’u’lláh-ut dhe “Karta e Rendit të ri Botëror të Tij”.8 Ndërsa ripërsërit të vërtetat e feve të mëdha të së shkuarës, Qitap Akdasi shihet nga Bahá’í-të si hedhja e themelit shpirtëror e moral për epokën e pjekurisë kolektive të njerëzimit, që jep një sistem ligjesh, rregullash morale e institucionesh të caktuara për të ndihmuar që të krijohet një konfederatë globale e drejtuar nga parime shpirtërore e morale.9
 Në tekstin qëndror të revelacionit të tij, Bahá’u’lláh-u ripohon sovranitetin e Perëndisë si i vetmi autoritet që drejton jetën morale. Perëndia është Burimi i gjithçkaje që ekziston; nëpërmjet lajmëtarëve të tij në të gjitha epokat ai ka reveluar ato ligje e parime që kanë qënë në mënyrë thelbësore përgjegjëse për qytetërimin e natyrës njerëzore. Autonomia e individit kushtëzohet kështu jo vetëm nga kufizimet e botës natyrale, në të cilën ai apo ajo banon, por edhe nga universi shpirtëror që e kapërcen e i jep jetë asaj. Sot raca njerëzore është dëshmitare e agimit të epokës së drejtësisë të premtuar në të gjitha revelacionet e së shkuarës. Përmes sprovash e vuajtjesh popujt e botës janë duke u zgjuar lidhur me mundësitë që jep natyra e tyre njerëzore e përbashkët. Ata janë duke u përgatitur për të pranuar si njëshmërinë e vet ashtu edhe varësinë e tyre absolute nga drejtësia e një Krijuesi të dashur e të përhershëm.
 Qitap Akdasi është shprehja e kësaj drejtësie hyjnore. “Qëllimi i drejtësisë,” thotë Bahá’u’lláh, “është shfaqja e unitetit në mes njerëzve.”10 Dashuria, mëshira dhe ndjesa janë cilësi që duhet t’i shquajnë qeniet njerëzore në marëdhëniet e tyre personale me njëri-tjetrin. Megjithatë, që këto cilësi të lulëzojnë si tiparet dalluese të qytetërimit, çdo pjesëtar i shoqërisë dhe çdo grup përbërës duhet të jetë në gjendje të besojë se ata mbrohen nga standarde që zbatohen në mënyrë të barabartë ndaj të gjithëve. Konceptet, ligjet dhe parimet e shpallura në Qitap Akdasin synojnë të sigurojnë themelin shpirtëror të kësaj garancie për jetën kolektive të njerëzimit.
 Në hyrjen e tekstit të botuar, Shtëpia Universale e Drejtësisë shpjegon:
Përsa u përket vetë ligjeve, një shqyrtim i vëmendshëm tregon se ato përfshijnë tri fusha: marrëdhëniet individuale me Perëndinë, çështje materiale e shpirtërore që i sjellin dobi individit drejtpërsëdrejti dhe marrëdhëniet midis individëve, si dhe midis individit e shoqërisë. Ato mund të grupohen sipas titujve që vijojnë: lutja dhe agjërimi; ligje të statusit personal, që përfshijnë martesën, shkurorëzimin dhe trashëgiminë; një varg ligjesh, porosish e ndalimesh të tjera, si dhe këshillash; dhe shfuqizimi i ligjeve e i porosive të veçanta të Dispensacioneve të mëparshme.11
 Hyrja jep, gjithashtu, shpjegime me interes rreth stilit të gjuhës me të cilën është paraqitur në anglisht Qitap Akdasi:
Bahá’u’lláh-u zotëronte në mënyrë madhështore arabishten dhe parapëlqente ta përdorte atë në ato Tabela e Shkrime të tjera ku saktësia e saj në shprehjen e kuptimit ishte veçanërisht e përshtatshme për shtjellimin e ndonjë parimi bazë. Por veç vetë zgjedhjes së gjuhës, stili i përdorur është i lartë e prekës, tepër rrëmbenjës, sidomos për ata që e njohin traditën e madhe letrare nga e cila ai ka dalë. Duke marrë përsipër detyrën e përkthimit, Shoghi Effendiu përballoi sfidën e gjetjes së një stili anglisht i cili jo vetëm të përçonte besnikërisht kuptimin e saktë të tekstit, por edhe të ngjallte te lexuesi frymën e respektit përsiatës, që është një tipar dallues i efektit të shkaktuar prej origjinalit. Forma e të shprehurit që ai zgjodhi, e cila të kujton stilin e përdorur prej përkthyesve të Biblës të shekullit të shtatëmbëdhjetë, jep formën e lartë të arabishtes së Bahá’u’lláh-ut, duke mbetur ndërkohë e kapshme për lexuesin bashkëkohor.12
 Një diskutim i kësaj teme shkon tej kuadrit të këtij studimi të shkurtër. Sidoqoftë, është e rëndësishme të vemë në dukje se vetëm një pjesë relativisht e vogël e ligjeve morale e shpirtërore të përfshira janë aplikuar deri tani në jetën e komunitetit të sotëm Bahá’í. Është përmendur tashmë fakti që Bahá’u’lláh-u theksonte se i njëjti parim progresiv që ka drejtuar vargun e revelacioneve hyjnore gjatë historisë drejton, gjithashtu, zbatimin gradual në jetën e njerëzimit të kërkesave të revelacionit që ka sjellë ai, duke e krahasuar këtë proces me ardhjen e pranverës.13 Ndërsa ata që pranojnë lajmëtarin e ri hyjnor, duke vënë në praktikë ligjet e parimet që u mëson ai, zhvillojnë aftësinë për të kuptuar e për të dhënë ende shembuj të dimensioneve të tjera të vullnetit të Perëndisë. Në rastin e revelacionit të Bahá’u’lláh-ut, siç ka theksuar Shtëpia e Drejtësisë në “Konspekt dhe kodifikimin”, shumë prej ligjeve të Qitap Akdasit synojnë për një shoqëri që do të dalë nga epoka e trazirës dhe e vuajtjes nëpër të cilën po kalon tani gjinia njerëzore.
 Për Bahá’í-të, dalja e shumëpritur e “Librit Më Të Shenjtë” shënoi një fazë të re në evolucionin e misionit të Bahá’u’lláh-ut, një fazë në të cilën koncepti i lajmëtarit të Perëndisë si ligjdhënës do të marrë rëndësi gjithnjë e më të madhe në përvojën Bahá’í. Duke ardhur, siç erdhi, në momentin kur komuniteti i tërë po përkujtonte ndarjen nga jeta të themeluesit të besimit të tyre si dhe fillimin e besëlidhjes së tij, botimi i Qitap Akdasit i dha një shtytje të mëtejshme vendimit për ta drejtuar vëmendjen në mënyrë më të drejtpërdrejtë tek ai që është si burimi i besimit Bahá’í ashtu edhe arsyeja e ndjenjës së thellë të sigurisë për të ardhmen, që karakterizon përkrahësit e besimit.

*    *    *
  
 Në kohën kur u zhvillua njëqindvjetori, Bahá’í-të kudo në botë po bëheshin të vetëdijshëm, gjithashtu, për një tjetër dimension të rëndësishëm të autoritetit shpirtëror të mishëruar në kauzën së cilës ata i ishin përkushtuar. Kjo ishte shtrirja në të gjitha komunitetet Bahá’í14 e veprimit të së “Drejtës së Perëndisë” (Hukukullahut), një formë pagese monetare që gjithë Bahá’í-të jepnin për autoritetin qëndror të besimit të tyre dhe një mjet me imagjinatë të habitshme për realizimin e misionit të Bahá’u’lláh-ut në nivel global. Siç është vënë në dukje edhe më parë, parimi qëndror për financimin e punës së komuniteteve Bahá’í është pjesëmarrja vullnetare.15 Çdo individ duhet të vendosë në intimitetin e ndërgjegjes së tij ose të saj për kontributet që do të bëjë për fondet e ndryshme Bahá’í. Aparati i mbledhjes së fondeve, që është bërë një tipar shumë i njohur i jetës fetare në shumë vende, është krejt i ndaluar në shkrimet Bahá’í. Kërkesat apo forma të tjera të presionit të drejtpërdrejtë ose të tërthortë përjashtohen nga shkrimet Bahá’í, as nuk mund të pranohen kontribute nga përsonat që nuk janë të regjistruar anëtarë të komunitetit Bahá’í.
 Megjithë këto kufizime të shkrimeve të shenjta, mënyra e adoptuar është treguar shumë e suksesshme në plotësimin e nevojave të komuniteteve Bahá’í në shkallë kombëtare e lokale. Të tilla kontribute bëhen nga Bahá’í-të kudo në botë për fondet ndërkombëtare të besimit. Në një epokë që, siç thoshte ai, do të jetë dëshmitare e zgjidhjes së pabarazive e të ndarjeve që kanë copëzuar gjininë njerëzore, Bahá’u’lláh-u ishte në merak për të siguruar që autoriteti drejtues ndërkombëtar i fesë së tij të kishte drejtpërsëdrejti në dispozicion mjetet materjale të nevojshme për të ndjekur detyrat globale që ai kishte vënë për të, duke qenë i lirë nga vartësisë prej kanaleveve kombëtare ose lokale. Kësaj nevoje i përgjigjet e Drejta e Perëndisë.
 Ajo e bën këtë duke plotësuar lidhjet shpirtërore që e bashkojnë besimtarin e veçantë me autoritetin qendror të besimit, me një lidhje drejtpërsëdrejti materiale. Duke tërhequr vëmendjen ndaj analogjisë së Bahá’u’lláh-ut midis “trupit të njerëzimit” dhe trupit të qenies njerëzore individuale, ‘Abdu’l-Bahá-i shpjegon,
Duke vëzhguar sferën e gjerë të krijimit, ti do të shohësh se sa më e lartë është një mbretëri e gjërave të krijuara në harkun e lartësisë, aq më të spikatura janë shenjat dhe faktet që vërtetojnë se bashkëveprimi e reciprociteti në nivelin e një lloji më të lartë janë më të mëdha se ato që ekzistojnë në nivelin e një lloji më të ulët. ...
   ... Sa më tepër të fuqizohet e të zgjerohet kjo marrëdhënie e ndërsjellë, aq më shumë do të avancojë shoqëria njerëzore në progres e mirëqenie. Vërtet, pa këto lidhje jetësore do të ishte krejt e pamundur që bota njerëzore të arrinte sukses e lumturi të vërtetë. ...
   Tani merre me mend që, kur midis njerëzve, që janë thjesht shfaqje të botës së qenieve, kjo çështje ka një rëndësi kaq të madhe, atëherë sa më i madh duhet të jetë shpirti i bashkëveprimit e i ndihmës së ndërsjellë midis atyre që janë thelbet e botës së krijimit, që kanë kërkuar strehim nën hijen e Pemës qiellore dhe që favorizohen nga shfaqjet e hirit qiellor; dhe si duhet të shfaqen dëshmitë e këtij shpirti nëpërmjet kërkimit të tyre të zellshëm, të miqësisë e të harmonisë së tyre, në çdo sferë të jetës së tyre të brendshme e të jashtme, në mbretërinë e shpirtit e të mistereve hyjnore dhe në të gjitha gjërat e lidhura me këtë botë e me botën tjetër. Pra, nuk mund të ketë dyshim që ata duhet të jenë madje të gatshëm të japin jetën e vet për njëri-tjetrin.
   Ky është parimi bazë mbi të cilin ngrihet institucioni i Hukukullah-ut, përderisa procedurat e tij i kushtohen mbështetjes së këtyre synimeve.16
Sot, të ardhurat e së Drejtës së Perëndisë përfaqësojnë një pjesë të madhe të burimeve që financojnë punën e Shtëpisë Universale të Drejtësisë dhe të Qendrës Botërore Bahá’í. Ato shpenzohen, nga njëra anë, për përhapjen e mësimeve të Bahá’u’lláh-ut dhe zhvillimin e institucioneve ndërkombëtare të besimit dhe, nga ana tjetër, për financimin e një programi gjithnjë e më të gjerë për projekte zhvillimi rreth e qark botës.
 Siç lihet të kuptohet nga emri, e Drejta e Perëndisë nuk është kontribut ose dhurim. Për Bahá’í-të ajo përfaqëson më tepër një thirrje që Perëndia i bën gjithsecilit që beson në revelacionin e Tij, për mbështetjen e punës, që u shërben interesave të krejt gjinisë njerëzore. Ajo lidhet jo me të ardhurën, por me kapitalin e akumuluar dhe veprimi i saj do të sigurojë një barazim gradual të përfitimeve nga zotërimi i pasurisë materiale midis veprimtarive Bahá’í në pjesë më të pasura të botës dhe atyre që kryhen në rajone më pak të zhvilluara ekonomikisht. Në thelb, ajo i bën thirrje çdo besimtari t’i rikthejë Perëndisë nëntëmbëdhjetë përqind të çdo kapitali që ai ose ajo ka akumuluar, pasi të jenë kryer të gjitha shpenzimet e jetesës dhe të jenë shlyer të gjitha borxhet. Të tilla pasuri si banesa, mobiljet e sendet vetiake të një individi apo familjeje nuk përfshihen në llogaritjen e pasurisë kapital dhe përcaktimi i shumës, i afatit kohor të pagesës, si dhe problemet që lidhen me to lihen në ndërgjegjen vetjake të individit.
 Madje edhe në lidhje me vetë detyrimin, si edhe në çështjet e tjera financiare të besimit, Bahá’u’lláh-u ndalon çdo formë të kërkesës nga ana e institucioneve Bahá’í; dhe as nuk e mëson një individ se ç’ka bërë një tjetër. Ligji është një thirrje që i drejtohet pjekurisë personale dhe njësimit të vetvetes me njerëzimin. “E Drejta e Perëndisë është një detyrim për gjithësecilin”, deklaron Bahá’u’lláh-u, “megjithatë, nuk është e lejueshme ta lypësh ose ta kërkosh atë. Në qoftë se dikush privilegjohet për ta paguar Hukuk-un dhe e bën këtë në një frymë gëzimi e hareje, një veprim i tillë është i pranueshëm, por jo ndryshe”. Më tej, “pagimi i së Drejtës së Perëndisë është i kushtëzuar nga aftësia financiare e njeriut. Ne qoftë se një person nuk është në gjëndje ta plotësojë detyrimin i tij, Perëndia, me të vërtetë, do ta justifikojë atë. Ai është Gjithëfalësi, Bujariploti”. Me pjesëmarrjen në këtë institucion unik, një besimtar i veçantë, sipas fjalëve të themeluesit të besimit, “dëlir” çdo pasuri që e kanë bërë të mundshme rrethanat e tij apo të saj përsonale dhe kontribuon drejtpërsëdrejti për ndërmarrjen e madhërishme që Bahá’u’lláh-u ka vënë si qëllim të besimit të tij, transformimin e jetës materiale dhe shpirtërore të planetit.17
 Në këtë fazë të hershme të veprimit të tij, kur ky institucion sapo ka filluar të bëhet një tipar i njohur i jetës personale të shumicës së Bahá’í-ve, ai ka të ngjarë të provohet kryesisht si një parim shpirtëror që disiplinon qëndrimet personale ndaj përdorimit të pasurisë. Sidoqoftë, një varg i gjatë rrjedhojash janë befasuese. Shoghi Effendi-u e përfytyroi ditën kur të besuarit e institucionit, duke vepruar nën drejtimin e Shtëpisë Universale të Drejtësisë, do të administrojnë një kompleks faktorësh zhvillimi dhe fondesh investimi, që do të japin rezultat praktik lidhur me parimet e drejtësisë që përbën thelbin e misionit të Bahá’u’lláh-ut. Duke bërë të mundur pjesëmarrjen e drejtërdrejtë të çdo Bahá’í mbi tokë – veç impulseve të bamirësisë, si dhe çdo kufizimi kombëtar e kulturor – është vënë në lëvizje një proces që përfaqëson një trajtim krejt të ri për t’u shërbyer nevojave të zhvillimit ndërkombëtar.

*    *    *
  
 Transmetimi satelitor i Vitit të Shenjtë që kishte lidhur Kongresin Botëror me konferencat e njëkohshme në Bukuresht e Moskë, nënvizoi rëndësinë e një tjetër zhvillimi në dekadën përmbyllëse të shekullit, një zhvillim që pak Bahá’í kishin shpresuar ta shihnin në jetën e tyre. Ky ishte restaturimi dramatik dhe lulëzimi i komuniteteve Bahá’í nëpër Rusi, Azinë qendrore dhe Evropën lindore, që kishte ndjekur këmba-këmbës rënien e Bllokut Sovjetik. Para Luftës së Dytë Botërore, në saje të përpjekjeve energjike për mësimdhënie të udhëtarëvë Bahá’í nga Perëndimi, ishin krijuar në shumicën e vendeve evropianolindore komunitete të vogla besimtarësh. Mbetjet e tyre të bëra fërtele kishin mbijetuar si pushtimin nazist dhe shtypjen sovjetike. Me të vërtetë, në vitet para luftës, një nga zërat më të shquar e më të qartë në përkrahje të vizionit të Bahá’u’lláh-ut në skenën ndërkombëtare, pat qenë Mbretëresha Maria e Rumanisë. E konvertuar në besimin në vitet 1920, si rezultat i përpjekjeve të mësueses së palodhur shëtitëse amerikane Marta Rut,18 Mbretëresha Marie kishte ndërmarrë hapin e pazakontë, duke organizuar që dëshmitë e saj për forcën e revelacionit Bahá’í të botoheshin në gazeta në disa pjesë të botës. Në një deklaratë të tillë më 1926 lexojmë:
Është një Mesazh i mrekullueshëm që na kanë dhënë neve Bahá’lláh-u dhe djali i tij, ‘Abdu’l-Bahá-i..... Është Mesazhi i Krishtit i marrë sërish, pothuajse me të njëjtat fjalë, por i përshtatur ndaj ndryshimit të më se njëmijë vjetëve që shtrihen midis vitit një dhe të sotmes....
   Unë jua rekomandoj atë ju të gjithëve. Në qoftë se ndonjëherë ju tërheq vëmendjen emri i Bahá’lláh-ut ose i Abdu’l-Bahá-it, mos i ndani nga vetja shkrimet e tyre.19
 Megjithatë, asnjë vend tjetër përveç Persisë, nuk kishte shijuar një lidhje aq të ngushtë me historinë e hershme të Besimit Bahá’í, e në të vërtetë me personin e themelusit të tij, sesa Rusia. Veçanërisht i çiltër midis përfaqësuesve diplomatikë të disa qeverive Perëndimore që më l850 protestuan te Nasered-Din Shahu kundër trajtimit barbar të viktimave të pafajshme Bábí, ishte Princi Dmitri Dollgorukov, ambasador i qeverisë perandorake ruse. Dollgorukovit, në të vërtetë, iu besua prej Bahá’lláh-ut të ndërhynte drejtpërsëdrejti në emër të tij kur Bahá’lláh-u po përballej me vdekjen në Sijah-Çal. Vite më vonë, duke i shkruar Carit Aleksandri II, autori i revelacionit Bahá’í sillte në kujtesë këtë akt humanitar, duke e siguruar monarkun se ky akt do të arrinte të shihej si një thesar shpirtëror për kombin dhe popullin në emrin e të cilit ishte ndërmarrë.
 Siç është vënë tashmë në dukje,20 studjuesit rusë kishin qenë ndër të parët që treguan interes për Besimet Bábí e Bahá’í, veprat e tyre të botuara kontribuan në një shkallë jo të vogël për të tërhequr seriozisht vëmendjen ndaj ngjarjeve që po ndodhnin në Persi. Afërsia me djepin e Besimit Bahá’í në Persi kishte ndihmuar, gjithashtu, krijimin e hershëm të komuniteteve lokale Bahá’í në Rusinë jugore. Më 1902, me inkurajimin e qeverisë ruse dhe në prani të guvernatorit të provincës, tempulli i parë Bahá’í që ishte ngritur ndonjëherë iu kushtua adhurimit në qytetin e Ashkabadit, në Azerbajxhan. Bahá’í-të rusë krenohen me hak, gjithashtu, edhe për faktin që vendi i tyre ishte i pari që ndërhyri drejtpërsëdrejti për të mbrojtur të drejtat civile të pjesëtarëve të besimit që jetonin nën juridiksionin e tij. Kur fanatikët myslimanë vranë një Bahá’í të shquar në Ashkabad, autoritetet ruse e shtypën këtë sulm dhe një gjyq civil i dënoi vrasësit me vdekje, dënim që u zbut me burgim vetëm me thirrjen e komunitetit lokal Bahá’í.21
 Me rënien e regjimit sovjetik, nën të cilin veprimtaritë e besimit ishin shtypur ashpër,22 asambletë lokale Bahá’í u përhapën në gjithë Rusinë e në republikat fqinje, dhe konsolidimi i këtyre komuniteteve të ringjallura shtoi si përfundim rreth njëzet asamble të reja kombëtare në këtë rajon të globit. Njëri prej tre të mbijetuarve Duar të Kauzës, Ali Akbar Forutan, që kish lindur e ish rritur në Rusi, pati kënaqësinë që në moshën e thyer tetëdhjetë e gjashtë vjeç, të kthehej në Moskë për zgjedhjen e asamblesë së parë shpirtërore kombëtare në Rusi, në prill 1991. Sot, literarura Bahá’í gjendet në shumë gjuhë të rajonit dhe institucionet Bahá’í janë angazhuar në një kërkim energjik të njohjes civile të të njëjtave forma, që homologët e tyre e kanë arritur kudo me sukses.
  
*    *    *
  
 Dekada e fundit e shekullit është prirur të nxjerrë dukshëm në pah sesa me vend ishin diagnoza e Bahá’lláh-ut për sëmundjet e njerëzimit dhe rekomandimet e tij për shërimin e atyre sëmundjeve. Në një seri konferencash ndërkombëtare të organizuara nga Kombet e Bashkuara, disa prej të cilave u quajtën “të nivelit të lartë”, sepse në to merrnin pjesë kryetarë shtetesh, qeveritë kombëtare u detyruan t’u drejtohen problemeve kritike që qëndrojnë para njerëzimit. Këtu përfshiheshin nevojat e fëmijve të botës, kriza ambientaliste, të drejtat e njeriut, çështje të popullimit, zhvillimi i qëndrueshëm, përparimi i grave dhe problemi i ngulimeve njerëzore. Mediat u kushtuan atyre vëmendje të madhe dhe, gjithashtu, në to morën pjesë disa mijëra organizata jo-qeveritare. Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í u përfshi me gjithë peshën në shumicën e ngjarjeve.
 Gatishmëria e vendim-marrësve të botës për ta përqëndruar vëmendjen pikërisht në ato tema që përbëjnë thelbin e mesazhit të Bahá’lláh-ut, i dha serisë së konferencave një kuptim, i cili për Bahá’í-të shkon tej rezultateve imediate. Në fakt, sado i dobët vullneti ndërkombëtar për të ndryshuar dhe sado joserioze ishin disa prej vendimeve, sistemi i Kombeve të Bashkuara kishte përcaktuar – pikërisht një shekull pas ndarjes nga jeta të Bahá’lláh-ut – që temat e mesazhit të tij paraqitnin me të vërtetë realitetet mbizotëruese me të cilat përballet njerëzimi. Shumë prej shkrimeve ku Bahá’lláh-u kishte parashtruar këto koncepte u ishin drejtuar fillimisht të tillë bashkëkohësve të tij të shekullit të nëntëmbëdhjetë si Mbretëresha Viktoria, Kaizeri gjerman dhe Cari i Rusisë – bota e të cilëve tashmë dukej aq e largët sa ajo e Agamemnonit apo e Mitridatit.
 Në kohën kur seria e takimeve përfundoi më 1996, për udhëheqjen e besimit ishte bërë e qartë se ishte bërë e nevojshme një nismë e re për të eksploruar më sistematikisht aplikimet e mësimeve të Bahá’lláh-ut në problemet e transformimit social, si dhe për të shprehur përfundimet në gjuhën e diskutimit ndërkombëtar bashkëkohor. Prandaj, nga fundi i atij viti, Shtëpia Universale e Drejtësisë i dha miratimin propozimit për krijimin e një agjensie të re të Komunitetit Ndërkombëtar Bahá’í, të “Institutit të Studimeve për Mirëqenien Globale”. I caktuar për të përpunuar një platformë për shkëmbime midis studjuesve e specialistëve Bahá’í, nga njëra anë, dhe homologëve të tyre në një numër të madh organizatash joqeveritare e organizmash akademike, nga ana tjetër, Instituti i ri e mori sinjalin nga Mirëqenia e Njerëzimit, një dokument që ishte përgatitur nga Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í më 1995 për serinë e konferencave të Kombeve të Bashkuara. Duke qënë se dokumenti formulon aq qartë rekomandimin Bahá’í lidhur me përpjekjet e komunitetit ndërkombëtar për t’u kushtuar vëmendje krizave me të cilat përballet njerëzimi në mbarim të shekullit, përmbajtja e tij meriton një vëmendje të veçantë.23
 Deklarata vë në dukje në hyrje se me unifikimin fizik të planetit në këtë shekull, “fillon tani historia e njerëzimit si një popull i vetëm”. Ky fakt bën të nevojshëm “një rishqyrtim kërkues të qëndrimeve e të ndërmarrjeve, që aktualisht qëndrojnë në themel të supozimeve për zhvillimin ekonomik e social”.24 Të tilla rishqyrtime duhet të fillojnë, argumentohet atje, me braktisjen e dy qëndrimeve të gabuara, që gjymtojnë të gjitha përpjekjet për të përpunuar një strategji realiste të zhvillimit, sado të mira qofshin synimet e tyre dhe sado bujarisht të financohen ato. I pari është besimi në ideologjinë e materializmit dogmatik, i cili, sipas deklaratës, ka lënë në thelb mënjanë shumicën dërrmuese të popujve të tokës. I dyti është besimi që lidhet me këtë se shumica e njerëzimit nuk mund të mësojë të marrë përgjegjësinë për të ardhmen e vet kolektive, por duhet që marrjen e një vendimi të tillë t’ua besojë duarve të grupeve elitare të lidhura pikërisht me atë botëkuptim që e ka çuar njerëzimin në buzë të katastrofës. Deklarata është e paepur në diskutimin e të dyja çështjeve. Lidhur me doktrinat ekzistuese të materializmit ajo thotë:
Ndërsa shekulli i njëzetë po i afrohet fundit, nuk është më e mundur t’i përmbahesh besimit se trajtimi i zhvillimit social dhe ekonomik që ka lindur koncepti materialist i jetës është në gjendje të plotësojë nevojat e njerëzimit. Parashikimet optimiste rreth ndryshimeve që do të sillte ai janë zhdukur në humnerën gjithnjë e më të gjerë që ndan standardet e jetesës të një minoriteti të vogël e relativisht në pakësim të banorëve të botës nga varfëria që përjeton shumica dërrmuese e popullsisë së globit.25
 Në lidhje me supozimin gjerësisht të padeklaruar se masat e njerëzimit duhet të shihen si marrësit kryesorë të përfitimeve nga ndihma dhe stërvitja që e kanë burimin jashtë botës së tyre, e jo si protagonistë të vetëdijshëm në luftën për zhvillimin global, deklarata vë në dukje:
Një qëndrimi të tillë i mungon kuptimi i asaj që është ndoshta dukuria më e rëndësishme sociale e kohës sonë. Në qoftë se është e vërtetë që qeveritë e botës po përpiqen nëpërmjet sistemit të Kombeve të Bashkuara të ndërtojnë një rend të ri botëror, është po aq e vërtetë që popujt e botës nxiten pikërisht nga ky vizion. Reagimi i tyre ka marrë formën e lulëzimit të papritur të lëvizjeve e të organizatave të panumërta për ndryshim social në nivele lokale, rajonale e ndërkombëtare...
   Ky reagim i vetë popujve të botës ndaj nevojave të ngutshme të epokës i bën jehonë thirrjes që Bahá’u’lláh-u lëshoi mbi njëqind vjet më parë: “Interesohuni me shumë proekupacion për nevojat e epokës në të cilën jetoni dhe përqëndrojini mendimet tuaja në ekzigjencat e kërkesat e saj”. Transformimi në mënyrën sesi një numër i madh njerëzish të zakonshëm po arrijnë ta shohin vetveten – një ndryshim që është krejt i beftë në perspektivën e historisë së qytetërimit – shtron çështje themelore rreth rolit që i caktohet tërësisë së njerëzimit në planifikimin e së ardhmes së planetit tonë.26
 Mirëqenia e Njerëzimit me kohë do të shihet pa dyshim si pararendësja e një vargu studimesh përmes të cilave komuniteti Bahá’í përpiqet të aplikojë edhe më drejtpërdrejt rekomandimet e Bahá’u’lláh-ut për problemet me të cilat përballet shoqëria njerëzore. Teza të ndryshme të Tij sugjerojnë drejtimin që mund të marrë kjo përpjekje. Duke theksuar, për shembull, se aftësia intelektuale duhet dhe mund të ngrihet në nivele që kapërcejnë gjithçka ka arritur deri tani gjinia njerëzore, deklarata i kushton vëmendje të veçantë rolit të dijes, duke shtuar se strategjia e zhvillimit duhet të shtrojë si qëllim kryesor detyrën për të bërë të mundur që njerëzit e të gjitha kulturave e kombeve “t’u futen mbi një bazë të barabartë proceseve të shkencës e të teknologjisë, që janë e drejta e tyre e lindur e përgjithshme”. Duke pasur parasysh mospërfilljen që tregojnë ndaj së vërtetës shpirtërore të çdo lloji shumë prej atyre që janë në vijën e parë të formulimit të strategjisë së zhvillimit, deklarata shtron pyetjen: “Ç’peshë mund të ketë shpallja e besnikërisë ndaj parimit të pjesëmarrjes universale kur mohohet vlefshmëria e përcaktimit të përvojës kulturore të këtyre pjesëmarrësve?”27
 Në lidhje me problemet ekonomike, deklarata sheh një lidhje shkakësore midis emancipimit të grave dhe zgjidhjeve ndaj thellimit të krizës ekonomike. Ajo bën thirrje jo thjesht për barazi të të dy sekseve në punësim, në pronësinë mbi pasurinë dhe në shkollim, por edhe për “një rishikim rrënjësor të problemeve ekonomike” që do të çojë në një kuptim shumë më të thellë të marëdhënieve njerëzore nga ai që aktualisht vë në dukje diskutimi ekonomik. Trajtimi që kërkohet, thotë ajo, duhet të jetë “fuqimisht altruist e jo egocentrist në fokus”, duhet të jetë ai sipas të cilit “mijëvjeçarë përvoje i kanë përgatitur gratë për të dhënë kontribute vendimtare”.28
  
*    *    *
 Gjatë historisë, arkitektura e madhe ka luajtur një rol jetësor në mobilizimin e energjisë shoqërore dhe në angazhimin që kërkohet për përmbushjen e synimeve publike ambicioze. Që prej fazave më të hershme të qytetërimit, shoqëritë njerëzore e kanë ndjerë si diçka të rëndësishme të ngrinin ndërtesa hijerënda të caktuara të ishin shembull i idealeve që i frymëzonin ata, si dhe për të shërbyer si seli të autoritetit të projektuar kështu. Kjo ka qënë veçanërisht e vërtetë për qeverisjen civile, por kjo dukuri nuk ka qënë kurrsesi e kufizuar në sferën politike. Kjo mënyrë të shikuari na lejon të kuptojmë rëndësinë që i kanë kushtuar themeluesit e Besimit Bahá’í, që në krye të mbërritjes së Bahá’u’lláh-ut në Tokën e Shenjtë, zhvillimit të Qendrës Botërore të fesë së tyre. Duke parashikuar nevojën e institucioneve që do të luanin një rol jetësor në procesin e unifikimit të njerëzimit, Bahá’u’lláh-u foli me terma ekzaltues për Malin Karmel, të cilin ai e cilësoi si “Mali i Perëndisë”, duke iu drejtuar atij me fjalë tashmë të njohura për Bahá’í-të kudo në botë:
“Falëndero Zotin Tënd, O Karmel. ... Ngazëllehu, sepse në këtë Ditë Perëndia ka vendosur mbi ty fronin e Tij, të ka bërë ty vendlindjen e shenjave të Tij dhe agimin e provave të Revelacionit të Tij. ...
   ... Me të vërtetë, kjo është Dita në të cilën toka e deti gëzohen për këtë lajm, Dita për të cilën janë përgatitur gjërat që Perëndia, me një bujari të pakonceptueshme nga mendja ose zemra e të vdekshmëve, ka vendosur të revelojë. Shumë shpejt Perëndia do të bëjë që Arka e Tij të lundrojë mbi ty dhe do të shfaqë njerëzit e Bahá-it  që janë përmendur në Librin e Emrave.”29
 Besimi Bahá’í gëzon një avantazh midis feve të pavarura të botës për faktin që qendrat e tij shpirtërore e administrative ndodhen në të njëjtin vend të dheut, pronat e gjera të tij kufizohen me Gjirin e Haifas në Tokën e Shenjtë dhe zotërohen nga lartësitë e Malit Karmel që ngrihen mbi bregun jugor. Pika qendrore e tyre është mauzoleu në Bahxhi, paksa jashtë qytetit të lashtë të Akrës, ku në vitin 1892 u soll për t’u prehur trupi i Bahá’u’lláh-ut. Pronësia mbi trojet që lidhen me jetën dhe shërbesën e themeluesit është marrë me shumë kujdes nga komuniteti Bahá’í gjatë viteve dhe një program restaurimi të përpiktë historik ka pasuruar më tej përjetimet e mijëra pelegrinëve Bahá’í që vijnë çdo vit në Qendrën Botërore të besimit të tyre.
 Përtej gjirit dhe i shtrirë mbi shpatet e Malit Karmel, shpaloset një kompleks magjepës ndërtesash monumentale, taracash të gjera, rrëkesh e shatërvanësh dhe kopshtesh të buisura, që çdo vit tërheqin qindra mijë vizitorë nga të gjitha anët e botës. Ndërtesat, të projektuara sipas stilit klasik grek,30 të veshura me mermer të shkëlqyeshëm e të shtuara me kolona të larta korintiane, strehojnë Shtëpinë Universale të Drejtësisë dhe institucionet e tjera qendrore të komunitetit Bahá’í.
 Kompleksin e dominon mauzoleu kube-artë i pararendësit të Bahá’u’lláh-ut, Báb-it, i vendosur midis kopshteve të veta dhe përballë gjirit të Akrës.31 Duke iu referuar fjalës së urtë se gjaku i martirëve është “fara e besimit”, Shoghi Effendi-u ka shkruar se, në këtë kohë, gjaku i martirëve Bábí është fara e besimit jo vetëm e besimtarëve të veçantë, por edhe e institucioneve të rendit të ri social. Prandaj nuk është për t’u habitur që selitë e institucioneve drejtuese ndërkombëtare të sistemit të Bahá’u’lláh-ut janë orientuar drejt vend-prehjes së fundit të figurës që Bahá’í-të e konsiderojnë si martirin suprem të besimit të tyre. Eshtrat e Báb-it qenë shpëtuar nga pasuesit e tij menjëherë pas ekzekutimit dhe u sollën me rrezik e vështirësi të panumërta nga Persia në Tokën e Shenjtë. Në një prej disa vizitave që Bahá’u’lláh-u bëri në Malin Karmel në dy vitet e fundit të jetës së vet, ai vetë e zgjodhi vendin për varrin e paraardhësit të tij të ndritur; dhe ishte ‘Abdu’l-Bahá-i, që pak vjet më vonë ngriti strukturën e thjeshtë prej guri që ende shërben si një mauzole i brendshme.
 Duke qënë se Shoghi Effendi-u këmbënguli në parimin që programet ndërtuese Bahá’í duhet të vazhdonin vetëm kur të grumbulloheshin fondet e nevojshme, procesi i ndërtimit jo vetëm të mauzoleut të Báb-it, por edhe të ndërtimeve të caktuara për institucionet administrative të besimit vazhduan në mënyrë të mundimshme ngadalë, për një periudhë prej disa dekadash. Arkivat ndërkombëtare ishin ndërtuar në gjallje të Shoghi Effendi-ut, më 1957, dhe selia e Shtëpisë Universale të Drejtësisë më 1983. Më 1987, Shtëpia Universale e Drejtësisë arriti në përfundimin se ishte hapur rruga për ngritjen e ndërtesave që mbeteshin për t’u ndërtuar në kompleksin administrativ. Në të njëjtën kohë, ajo miratoi një projekt paralel për ndërtimin e shkallareve të gjera prej guri dhe të shkallëve të mermerta të imagjinuara nga Shoghi Effendi-u, që ngjiten përmes nëntë taracave me kopshte nga rrëza e malit deri afër mauzoleut të Báb-it e prej andej, duke u ngjitur nëpër nëntë taraca shtesë deri në majë të malit. Përfundimi i programit të gjerë të punimeve është planifikuar për fundin e shekullit.
Njëherësh me veprën ndërtuese mbi Malin Karmel, komuniteti ka vazhduar veprimtaritë e tij ambicioze mësimore dhe një program mbarëbotëror projektesh të zhvillimit ekonomik e social. Këto përpjekje kanë kërkuar një sakrificë të madhe financiare nga një komunitet ende i vogël, shumica e pjestarëve të të cilit jetojnë në vende ekonomikisht të nënzhvilluara. Fakti që ky vërshim është nxjerrë me gatishmëri është një tregues i qartë i kuptimit që kanë besimtarët e thjeshtë kudo për domethënien e asaj që po kryhet. Për vëzhguesin bashkëkohor me vetëdije historike është thellësisht bindës krahasimi me ndërmarrjet kolektive të motivuara në mënyrë të ngjashme që kanë ngritur katedralet, xhamitë dhe tempujt madhështorë të epokave të mëparshme.
   ‘Abdu’l-Bahá-i priste me besim ditën kur karakteri madje edhe i rajonit përreth do t’i nënshtrohej transformimit. Qytetet binjake të Haifasë e Akrës, që atëhere shtriheshin në dy skajet e jashtme të gjirit, thoshte ai, do të shkrihen në një metropol të vetëm dhe do të tërheqin krijimin e institucioneve ndërkombëtare kushtuar përmirësimit të njerëzimit. Duke folur për shkallaren madhështore të destinuar për t’u ngritur në shpatet e Malit Karmel, Shoghi Effendi-u foli me terma po aq parashikues për ndikimin moral që Qendra Botërore e besimit do të ushtronte progresisvisht në drejtimin e çështjeve ndërkombëtare. Do të vijë dita, ka thënë ai, kur udhëheqësit botërorë do të ngjitin me nderim taracat që të çojnë në mauzoleun e Báb-it dhe të vendosin simbolet e pushtetit të tyre në pragun e tij.32
 Sot, Akra dhe Haifa, siç parashikoi ‘Abdu’l-Bahá-i, janë shkrirë në një kompleks urban të pashkëputur dhe natën nga Mesdheu duken si një qilim dritash që rrethon gjirin. Kontigjente të vogla kryetarësh të qeverive dhe figura të tjera me influencë në punët njerëzore kanë filluar tashmë të marrin udhën e Haifasë për konsultime me institucionin drejtues të një komuniteti fetar që po demonstron bindshëm potencialet unifikuese që përmban mesazhi i Bahá’u’lláh-ut. Çfarëdo që të sjellë e ardhmja e afërt, nuk ka asgjë në vizionin e themeluesve të Besimit Bahá’í që sot të duket ende e pamundur në krahasim me atë që tashmë është arritur. Asnjë vëzhgues i momentit historik kur, njëqind e tridhjet vet më parë, Bahá’u’lláh-u vuri këmbën në koloninë e atëhershme të largët ndëshkuese turke të Akrës, nuk do të mund të pëfytyronte zhvillimet mbarëbotërore që do të frymëzoheshin nga fjalët e një të syrgjynosuri të përçmuar, të dënuar me burgim të përjetshëm e të pafuqishëm për të lehtësuar madje as etjen e urinë e pjesëtarëve të familjes së vet. Vetëm një vëzhgues i pavëmendshëm do të guxonte në fazën e tanishme të përjashtonte mundësinë që ndërmarrja e filluar kështu do të përmbushë më në fund të gjithë objektivat e tjerë që ka parashtruar për të themeluesi i saj.

*    *    *
 Rënia globale që parashikoi Bahá’u’lláh-u ka ecur në një hap me përparimin e ndërmarrjes që nisi ai. Përballë asaj që tashmë ka ndodhur, do të dukej e nxituar, gjithashtu, të shohësh me rezerva paralajmërimet e tij rreth kursit që do të ndjekin ngjarjet botërore në vitet e ardhme. Vuajtja dhe kaosi social në një shkallë ende të pakonceptueshme për njerëzimin, ka thënë ai, më në fund do t’i bëjë popujt e botës të braktisin paragjykimet e armiqësitë e trashëguara nisur nga një shqetësim i përbashkët thjesht për të mbijetuar. Duke folur për konsolidimin e “Paqes Së Vogël” ai parashikoi kohën kur të gjitha qeveritë kombëtare do ta shohin veten të detyruar nga rrethana që janë jashtë kontrollit të tyre t’ia dorëzojnë në një masë thelbësore sovranitetin shtetëror procesit të sigurisë kolektive. Nëse atëhere një qeveri merr armët kundër një tjetre, do të ishte detyrim dhe e drejtë e komunitetit ndërkombëtar jo vetëm të kundërshtonte agresionin por edhe të hiqte nga pushteti ata që janë përgjegjës për këtë. Sipas fjalëve të ‘Abdu’l-Bahá-it:
Ata [d.m.th. kryetarët e qeverive kombëtare] duhet të përfundojnë një traktat detyrues dhe të bëjnë një besëlidhje, dispozitat e të cilave të jenë të efektshme, të padhunueshme e të përcaktuara mirë, t’i shpallin këto në gjithë botën dhe të sigurojnë miratimin e mbarë gjinisë njerëzore. ... Parimi themelor që rregullon këtë Pakt solemn duhet të jetë aq i përcaktuar, saqë në qoftë se më pas një qeveri do të shkelte ndonjë prej dispozitave të tij, të gjitha qeveritë e tokës të ngriheshin për ta detyruar atë të nënshtrohej plotësisht, madje vetë gjinia njerëzore, si një njeri i vetëm, të vendoste që me të gjitha mjetet në dispozicion ta përmbyste atë qeveri. 33
 Paqja e Vogël do të dalë qartë si një tipar i jetës kolektive të njerëzimit, thotë ‘Abdu’l-Bahá-i, nga fundi i këtij shekulli.34 Nëse provohet që kjo me të vërtetë do të ndodhë, historianët e së ardhmes do të mund të gjurmonin fare mirë fillimin e këtij procesi me krijimin e Kombeve të Bashkuara, Këshillit të Sigurimit të të cilave iu dhanë fuqi jetike paqeruajtëse që me kokëfortësi iu mohuan Lidhjes së dështuar të Kombeve. Ndërsa shekulli ecte përpara, këto fuqi u vunë në provë si eksperiment në shumë pika të turbullta të botës; ndërsa ai po i afrohet fundit, ato kanë filluar të shprehen në formën e ndërhyrjeve të armatosura kundër rasteve veçanërisht flagrante të agresionit. Sado të pasigurta të kenë qenë disa nga inisiativat e sado të pakënaqshme disa prej rezultateve, një kthesë historike në marrëdhëniet midis shteteve kombëtare me njëri-tjetrin është bërë tashmë në mënyrë të qartë.35
 Sidoqoftë edhe ky përparim qëndron tepër larg paktit global detyrues e të pakushtëzuar të parashikuar nga Bahá’u’lláh-u, të cilin, thoshte ai, do ta bëjë të mundur vetëm një ndryshim i thellë në vetëdijën njerëzore. Sepse kushdo që njeh ngjarjet historike të cilat pasuan paralajmërimet e qarta që ai u bëri monarkëve36 të veçantë të shekullit të nëntëmbëdhjetë, përshkrimi i Bahá’u’lláh-ut për kushtet e botës që do ta çojnë njerëzimin përmes këtij pragu në vitet e fillimit të shekullit tjetër, vjen në vete kur lexon:
Dita e premtuar ka ardhur, dita kur sprova të mundimshme do të shfaqen mbi kokët tuaja e nën këmbët tuaja, duke thënë: “Shijojeni atë që kanë bërë duart tuaja!”37
Qytetërimi, i lavdëruar aq shpesh nga eksponentët e ditur të arteve e të shkencave, do t’u sjellë njerëzve të këqija të mëdha, po të lejohet të kapërcejë kufijtë e moderimit. ... Meditoni për këtë, o njerëz, dhe mos jini ndër ata që enden të hutuar në shkretëtirën e gabimit. Po afrohet dita kur flaka e Tij do të gllabërojë qytetet, kur Gjuha e Madhështisë do të shpallë: “Mbretëria është e Perëndisë, të Fuqiplotit, të Gjithlëvduarit!”38
 Po aq e theksuar është edhe siguria e Bahá’u’lláh-ut se njerëzimi do të dalë nga kjo përvojë supreme sprove e jetës së tij kolektive, i dëlirur prej zakoneve e qëndrimeve anakronike dhe i shkrirë në një popull të vetëm, i angazhuar në detyrën e vështirë të ndërtimit të një konfederate globale:
Ai që është Zoti juaj, Mëshirëploti, ushqen në  zemrën e Tij dëshirën për ta parë mbarë racën njerëzore si një shpirt e një trup të vetëm. Nxitoni të fitoni pjesën tuaj të dashamirësisë e të mëshirës së Perëndisë në këtë Ditë, që eklipson të gjitha Ditët e tjera të krijuara. Ç’lumturi e madhe e pret njeriun që braktis çdo gjë që ka, me dëshirën për të fituar gjërat e Perëndisë! Një njeri i tillë, dëshmojmë Ne, është midis të bekuarve të Perëndisë. 39
 Kjo është Dita në të cilën favoret më të çmuara të Perëndisë  janë derdhur mbi njerëzit, Dita në të cilën hiri më i fuqishëm i Tij  është futur në gjithë gjërat e krijuara.... Së shpejti rendi i sotëm do të paloset dhe një rend i ri do të shpaloset në vend të tij. Me të vërtetë Zoti yt thotë të vërtetën dhe është Njohësi i gjërave të padukshme.40

*    *    *
 Në analizë të fundit, siç ka ndodhur me të gjitha revelacionet hyjnore gjatë historisë, mesazhi i Bahá’u’lláh-ut i drejtohet zemrës dhe mendjes së individit. Sipas fjalëve të tij: “Ky është Besimi i pandryshueshëm i Perëndisë, i përjetshën në të shkuarën, i përjetshëm në të ardhmen”.41 Ai i bën thirrje individit për një marëdhënie më të pjekur me Krijuesin e tij apo të saj, një marëdhënie e përshtatshme për një gjini njerëzore që ka hyrë në moshën e saj të pjekurisë kolektive. Të gjitha çështjet shpirtërore me të cilat lufton vetëdija njerëzore – qëllimi i jetës, zbulimi i vetes, zhvillimi i aftësive të çdonjerit – rimodelohen në këtë perspektivë të re:
... O vëllai Im! Kur një kërkues i vërtetë vendos t’i përvishet kërkimit në shtegun që çon te dija e të Lashtit të Kohëve, ai duhet para së gjithash të spastrojë e dëlirë zemrën e tij, që është selia e revelacionit të mistereve të thella të Perëndisë, nga pluhuri errësues i gjithë dijes së fituar më parë dhe nga aluzionet e mishërimeve të fantazisë djallëzore. Ai duhet të pastrojë gjoksin e tij, që është altari ku jeton dashuria e të Shumëdashurit, nga çdo papastërti dhe të dëlirë shpirtin e tij nga gjithçka që i përket ujit e baltës, nga çdo dëshirë iluzore e kalimtare.….
   Vetëm kur llamba e kërkimit, e përpjekjeve të zellshme, e dëshirës së etur, e përkushtimit të flaktë, e dashurisë së zjarrtë, e ngazëllimit dhe e ekstazës të jetë ndezur brenda zemrës së kërkuesit dhe flladi i dashamirësisë së Tij t’i jetë përhapur në shpirt, errësira e gabimit do të largohet, mjegullat e dyshimeve e të shqetësimit do të shpërndahen dhe dritat e dijes e të sigurisë do të mbështjellin qenien e tij. Në atë orë Lajmëtari Mistik, që sjell lajmet e gëzuara të shpirtit, do të shkëlqejë nga Qyteti i Perëndisë, i ndritshëm si agimi dhe, nën tingujt e borisë së dijes, do të zgjojë zemrën, shpirtin dhe frymën nga gjumi i shkujdesjes.…
   ... Ai qytet s’është tjetër veçse Fjala e Perëndisë, e reveluar në çdo epokë e dispensacion.42


Epilog:  Sfidat e Suksesit


Në Hyrje vumë në dukje një mendim të paraqitur si supozim nga Eduard Grenvill Braun, një nga studiuesit e parë perëndimorë që kanë ndeshur Besimin Bahá’í në Persi në shekullin e nëntëmbëdhjetë. Brauni shprehte bindjen e tij se besimi i ri ndoshta  përfaqësonte fillimet e një feje të re botërore. Ai kishte mendimin se kjo ofronte për studiuesit një rast unikal për të ekzaminuar me hollësi pikërisht se si lind një fe e re.1 Si rezultat i kërkimeve të tij fillestare, Brauni, gjatë tre dhjetëvjeçarëve që pasuan, ia kushtoi një pjesë të madhe të kohës së tij një studimi të kujdesshëm të prejardhjes Bahá’í; ai shkroi një numër komentesh kritike dhe botoi disa përkthime anglisht të pjesëve kryesore të literaturës Bábí e Bahá’í.
 Këto përpjekje nuk u vlerësuan në mënyrë universale nga bashkëkohësit e Braunit. Megjithëse vepra e tij pati simpatinë e mbështetjen e disa prej kolegëve të tij, disa të tjerë mendonin se ai po i kushtonte një vëmendje të tepruar diçkaje që ata e shihnin si një lëvizje të thjeshtë reformuese brenda fesë Islame.2 Në revistën studimore me influencë The Oxford Magazine, një recenzent shkoi aq larg sa që i cilësoi studimet Bahá’í të Braunit si një “shkelje absurde të pespektivës historike”.3
 Historia e njëqind vjetëve që kur Brauni ndërmori studimin e vet për Besimin Bahá’í e ka justifikuar gjykimin e tij fillestar. Dalngadalë, por me siguri, një sistem i ri fetar i pavarur ka marrë formë dhe është vendosur praktikisht në çdo pjesë të botës, një sistem që dallon nga mjedisi islamik prej të cilit doli në pah. Tani nuk është më ndonjë çudi të gjesh autoritete të sotme në fushën e fesë së krahasuar, të tillë si Arnold Tojnbi, që e numërojnë Besimin Bahá’í, bashkë me Islamin e Krishtërimin, si një nga fetë e pavarura botërore.4 I njëjti mendim ka qenë shprehur, megjithëse në një frymë krejt të ndryshme, nga përfaqësues zyrtarë të institucioneve islamike. Që më 1924, një Gjykatë Apelimi sunite me seli në Beba, Egjipt, në një rast që i ishte dhënë për gjykim konkludonte se: “Besimi Bahá’í është një fe e re krejt e pavarur [nga Islami]… Prandaj asnjë Bahá’í nuk mund të shihet si mysliman ose vice versa (latin.; anasjellas – shën. i përkth.), ashtu si asnjë budist, brahmanist apo i krishterë nuk mund të shihet si mysliman”.5
 Bahá’í-të kanë bindjen se ky besim i ri i pavarur ka aftësinë të bashkojë popujt e botës dhe, në një të ardhme të largët, do të bëjë të mundur lindjen e një qytetërimi global. Kështu do të bëhet, theksojnë ata, sepse komuniteti i tyre është në gjendje t’u përgjigjet sprovave që krijon vetë suksesi i tij. Çështja e sprovave, në kuptimin Bahá’í të fjalës, kërkon një koment të posaçëm.
 Sprovat, mëson Bahá’u’lláh-u, janë thelbësore për rritjen njerëzore. Në qoftë se nuk vihemi në provë, ka thënë ‘Abdu’l-Bahá-i, aftësitë e fshehura brenda nesh dhe që janë dhuntia jonë e përjetshme, nuk do të zhvillohen kurrë:
Po të mos ishin sprovat, ari i vërtetë nuk do të dallohej dot nga i rremi. Po të mos ishin sprovat, guximtari nuk do të dallohej dot nga frikacaku… Po të mos ishin sprovat, nuk do të zhvilloheshin dot intelekti dhe aftësitë e studiuesve në kolegjet e mëdha.6
 Ky koncept zbatohet gjithashtu në zhvillimin e vetë komunitetit Bahá’í. Shoghi Effendi-u ka shkruar:
Me të vërtetë, historia e njëqind vjetëve të parë të evolucionit të tij e zbërthen veten e saj në një seri krizash të brendshme e të jashtme, me shkallë të ndryshme ashpërsie, me efekte imediate shkatërrimtare, por duke çliruar secila në mënyrë misterioze një masë korresponduese fuqie hyjnore, duke i dhënë kështu një impuls të ri shpalosjes së tij dhe duke shkaktuar kjo shpalosje e mëtejshme, nga ana e vet, një fatkeqësi edhe më të rëndë, të pasuar nga një përhapje edhe më e lirshme e hirit qiellor, që i bën përkrahësit e tij të aftë ta përshpejtojnë edhe më shumë marshimin dhe të arrijnë në shërbim të tij fitore edhe më të pashmangshme.7
 Prandaj para se ta përfundojmë studimin tonë, do të jetë me dobi të shohim të gjitha llojet e sprovave që Besimi Bahá’í po fillon tani të ndeshë, si një fe e pranuar gjithnjë e më gjerësisht. Sfidat kryesore me të cilat ndeshet komuniteti Bahá’í përfshijnë (1) ruajtjen e një komuniteti të bashkuar; (2) arritjen e pjesëmarrjes universale; (3) përballimin e opozitës në rritje; dhe (4) krijimin e mënyrës Bahá’í të jetesës, si një model që do t’i shërbejë lindjes së një qytetërimi botëror.
 Vetia e vetme më e rëndësishme e Besimit Bahá’í është uniteti i tij. Një nga qëllimet parësore të komunitetit Bahá’í është ta ndihmojë njerëzimin të arrijë unifikimin e racës njerëzore. Prandaj në sytë e një epoke tepër skeptike, rekomandimi më interesant i besimit është fakti që ai ka kaluar i sigurtë përmes shekullit të parë kritik të historisë së tij, me unitet të paprekur e të qëndrueshëm të komunitetit të tij (d.m.th., ai nuk është ndarë në sekte).8  Edhe vetëm kjo arritje e dallon atë midis feve të botës, sepse nuk ka ndonjë lëvizje tjetër të rëndësishme fetare, për të cilën të mund të thuhet e njëjta gjë. Herë pas here, në të gjitha format e organizimeve fetare procesi i krijimit të ndasive ka hedhur rrënjë që në stadet e tyre të hershme, të cilat janë edhe më të brishtat; dhe impulsi që i pat lindur ato e ka vazhduar veprimin e vet nëpërmjet sektesh e emërtimesh shpesh herë konkurruese.
 Për fetë e mëparshme botërore problemi ishte disi më pak kritik. Në fillim ishin të tjera shqetësime që kërkonin energjinë dhe vëmendjen e besimtarëve. Në rastin e Besimit Bahá’í, sidoqoftë, uniteti është shenja dalluese e kërkesës për afirmim të origjinës së tij hyjnore. Bahá’u’lláh-u ka dënuar me termat më të ashpër çdo orvatje për të futur virusin partiak ose fraksionist në komunitet.9 Nuk ka sekte ose emërtime në Besimin Bahá’í, qoftë “liberalë”, “ortodoksë” ose “të reformuar”. Larmia në pikëpamje shihet si një funksion i individualitetit të ndërgjegjes. Ajo pengohet, nuk inkurajohet, nga fraksionizmi. Kështu, në gjithë botën Bahá’í-të janë pjesëtarë të një komuniteti të vetëm, organikisht të bashkuar.
 Ç’do të ndodhë tani që besimi ka filluar të shtrijë anëtarësinë e tij në gjithë botën, midis kulturash e popujsh rrënjësisht të ndryshëm nga njëri-tjetri? A do të jetë ai në gjendje të ruajë të njëjtën shkallë uniteti, kur disa komunitete janë dekada përpara të tjerave në integrimin e disa prej mësimeve të besimit në strukturën e tyre sociale, ndërsa janë dekada prapa të tjerave në pikëpamje të burimeve të arritshme e të sofistikimit administrativ? Ne jetojmë sot në një epokë presionesh politike tepër intensive. A do të jenë në gjendje ato komunitete Bahá’í që veprojnë në vende të copëtuara nga rivalitete etnike e kulturore, të shtrijnë anëtarësinë e tyre duke tërhequr njerëz që vijnë nga këto sfonde të shumta konkurruese? Autoriteti i Shtëpisë Universale të Drejtësisë është jetësor për unitetin e besimit. A do të jetë ajo në gjendje të ruajë disiplinën Bahá’í në një komunitet fetar tepër të larmishëm e në rritje të shpejtë në kushtet e një sëmundjeje sociale kaq të përhapur? Për këto arsye, a do të jetë në gjendje komuniteti Bahá’í të ruajë unitetin e besimit, duke u përqëndruar në interpretimet e mësimeve të Bahá’u’lláh-ut që janë dhënë nga figurat qëndrore të Revelacionit Bahá’í, përfshi këtu Ruajtësin, Shoghi Effendi-un?10
 Në një pikëpamje, është e qartë se komuniteti Bahá’í është i pajisur shumë më mirë për t’i përballuar këto sfida sesa ka qenë rasti në të kaluarën. Asnjë njeri që ka një kuptim pak a shumë të mirë të mësimeve e të historisë Bahá’í, nuk mund të bjerë në konfuzion lidhur me pozitën e Shtëpisë Universale të Drejtësisë si autoriteti i vetëm legjislativ i komunitetit. Dokumentimi është i plotë e i botuar gjerësisht; të gjithë besimtarët marrin pjesë në zgjedhjen e këtij institucioni sipas linjave të përcaktuara nga Bahá’u’lláh-u; dhe vetë Shtëpia Universale e Drejtësisë e ka udhëhequr zhvillimin e komunitetit global përmes planesh globale të njëpasnjëshme, në të cilat të gjitha agjensitë e tjera të komunitetit kanë kryer rolet që u janë caktuar atyre nga Shtëpia e Drejtësisë.
 Çdo pikë e dobët që mund të ketë besimi në këtë moment të historisë së tij lidhet më shumë me shtrirjen e shpejtë të komunitetit Bahá’í dhe me gjendjen e pasigurtë botërore. Në vitet e fundit, grumbuj prej mijëra besimtarësh të rinj janë bashkuar çdo vit me besimin, dhe kjo rritje e vazhdueshme duket se po shpejtohet më tej. Kjo është veçanërisht e vërtetë në Botën e Tretë. Sektorë të gjerë të komunitetit global përbëhen nga anëtarë të rinj, që janë bashkuar me besimin për shkak të njohjes “intuitive” të Bahá’u’lláh-ut si Lajmëtari i Perëndisë, si dhe për shkak të tërheqjes që ushtron fryma dhe shembulli praktik i unitetit Bahá’í.
 Shumë prej besimtarëve të rinj janë analfabetë dhe, për rrjedhojë, konsolidimi i komunitetit në rritje varet shumë nga një rrjet udhëtimesh e komunikacionesh, të cilat çrregullohen çdo ditë e më shumë nga ngjarje botërore të pakontrollueshme. Si ‘Abdu’l-Bahá-i dhe Shoghi Effendi-u parashikonin se do të vijë një kohë kur, për shkak të një çrregullimi të përgjithshëm social e të një prishjeje të plotë eventuale, komunikimi me Qendrën Botërore të besimit përkohësisht do të ndërpritet (siç u ndërpre në të vërtetë gjatë Luftës I Botërore dhe Luftës II Botërore) nga koha në kohë e mbase për periudha të rëndësishme kohe. A do të jetë në gjendje administrata Bahá’í, ende fëmijë, të ruajë unitetin e tanishëm të besimit e të veprimit gjatë periudhave të tilla?
 Bahá’í-të kanë bindjen se do të jetë në gjendje. Për ta Besëlidhja e Bahá’u’lláh-ut jep siguri absolute se Perëndia do të vazhdojë të ruajë unitetin e komunitetit të tij, siç ka bërë gjatë peripecive të viteve të shkuara. Me siguri, agjensitë e besimit gëzojnë autoritetin e duhur, që u japin shkrimet e shenjta, për të revokuar anëtarësinë e çdo individi ose grupi individësh që, pasi janë këshilluar e paralajmëruar, orvaten të krijojnë përçarje. Megjithatë, një gjë është e qartë: komuniteti Bahá’í lëviz tani në një stad të zhvillimit të vet, ku uniteti i tij, i ruajtur me aq dhimbje, do t’u nënshtrohet më tej presioneve të fuqishme.
 Një sfidë e dytë, me të cilën ndeshet sot komuniteti është të sigurojë pjesëmarrjen e masës së anëtarëve të tij në punën e besimit. Në shikim të parë, kjo çështje zor se duket si një çështje që do të preokuponte anëtarët e këtij besimi. Komuniteti Bahá’í është një organizatë pa klerikë; një ndër karakteristikat dalluese të tij është hapësira, në të cilën anëtarët e tij, që nga ata që mbajnë pozita të larta deri te më të thjeshtët, janë të përfshirë në çuarjen përpara të punëve të tij.
 Ky tipar, sidoqoftë, nuk është thjesht një shtojcë e gëzueshme e jetës së tij. Ai është thelbësor për mbijetesën dhe rritjen e tij. Raison d’ętre (frëngj.; arsyeja e ekzistencës – shën. i përkth.) e Besimit Bahá’í është të ndërtojë një lloj të ri shoqërie, që mund të bëhet model për një qytetërim global. Ai do të ketë sukses, të paktën sipas bindjes së themeluesit dhe të pasuesve të tij, vetëm në qoftë se ecën me vendosmëri në rrugën e përmbushjes së këtij misioni. Një progres i tillë varet nga mobilizimi i rezervave kolosale njerëzore e materiale. Për një komunitet relativisht kaq të vogël, këto rezerva mund të bëhen të arritshme vetëm përmes vullnetit të të gjithëve ose të shumicës së madhe të anëtarëve për të marrë pjesë aktive në programet e komunitetit. Padyshim, duke pasur parasysh këtë, Shtëpia Universale e Drejtësisë e vuri “pjesëmarrjen universale” si një nga detyrat binjake të planeve të saj të para globale, i pari prej të cilëve filloi në prill 1964, një vit pas zgjedhjes së saj të parë.11 Duke përpunuar këtë temë, Shtëpia Universale e Drejtësisë ka botuar deklaratën që vijon:
... pjesëmarrja e çdo besimtari ka rëndësi shumë të madhe dhe është burim i një fuqie e vitaliteti që janë ende të panjohura për ne… Në qoftë se çdo besimtar do t’i kryejë këto detyra të shenjta, ne do të mahnitemi me rritjen e fuqisë që do të rezultojë për gjithë trupin, gjë që, nga ana e vet, do të çojë në një rritje të re e në një vërshim bekimesh më të mëdha mbi të gjithë ne.
   Sekreti i vërtetë i pjesëmarrjes universale qëndron në dëshirën shpesh të përsëritur të Mjeshtrit [d.m.th. të ‘Abdu’l-Bahá-it] që miqtë ta duan njëri-tjetrin, të inkurajojnë vazhdimisht njëri-tjetrin, të punojnë së bashku, të jenë si një shpirt në një trup, dhe duke vepruar kështu të bëhen një trup i vërtetë, organik, i shëndetshëm, i frymëzuar dhe i ndriçuar nga Shpirti.12
 Kjo thirrje ka pasur aplikime të dukshme në jetën e komunitetit Bahá’í në botën perëndimore. Në komunitetet më të reja të Afrikës, të Amerikës së Jugut, të Azisë dhe të Paqësorit, ku besimin e futën fillimisht pionerë e mësues nga Irani e Amerika e Veriut, thirrja për pjesëmarrje universale ka pasur edhe një dimension tjetër: në këto toka, sfida është që masa e gjerë e indigjenëve anëtarë të komunitetit Bahá’í të marrë përgjegjësi të plotë për administrimin e besimit në vendet e tyre dhe për zhvillimin e tij në linja të përshtatshme për mjedisin kulturor të veçantë.
 Komuniteti Bahá’í në tërësi ka bërë tashmë një përparim të dukshëm në këtë drejtim. Fotografi të hershme të asambleve shpirtërore kombëtare nga një numër zonash të tilla (në të vërtetë, edhe nga disa prej kombeve evropiane më të vogla) flasin për një përqindje të lartë të pionerëve të huaj. Tani kjo gjendje ka ndryshuar krejtësisht. Tani ka pak komunitete kombëtare, në qoftë se ka të tilla, ku punët e besimit nuk janë plotësisht në duart e besimtarëve vendas të këtyre pjesëve të botës. Kontrolli i administrimit të komunitetit Bahá’í është, megjithatë, vetëm hapi i parë. Sfida tani është që anëtarët vendas të këtyre komuniteteve të gjera Bahá’í të marrin përgjegjësi të plotë për shumë veprimtari të hollësishme që kërkojnë planet globale të hartuara nga Shtëpia Universale e Drejtësisë: krijim shkollash e qendrash komunitare, organizim projektesh të zhvillimit ekonomik dhe përpjekje për vendosjen e lidhjeve më të ngushta me autoritetet civile qeveritare në të gjitha nivelet.
 Në asnjë vend sfida e pjesëmarrjes nuk është më e madhe sesa në punën për përhapjen e mesazhit Bahá’í. Megjithëse ritmi i tanishëm i rritjes së numrit të anëtarëve nga mjaft organizma fetarë mund të quhet i konsiderueshëm, ai është shumë larg tërheqjes së miliona përkrahësve, të nevojshëm për të realizuar vizionin e Bahá’u’lláh-ut për komunitetin e tij. Është e qartë që kjo ndodh për shkak se ende vetëm një pakicë e vogël e Bahá’í-ve janë të angazhuar drejtpërsëdrejti për t’u mësuar besimin të tjerëve. Pjesërisht, kjo mund të jetë pasojë e ndalimit Bahá’í të proselitizmit agresiv, ndalim që përbën një parim vlerën e të cilit pak vetë mund ta venë në diskutim. Por derisa shumë Bahá’í po tërheqin me sukses njerëz të tjerë pa e shkelur këtë parim, shihet qartë se problemi real është ai i një pjesëmarrjeje shumë më të madhe.
 Shkurt, gjendja e tanishme krijon mundësi për një pjesëmarrje aktive më të madhe të mijëra Bahá’í-ve, të cilët ndryshe do të mbeteshin thjesht anëtarë pasivë të komunitetit. A do të ndodhë kjo aktualisht? Apo tërheqja e presionet e problemeve politike dhe ekonomike do t’i zhvendosin energjitë e besimtarëve më të aftë nga programet e besimit, siç ka ndodhur me anëtarët e një numri organizatash të tjera fetare? A kanë mundësi anëtarët vendas të komuniteteve kombëtare më të gjera ta përshtasin modelin e jetës Bahá’í, të importuar nga pionerë të huaj, në mënyrë të tillë që t’u përgjigjet nevojave të tyre rajonale, duke i mbetur njëkohësisht besnikë vizionit të Bahá’u’lláh-ut? A kanë mundësi ata të krijojnë rezervat njerëzore që kërkon me kaq urgjencë komuniteti ndërkombëtar Bahá’í për të realizuar programet e tij ambicioze?
 Sfida të tilla si ato që shtjelluam më lart janë ai lloj stimulimi pozitiv, mbi bazën e të cilit organizmat e shëndetshëm kanë prirjen të lulëzojnë. Ka sfida të tjera që janë më pak tërheqëse. Ka njerëz që janë thellësisht kundër përhapjes së Besimit Bahá’í dhe, në disa raste, priren drejt shkatërrimit të tij. Përgjithësisht, Bahá’í-të nuk janë të prirur të ndalen në këtë çështje, por kjo është një temë e trajtuar me forcë në shkrimet e besimit të tyre. Shoghi Effendi-u, për shembull, ka thënë:
Si munden fillimet e një përmbysjeje botërore, të cilat çlirojnë forca që po çrregullojnë kaq rëndë ekuilibrin shoqëror, fetar, politik e ekonomik të shoqërisë së organizuar ... të mos shkaktojnë reperkusione në institucionet e një Besimi në moshë kaq të njomë, mësimet e të cilit kanë lidhje të drejtpërdrejtë e jetësore me çdonjërën prej këtyre sferave të jetës e të sjelljes njerëzore?
   S’është ndonjë çudi e madhe, pra, në qoftë se ata [Bahá’í-të] ... shohin që, midis kësaj vorbulle pasionesh kontestuese, liria e tyre të cungohet, parimet e tyre të përçmohen, institucionet e tyre të sulmohen, motivet e tyre të shahen, autoriteti i tyre të rrezikohet, pohimet e tyre të hidhen poshtë.13
 Sulme të tilla kanë shënuar, në këtë ose atë shkallë, një shekull të tërë e një të tretën nga jeta e fesë së re. Kohët e fundit këto sulme kanë filluar të bëhen më serioze dhe të kërkojnë një përgjigje energjike e të bashkuar nga ana e komunitetit ndërkombëtar Bahá’í. Në disa vende myslimane, kundërvënia ka marrë formën e fushatave të hapta për ta shtypur atë dhe në Iran, në vendlindjen e Besimit Bahá’í, rezultati ka qenë vuajtja njerëzore në shkallë të gjerë.
 Faji kryesor i Besimit Bahá’í në sytë e klerit mysliman shiit është vetë ekzistenca e tij. Teologjia fundamentaliste myslimane e konsideron Muhametin si lajmëtarin e fundit që do të dërgojë Perëndia dhe Islamin si fenë përfundimtare për mbarë gjininë njerëzore. Pra, sipas kësaj pikëpamjeje, është praktikisht e pamundur të lindë ndonjë fe e re. Të detyruar të mbajnë parasysh faktin që Besimi Bahá’í jo vetëm ekziston, por edhe po përhapet me shpejtësi, myslimanë fanatikë, veçanërisht në Iranin shiit, janë përpjekur ta paraqesin atë në mënyra të ndryshme si “herezi”, si “lëvizje politike” ose si një “konspiracion kundër Islamit” dhe ta shohin çrrënjosjen e këtij besimi si një shërbim ndaj Perëndisë.
 Nën regjimin e shahëve dhe në përgjigje të këtij presioni nga ana e klerit, Besimit Bahá’í iu mohua njohja civile që u është akorduar besimeve të tri feve të tjera minoritare në vend: çifutëve, të krishterëve dhe zoroastrianëve. Duke qenë se të drejtat civile në Iran vareshin nga njohja formale që i akordohej një besimi fetar, kjo donte të thoshte që më shumë se 300.000 Bahá’í, të cilët i kalojnë në numër të tre minoritetet e tjera të marra së bashku, nuk mund të kërkonin mbrojtje nga ligji civil.
 Si rezultat, Bahá’í-të ishin të ekspozuar ndaj çfarëdo fyerjesh që njerëz keqdashës nga shumica myslimane vendosnin të bënin kundër tyre. Varrezat Bahá’í shpesh përdhoseshin nga turma të organizuara, fëmijët Bahá’í zakonisht poshtëroheshin në klasa duke i quajtur “Bábí të ndyrë”, Bahá’í-ve u ishte ndaluar të punonin në disa degë të shërbimit civil dhe shumë pjesëtarë të Besimit rriheshin, përdhunoheshin ose edhe vriteshin gjatë rasteve të shpërthimeve të nxitura nga kleri mysliman shiit. Në raste të ndryshme, për të larguar vëmendjen e opinionit publik nga shqetësimet politike ose ekonomike, regjimi i Shahut ndërmerrte vetë persekutimin e Bahá’í-ve si deshë kurbani. Më 1955, lidhur me një persekutim të tillë të organizuar, u desh ndërhyrja e Kombeve të Bashkuara.14
 Pas revolucionit Islamik në fillim të vitit 1979, gjendja u keqësua.15 Nën drejtimin e klerit shiit, i cili kontrollon tani qeverinë e re, pronat Bahá’í u morën, vendet e shenjta Bahá’í u pushtuan nga banda myslimane të armatosura dhe u shkatërruan në shkallë të gjerë, varrezat e këtij besimi u sheshuan, anëtarë të komunitetit u hoqën nga puna, pensionet e tyre u anuluan dhe kursimet e tyre u konfiskuan, fëmijë Bahá’í në të gjithë Iranin u përjashtuan nga shkollat. Kushtetuta e re Islamike, e adoptuar nga fundi i vitit 1979, e bëri edhe më të drejtpërdrejtë sesa kushtetuta e vjetër perandorake përjashtimin e Bahá’í-ve nga të drejtat civile.
 Në verë të vitit 1980, komitete revolucionare filluan të arrestonin anëtarët e asambleve shpirtërore kombëtare e lokale Bahá’í, si dhe besimtarë të tjerë të shquar, dhe t’i dënonin me vdekje. Megjithëse përfaqësuesit e regjimit jashtë Iranit bënë përpjekje për t’i paraqitur këto vrasje si ekzekutim “spiunësh”, të dhënat tregonin qartë se “krimet” për të cilat ata i kishin dënuar me vdekje ishin besimet dhe anëtarësia e viktimave Bahá’í, dhe secilit prej tyre iu ofrua t’i falej jeta në qoftë se do të kthehej në fenë islame. Ekzekutimet dhe akte të tjera të persekutimit kundër Bahá’í-ve janë raportuar haptazi nga shtypi qeveritar në Iran si shtypje e “herezisë Bahá’í”.16 Më në fund, në gusht 1983, regjimi Islamik ndaloi zyrtarisht të gjitha institucionet fetare, edukative e bamirëse Bahá’í në Iran. Duke iu bindur parimit Bahá’í të nënshtrimit ndaj autoritetit civil në çështje të tilla, Asambleja Shpirtërore Kombëtare e Bahá’í-ve të Iranit shpërndau të gjitha asambletë shpirtërore lokale dhe pastaj njoftoi shkrirjen e vetë asaj. Por megjithë këtë lëshim, autoritetet filluan të burgosnin të gjithë ish-anëtarët e asambleve të shpërndara, duke e bërë dekretin në fakt prapaveprues. Kongresi i Shteteve të Bashkuara dëgjoi të dhëna të dorës së parë se të burgosurit torturoheshin sistematikisht për të siguruar deklarata të heqjes dorë nga besimi dhe pohime për “spiunazh”.
 Përgjigja Bahá’í ndaj këtyre sulmeve mori dy forma. Kur thirrjet e përsëritura drejtuar regjimeve të mëvonshme revolucionare iraniane nuk morën ndonjë përgjigje, u bë një përpjekje e bashkërenduar për të siguruar ndërhyrje ndërkombëtare. Duke filluar me një rezolutë unanime të Parlamentit Kanadez në verën e vitit 1980, disa qeveri kombëtare filluan të ushtrojnë presion ndaj Iranit që t’i japë fund fushatës së terrorit. Parlamenti Evropian ndoqi këtë shembull nga fundi i vitit 1980 dhe një seri raportimesh të bëra nga agjensi të Kombeve të Bashkuara çuan në një varg rezolutash vjetore, njëra prej të cilave, në mars 1984, vendosi një mandat hetimi nga ana e Sekretarit të Përgjithshëm. Kongresi i Shteteve të Bashkuara ka denoncuar dy herë persekutimin me fjalë veçanërisht të forta.17
 Presioni ndërkombëtar erdhi duke u shtuar çdo vit dhe çoi në rritjen e dënimit të regjimit iranian në media dhe në kritika të fuqishme të raportuesve të herëpashershëm të Kombeve të Bashkuara. Rreth vitit 1994, u duk se autoritetet qendrore në Teheran po fillonin t’i shikonin abuzimet më të mëdha me të drejtat e njeriut ndaj Bahá’í-ve si të kushtueshme në mënyrë të papranueshme nga pikëpamja e çmimit politik dhe ekonomik qëato sillnin me vete. Ekzekutimi i anëtarëve të komunitetit dhe burgimet ranë në mënyrë të theksuar në favor të fushatës së vazhdueshme të ngacmimeve në rrethanat e jetës së përditshme. Që regjimi nuk kishte ndryshuar qëllimin e tij bazë, u duk në vitin 1993, kur raportuesi i posaçëm i Kombeve të Bashkuara, Z. Rejnaldo Galindo Pohl, zbuloi para Komisionit të të Drejtave të Njeriut tekstin e një dokumenti sekret të qeverisë iraniane i cili përvijonte një program që shpresohej të mbyste minorotetin Bahá’í, duke tërhequr sa më pak vëmendjen ndërkombëtare.
 Një aspekt interesant i rastit të minoritetit iranian Bahá’í është shembulli që ai jep për efektshmërinë e habitshme të sistemit të Kombeve të Bashkuara për të drejtat e njeriut. Megjithëse konsiderohet si i rëndë e i ngadaltë, presioni i vlerësimeve e i vendimeve vazhdimisht negative të UNHCR mund të ketë efektin e izolimit të një qeverie jo-kooperuese dhe duke e bërë ekonominë e politikën e saj të jashtme të prekshme ndaj një morie pasojash të padëshirueshme.18
 Në fund të fundit përgjigja më e rëndësishme do të jetë, me sa duket, ajo e vetë komunitetit Bahá’í iranian. Megjithë sulmet e mullave, Bahá’í-të iranianë kanë ruajtur qëndrimin e tyre respektues ndaj Islamit. Kritika se besimi i tyre mund të jetë kundërshtar i Islamit, u duket atyre veçanërisht e pajustifikuar. Ata kanë vënë në dukje se, duke u bërë Bahá’í, shumë e shumë besimtarë me prejardhje kristiane, çifute, budiste ose hindu kanë pranuar gjithashtu karakterin hyjnor të Islamit e të Profetit të tij.
 Komuniteti ka dhënë gjithashtu prova bindëse se i përmbahet parimit Bahá’í të respektit për qeverinë civile dhe të mospjesëmarrjes në politika partiake. Megjithëse janë pakica më e keqtrajtuar në Iranin e sotëm, Bahá’í-të kanë refuzuar të marrin pjesë në trazirat e ndryshme civile, me anën e të cilave armiqtë politikë të regjimit Islamik janë përpjekur ta rrëzojnë atë. Dhe me të vërtetë, në fillim ata nuk deshën të bënin thirrje për ndërhyrje ndërkombëtare gjatë vitit të parë të persekutimit të tanishëm, duke dashur t’i japin regjimit rastin për të korrigjuar abuzimet që po bëheshin. E njëjta politikë, që Bahá’í-të besojnë se do të jetë një mbrojtje afatgjatë për Besimin e tyre, qe ndjekur me këmbëngulje edhe nën dinastinë e Pehlevëve.
 Nga një pikëpamje thjesht objektive, mund të thuhet se sprova e tanishme e rëndë në Iran ka sjellë përfitime të rëndësishme për fenë, edhe pse me një çmim tepër të dhimbshëm. Vëmendja gjithbotërore që iu kushtua përpjekjeve për të lehtësuar vuajtjet e Bahá’í-ve, solli me vete një njohje masive të zyrtarëve qeveritarë, të akademikëve, të mjeteve të informacionit dhe të publikut në tërësi në shumë vende, me natyrën e Besimit Bahá’í dhe me synimet e mësimet e tij. Vetë natyra e çështjeve të prekura ndihmonte për të nxjerrë në pah karakterin paqësor e përparimtar të komunitetit Bahá’í. Për Bahá’í-të jashtë Iranit, përvoja e ngritjes së bashku për të mbrojtur shokët e tyre besimtarë kundër një sulmi të paprovokuar e barbar pati padyshim, një efekt të fuqishëm konsolidues të një anëtarësie tepër të larmishme rreth besimit. Mbi të gjitha, aftësia heroike për vetsakrificë e treguar nga besimtarët iranianë ka shërbyer si provë bindëse se impulsi shpirtëror fillestar i besimit nuk është dobësuar aspak. Edhe një herë, fjala e urtë e lashtësisë “gjaku i martirëve është fara e fesë” u provua, kësaj radhe para kamerave televizive të botës.
 Persekutimi i Bahá’í-ve nuk është i kufizuar në shoqëritë myslimane. Si dhe shumë fe të tjera, Bahá’í-të janë ndeshur me armiqësinë e regjimeve totalitare. Në Gjermaninë naziste besimi ishte zyrtarisht i ndaluar dhe veprimtaritë e tij nuk lejoheshin. Para së gjithash, kjo ndodhte për shkak të mësimeve Bahá’í për njëshmërinë raciale. Në vendet komuniste, shtypja ka qenë pothuaj po kaq e plotë. Teoria marksiste, e cila e mohon ekzistencën e Perëndisë e të një shpirti racional dhe kërkon ta shpjegojë gjithë historinë sociale të njerëzimit me anë të një filozofie materaliste, e ka “përkufizuar” Besimin Bahá’í si joekzistues, pa bërë asnjë lloj ekzaminimi. Në kozmografinë marksiste nuk kishte vend për një revelacion të ri, siç nuk kishte pasur edhe për ata të mëparshmit. Në Rusinë Sovjetike, një numër i madh Bahá’í-sh u arrestuan dhe, më në fund, u internuan në Siberi; institucionet e besimit u shpërndanë; literatura dhe arkivat e tij u konfiskuan, ndërsa të gjitha veprimtaritë mësimore të tij u ndaluan. Shtëpia e adhurimit Bahá’í në Ashkabad, e para që është ndërtuar ndonjëherë, u konfiskua për përdorim shtetëror.19 Sot shkalla e shtypjes ndryshonte nga një vend komunist në tjetrin, por në të gjitha rastet kufizime të rrepta iu imponuan vazhdimisht ekzistencës së komunitetit Bahá’í.20
 Si me gjithë aspektet e jetës në vendet e Bllokut Lindor, situata ndryshoi në mënyrë dramatike me rënien e Murit të Berlinit. Që nga viti 1990, janë formuar kudo asamble të reja shpirtërore kombëtare në vende të atij rajoni të botës, asambletë shpirtërore lokale po shtohen dhe programe energjike përkthimi e botimi po e bëjnë literaturën Bahá’í të disponueshme në një numër të madh gjuhësh.
 Më në fund, Besimi Bahá’í ka përballuar edhe një sulm këmbëngulës nga përfaqësues të ndryshëm të Krishtërimit tradicional, sidomos nga misionarë konvertues.21 Asnjë zonë e punës misionare kristiane nuk ka qenë aq shterpë e dekurajuese sesa Lindja e Afërt dhe e Mesme Islamike. Mbi shtatëdhjetë vjet më parë Eduard Grenvill Braun vinte në dukje se një numër misionarësh kristianë që kishin provuar dështimin e përpjekjeve të tyre, fillonin të indinjoheshin për sukseset e mësuesve Bahá’í që punonin në të njëjtat zona. Ky antagonizëm u acarua kur Besimi Bahá’í filloi të bënte përparime të dukshme edhe në vendet perëndimore, midis njerëzish me prejardhje të krishterë. Përgjigja e misionarëve ishte bashkimi me sivëllezërit e tyre myslimanë në botimin e sulmeve të ashpra kundër motiveve e praktikave Bahá’í. Një besim që kishte qenë objekt i persekutimeve barbare në Lindje, tani iu nënshtrua në Perëndim shtrembërimeve të trasha të historisë e të mësimeve të tij, si dhe përpjekjeve për ta paraqitur si armik të Krishtërimit.22
 Sulmet e organizuara kundër Besimit Bahá’í nga kishat kristiane kanë qënë veçanërisht të ashpra në Gjermani. Më 1953, komuniteti gjerman Bahá’í aplikoi për një parcelë toke në Frankfurt për ngritjen e shtëpisë së parë të adhurimit Bahá’í në kontinentin evropian. Kishat protestante në atë zonë organizuan një seri metingjesh proteste, një fushatë me të cilën më vonë u bashkuan edhe autoritetet lokale të katolikëve romanë. Ky presion çoi në një luftë gjashtëvjeçare thjesht për të siguruar një truall dhe lejën e ndërtimit.
 Përfundimisht, u provua se kundërshtimi ishte jo vetëm i pasuksesshëm, por edhe i paleverdishëm. Leja e ndërtimit u sigurua më 1959 për një projekt të paraqitur nga arkitekti fitues i konkursit Teuto Rocholi, dhe më 1963 disa mijëra Bahá’í evropianë ndoqën përurimin zyrtar të ndërtesës. Nuk është për t’u habitur që shfaqja e paragjykimit pati si efekt që u përgatitën shumë artikuj gazetash dhe emisione radiofonike në mbështetje të komuniteit Bahá’í, duke bërë si përfundim edukimin publik më të gjerë lidhur me natyrën dhe mësimet e Besimit Bahá’í që Gjermania kishte provuar deri atëherë.
 Më 1981, Dr. Kurt Hutten, drejtor i agjensisë publicitare Evangelische Zentralstelle für Weltanschauungsfragen dhe autor i një disa artikujve anti-Bahá’í, shfrytëzoi një monografi të jashtëzakonshme të shkruar nga njëfarë Francesco Ficicchia, sjellja e të cilit kishte çuar në përjashtimin e tij prej besimit dhe që kishte bërë të qartë synimin e tij për të dëmtuar reputacionin publik të tij. Megjithëse monografia e Ficicchias ishte qartësisht dashakeqe e për qëllime personale, e megjithëse autorit të saj i mungonte çdo lloj besueshmërie për punë studimore, shtëpia botuese e Zentralstelle nxorri një botim që ata e shpërndanë gjerësisht dhe e paraqitën si një shembull kërkimi akademik serioz.
 Më në fund tre studjues Bahá’í gjermanë ndërmorën detyrën e lodhshme për t’iu përgjigjur polemikës masive dhe paraqitjes së shtrembër me të cilën libri ishte mbushur pa kursim sipas qejfit. Botuar nga shtëpia e pavarur e respektuar Olms Verlag, përgjigja e tyre, Desinformation als Methode [“Dezinformim si metodë”], përbën një vepër të hollësishme e gjerësisht të dokumentuar, që zë mbi gjashtëqid faqe dhe një vepër burimore të paçmueshme për komunitetin Bahá’í.23 Si në rastin e krizës së ndërtimit të shtëpisë së adhurimit, sulmet e botuara duket se u kanë sjellë përfitim kryesisht viktimave, duke përmbushur në një kohë të shkurtër atë që vetëm përpjekjet Bahá’í nuk do ta kishin arritur dot për shumë vjet. Debati përqëndroi efektivisht vëmendjen e studjuesve gjermanë mbi temat e mëdha e burimet kryesore të historisë së besimit Bahá’í, dhe hodhi dyshime serioze mbi besueshmërinë e atyre që pa arsye kishin kërkuar ta dëmtonin atë.
 Një krizë e kohëve të fundit në një zonë tjetër ka forcuar më tej pozitën e Bahá’í-ve në Gjermani. Në Tubingen, administratori legal i Gjykatës së Distriktit mohoi përfshirjen në asamblenë lokale Bahá’í me arsyetimin se sistemi me tri nivele i institucioneve të zgjedhura Bahá’í ishte në njëfarë mënyre në mospërputhje me kërkesat e ligjit gjerman. Asambleja shpirtërore kombëtare e apeloi vendimin në Gjykatën e Lartë kushtetuese federale. Në një vendim referues të këtij organi, vihej në dukje se rendi administrativ Bahá’í është pjesë përbërëse e vetë fesë dhe, pra, nuk u nështrohet kufizimeve legale të cituara.
 Në një vend ku kundërshtarët fetarë po kërkonin të hidhnin dyshime mbi statusin e besimit si një fe e pranuar, formulimi i vendimit ishte veçanërisht domethënës:
Në rastin e tanishëm nuk është e nevojshme të shkojmë më thellë, pasi karakteri i Besimit Bahá’í si fe dhe i Komunitetit Bahá’í si komunitet fetar është i qartë në jetën aktuale të përditshme, në traditën kulturore dhe në kuptimin si nga publiku i përgjithshëm edhe nga shkenca e fesë së krahasuar.24
 Sado të kënaqshme që këto fitore kanë qënë pa dyshim për komunitetin Bahá’í në Gjermani e gjetkë, intensiteti i fushatës së ndërmarrë kundër fesë së tyre nga organizatat kishtare është një vizion shqetësues në armiqësitë e fshehura thellë që mund të gjejnë forma të tjera shprehjeje në të ardhmen.
 Kundërvënia është një sfidë që do të marrë forma e përmasa të reja, sa më shumë veprimtaritë e komunitetit Bahá’í shkojnë duke u përhapur e duke tërhequr më tepër vëmendjen e publikut. Fryma në të cilën Bahá’í-të do t’i presin sulmet e reja dhe përgjigja e tyre për çështjet e ndryshme do të kenë një efekt të thellë mbi figurën ndërkombëtare që po formohet për besimin e tyre dhe për cilësinë e jetës në gjirin e vetë pasuesve të tij.
 Ruajtja e unitetit, përgjigja ndaj kundërshtarëve dhe përfshirja e shumicës dërrmuese të anëtarëve të komunitetit në punën për shtrirjen e tij, në vetvete nuk do ta plotësonin synimin e Bahá’u’lláh-ut. Dhe as do të mund ta bindnin gjininë njerëzore në përgjithësi se revelacioni Bahá’í bart përgjigjet për të ardhmen e njerëzimit. Kjo do të ndodhë vetëm në qoftë se në një epokë gjithnjë më skeptike Bahá’í-të do të ruajnë tiparet e një mënyre të re e më tërheqëse jetese. Në një deklaratë të cituar shpesh, Shoghi Effendi-u ka thënë:
Një gjë dhe vetëm një gjë do të sigurojë, në mënyrë të pagabueshme dhe e vetme, triumfin e padyshimtë të kësaj Kauze të shenjtë, e konkretisht deri në çfarë shkalle jeta jonë e brendshme dhe karakteri privat pasqyrojnë në aspektet e tyre të larmishme shkëlqimin e atyre parimeve të përjetshme që ka shpallur Bahá’u’lláh-u.25
 Nuk ka dyshim që komuniteti Bahá’í jep një alternativë tërheqëse me shumë nga ato që i imponon vëmendjes së shoqërisë së sotme. Që nga ditët e veta më të hershme, karakteri i anëtarëve të besimit ka fituar përgjithësisht admirim e lavdërime nga ana e vëzhguesve. Eduard Grenvill Braun ka bërë këtë vëzhgim nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë:
Unë kam dëgjuar shpesh që klerikë kristianë kanë shprehur habi për suksesin e jashtzakonshëm të misionarëve Bábí [d.m.th. Bahá’í], në kontrast me dështimin pothuajse të plotë të atyre vetë… Përgjigja, sipas mendimit tim, është e qartë si drita e diellit. [Vazhdojnë disa komente kritike për disa aspekte të sektarizmit kristian]…
 Për vëzhguesin perëndimor, sidoqoftë, ajo që tërheq më me forcë vëmendjen është sinqeriteti i plotë i Bábí-ve, mospërfillja pa frikë nga ana e tyre e vdekjes dhe e torturës për hir të fesë së vet, bindja e sigurtë për të vërtetën e besimit të tyre, sjellja e përgjithshme e admirueshme ndaj gjinisë njerëzore dhe sidomos ndaj bashkëbesimtarëve të tyre.26
 Vëzhgues të sotëm priren të jenë po aq lavdërues ndaj komunitetit. Një demonstrim praktik i integrimit të plotë racial, një shmangie këmbëngulëse e kundërvënies fetare ose e kritikës në adresë të feve të tjera, mosnjollosja me vesin e skandalit moral e financiar, që shoqëron tepër shpesh lëvizjet e sotme fetare, përhapja e mesazhit Bahá’í pa përdorimin e proselitizmit agresiv, si dhe një reputacion i përgjithshëm për mikpritje që ka fituar komuniteti – secila prej këtyre ka ndihmuar për të hedhur themelet e një respekti të gjerë ndaj tij.
 Megjithatë, përsëri krizat në rritje të punëve njerëzore në kohën e sotme përbëjnë sfida të tmerrshme për pretendimin e komunitetit Bahá’í se ai përfaqëson një model për ndryshim social. Në vende perëndimore, publiku do të jetë në vëzhgim për të parë nëse, për shembull, jeta familjare Bahá’í përfaqëson një fillim të ri dhe në ç’masë porositë e Bahá’ulláhut reflektohen në jetën dhe qëndrimet e brezave të të rinjve e të fëmijve Bahá’í që rriten. Në Afrikë, marrëdhëniet fisnore vazhdojnë të pengojnë pjekjet e lëvizjeve politike e fetare për të siguruar po ashtu një identitet të përshtatshëm, rreth të cilit të mund të organizohet një tip i ndryshëm shoqërie. A shfaqin komunitetet Bahá’í në këto vende shenja se i bëjnë ballë kësaj sfide? Në shumë kultura aziatike, megjithë programet e bashkërenduara për arsimin, gratë mbeten në të njëjtën pozitë thelbësisht inferiore që kanë pasur gjatë shekujve. Ndërkohë që komunitetet Bahá’í kanë bërë hapa të mëdhenj përpara në thyerjen e këtij modeli, a munden mësimet e Bahá’u’lláh-ut për barazinë e sekseve t’i përshkojnë këto komunitete aq sa t’u japin grave Bahá’í atë rol transformues në shoqëri që ai kishte menduar për to?
 Më në fund, a mundet komuniteti Bahá’í të provojë sesa me vend janë besimet e tij përsa u përket problemeve ekonomike që po gjymtojnë jetën sociale e shpirtërore të gjinisë njerëzore? Qysh tani, në disa vende të Botës së Tretë ka zona ku Bahá’í-të po bëhen shumicë e banorëve dhe ku asambletë lokale të tyre po ndeshen drejtpërsëdrejti me këtë sfidë. Në kuvendin ndërkombëtar të vitit 1983, Shtëpia Universale e Drejtësisë njoftoi krijimin e një Zyre të re të Zhvillimit Social dhe Ekonomik. Komunitetet Bahá’í janë inkurajuar të fillojnë “në nivelin e bazës” një mori projektesh që do të venë në jetë parimet sociale dhe ekonomike që gjenden në shkrimet e Bahá’u’lláh-ut. Periodikja çmim-fituese e Komunitetit Ndërkombëtar Bahá’í One Country, që i vëzhgon rregullisht këto veprimtari – e që del në gjuhët anglisht, fërngjisht, spanjisht, kineze, rusisht e gjermanisht – gëzon një lexueshmëri të gjerë në komunitetin jo-qeveritar. Është e qartë se komuniteti e sheh veten të angazhuar në një proces të mësuari përmes eksperimentimit në punët ekonomike, në vend që të ofrojë një sistem ideologjik. Këto përpjekje do të jenë një aspekt i jetës Bahá’í, i cili do të tërheqë mbi vete një vëzhgim të mprehtë në vitet e vështira që kemi përpara.
 Sfida të tilla do të venë në provë në shkallën më të lartë heroizmin dhe entuziazmin Bahá’í në vitet e fundit të shekullit të njëzetë. Ato do të venë në provë veçanërisht potencialin e komunitetit global Bahá’í si një model i ri social. Në vitet më të afërm që kemi përpara, pasuesit e Bahá’u’lláh-ut do të kenë një fushë të gjerë për të menduar më thellë deklaratën, në të cilën themeluesi i besimit të tyre bën dallimin midis misionit të tij dhe misionit të një Manifestimi më të hershëm të Perëndisë:
Me të vërtetë Ai [Jezusi] ka thënë: “Ejani pas Meje dhe Unë do t’ju bëj peshkatarë njerëzish”. Në këtë ditë, sidoqoftë, Ne themi: “Ejani pas meje, që Ne të mund t’ju bëjmë gjallëruesit e gjinisë njerëzore”.27


Shtojcë:
Eduard Grenvill Braun


Emri i Eduard Grenvill Braunit zë një vend të posaçëm në historinë e shekullit të parë të Besimit Bahá’í. Ndërsa studionte mjekësi në Kembrixh në vitet ‘80 të shekullit të kaluar, Braunin e tërhoqi një fushë studimi që do të bëhej vepra e jetës së tij: letërsia dhe historia e Persisë. Kjo, nga ana e saj, e shtyu atë të hulumtonte lëvizjen Bábí, të cilën e ndeshi për herë të parë në studimin e rëndësishëm të Zhozef Artyr dë Gobinó, Les Religions et les Philosophies dans l’Asie Centrale [Fetë dhe Filozofitë në Azinë Qëndrore]. Pas kësaj, ai bëri një udhëtim në Persi në vitet 1887-1888, si rrjedhojë e të cilit Brauni iu fut mbledhjes dhe përkthimit të pjesëve kryesore të literaturës Bábí e Bahá’í, si dhe përgatitjes së një numri studimesh shkencore në këtë fushë. Disa prej tyre u botuan nën kujdesin e Shoqatës Mbretërore Aziatike [Royal Asiatic Society].
 Kërkimet e çuan Braunin më në fund në Palestinë, ku në vitin 1890 ai pati privilegjin të bënte një seri intervistash me Bahá’u’lláh-un, dy vjet para se ky të vdiste. Duke qenë një idealist i shkëlqyer, Braunin e tërhoqi në mënyrë të parezistueshme historia heroike e besimit të ri. Efekti që pati kjo mund të shihet duke lexuar Hyrjen e përkthimit që ai i bëri librit të ‘Abdu’l-Bahá-it A Traveller’s Narrative1 [“Rrëfimi e Udhëtarit”] dhe shkrimin e gjatë me titull “Bábísm” [“Bábízmi”], botuar në Religious Systems of the World [Sistemet fetare të botës].2
 Për fat të keq, me kalimin e kohës vepra shkencore e Braunit u gërshetua me shqetësimet e vonshme politike të regjimit Viktorian. Për arsye të admirimit të tij të madh për persianët, ai kishte dëshirë të zjarrtë t’i shihte ata të lirë nga injoranca e despotizmi, në të cilat i mbante regjimi i dyfishtë i klerit shiit dhe i dinastisë Kaxhar. Për rrjedhojë, ai u bë një mbrojtës i të ashtuquajturës “Lëvizje Konstitucionale” në Persi.3 Brauni mblodhi para për lëvizjen në Evropë, fliste në shumë raste në emër të saj dhe e bëri shtëpinë e vet në Kembrixh një pikë qëndrimi për të arratisur persianë. Simpatitë e tij politike liberale u përforcuan shumë nga simpati nacionaliste: Konstitucionalistët shiheshin në qarqet imperialiste brianike si aleatë të natyrshëm kundër Rusisë Cariste, e cila mbështeste shahët Kaxhar.
 Duke qenë se Brauni besonte që komuniteti Bahá’í (ose komuniteti “Bábí”, siç vazhdonte ta quante ai) ishte forca përparimtare më e bashkuar në Persi, ai e shihte atë si forcën që duhej të merrte udhëheqjen për të kryer ndryshime politike, si dhe sociale. Për zhgënjimin e tij të madh, Bahá’í-të refuzuan të futeshin në konflikte qoftë të vendit ose ndërkombëtare. Arsyeja ishte marrja përsipër nga Bahá’u’lláh-u e rolit profetik, për të cilën kishte përgatitur rrugën Bábí dhe refuzimi i tij për të kompromentuar natyrën universale të mesazhit të tij për hir të qëllimeve politike. Hidhërimi i Braunit duket në fjalët që ai shkroi lidhur me deklaratën e Bahá’u’lláh-ut për njëshmërinë e gjinisë njerëzore:
Baháizmi, sipas mendimit tim, është tepër kozmopolit në synimin e tij për t’i bërë një shërbim shumë më të drejtpërdrejtë asaj rimëkëmbjeje [d.m.th. të jetës politike persiane]. “Nuk duhet të krenohet ai që do vendin e vet”, thotë Bahá’u’lláh-u, “por ai që do botën”. Kjo është një ndjenjë e hollë, por pikërisht në momentin e tanishëm Persia ka nevojë për njerëz që duan mbi gjithçka vendin e vet [korsivet janë të autorëve të librit].4
 Vetëm një grusht i vogël Bábísh ishin të përgatitur, e me të vërtetë të zellshëm, për të marrë mbi vete atë rol politik që kishte parashikuar për ta Brauni. Këta ishin Azalítë, të cilët ndërkohë e kishin braktisur udhëheqësin e tyre të dikurshëm, Mirza Jahjanë, në internimin e tij të vetmuar në Qipro dhe ishin shndërruar papritur në ideologë politikë, gazetarë e agjentë ilegalë.5 Në këtë proces, ata hynë në korrespondencë intime me Braunin dhe u bënë, siç thoshte ai, bashkëpunëtorët e tij më të besuar. Ishin këta njerëz, tepër ambiciozë për karrierë politike dhe të bllokuar nga Bahá’u’lláh-u për të mos përdorur për këtë qëllim trashëgiminë e Báb-it, ata që i siguruan Braunit dokumentat, në të cilët ai mbështeti në pjesën më të madhe kërkimet e tij të mëvonshme.6
 Efekti qe i pafat nga pikëpamja e karakterit shkencor. Episodi Azalí qe vetëm diçka kalimtare në historinë Bahá’í dhe dokumentat kyç, mbi të cilët Brauni mbështetej shumë, u provua, me kohë, se ishin false.7 Veçanërisht për të ardhur keq ishte rëndësia që Brauni u shty t’i jepte një dokumenti të çuditshëm që ai thuhet se e zbuloi më 1892 midis letrave të të ndjerit Kont Gobinó dhe të cilën e botoi më pas me titullin e tij të errët persian Qitap Nuk?atu’l-Káfi (“Libri i Pikës K”). Historia e plotë e kësaj del jashtë përmasave të këtij studimi, por ky subjekt meriton një shikim të shkurtër, për shkak të efektit që vendimi i Braunit pati në çorientimin e përkohshëm të studimeve për prejardhjen Bahá’í.
 Në dukje një histori e lëvizjes Bábí, Nuk?atul-Kaf-i i atribuohej nga Brauni një martiri të respektuar Bábí, Haxhi Mirza Xhanit, që e kishin ekzekutuar dyzet vjet më parë, më 1852, dhe që dihej se kishte shkruar kujtime personale për disa nga ngjarjet në të cilat kishte marrë pjesë. I vetmi autoritet ku mbështetej Brauni duke ia atribuar atij dokumentin e lartpërmendur, ishte Mirza Jahjai, tashmë i diskredituar midis shumicës së shokëve të tij të mëparshëm; vetë dorëshkrimi nuk ka emër të autorit.
 Megjithëse copa të shkëputura nga kujtimet e humbura të Xhanit duket se me të vërtetë ishin përfshirë aty, për Braunin duhej të kishte qenë e qartë me lehtësi se martiri nuk mund të ishte autori i Nuk?atul-Kaf-it. Veç të dhënave të tjera të brendshme, në të ka referenca për ngjarje që kanë ndodhur më 1853-1854, mbi një vit pas vdekjes së Xhanit. Për më tepër, ka një arsye të konsiderueshme për të besuar se versioni përfundimtar ishte hartuar diku aty nga fundi i vitit 1860 dhe një kopje ishte dërguar në mënyrë anonime në Paris, ose vetë Gobinósë ose, pas vdekjes së tij, Bibliotekës Kombëtare, e cila kishte marrë në dorëzim koleksionin e librave të tij. Koleksioni  nuk përmendet në vetë librin e Gobinósë Les Religions et les Philosophies dans l’Asie Centrale (botuar më 1865), ku ai me siguri do të ishte trajtuar si një burim kyç.8 Një studiues i shquar Bahá’í, i cili për një çështje kishte punuar me një kopje të kujtimeve origjinale të Xhanit, Mirza Abul Fazlli Golpajgani, e mohoi në mënyrë të prerë që Nuk?atul-Kaf të ishte dokumenti në fjalë.
 Derisa teksti Nuk?atul-Kaf përmban lëvdata ekstravagante për Mirza Jahjanë dhe orvatet të kundërshtojë udhëheqjen që dihet se ka ushtruar Bahá’u’lláh-u në ngjarje që libri gjoja i përshkruan, dorëshkrimi mund të jetë një përpjekje e përkrahësve të Jahjait për të forcuar rolin në venitje të këtij të fundit aty nga mbarimi i viteve 60 të shekullit të kaluar. Karakteri i çuditshëm i disa temave teologjike në përmbajtje të tij, të cilat pasqyrojnë benikërisht pikëpamjet e njohura të Jahjait, e forcon besueshmërinë e këtij gjykimi. Janë të nevojshme shumë kërkime të tjera për të çmbështjellur misterin e prejardhjes së këtij dokumenti.
 Sidoqoftë, Brauni e mori Nuk?atul-Kaf si histori autentike të ngjarjeve që i interesonin aq shumë. Në kundërshtim me çdo të dhënë objektive, ai duket se ishte bindur prej bashkëpunëtorëve të tij Azalí se komuniteti Bahá’í e kishte mbajtur të fshehur qëllimisht këtë burim të hershëm, sepse donin ta rishkruanin historinë Bábí, me qëllim që të përforconin pretendimin e Bahá’u’lláh-ut. Nga disa prej referencave të vetë Braunit lidhur me këtë subjekt, duket se ai e shihte veten në pozitën e bashkëkohësve të tij përfaqësues të së ashtuquajturës “Kritikë të Shkallës së Lartë”, studiues biblikë që, në të njëjtën kohë, kërkonin në Ungjijt e ndryshëm Sinoptikë gjurmë të rivaliteteve të sekteve midis të krishterëve të hershëm.9
 Cilado qoftë arsyeja, pasoja ishte largimi i vëmendjes nga zhvillimet kritike në ngritjen e fesë së re. Mbase duke e ndier këtë, Brauni ruajti deri në fund një lidhje me komunitetin Bahá’í, duke mbajtur korrespondencë me ‘Abdu’l-Bahá-in, duke e takuar atë si në Londër dhe në Paris gjatë udhëtimit të tij në Perëndim në vitin 1911 dhe, më në fund, duke kontribuar me një nekrologji në numrin e janarit 1922 të Journal of the Royal Asiatic Society [Gazeta e Shoqërisë Mbretërore Britanike]. Kjo revistë e cilësonte të ndjerin udhëheqës të Besimit Bahá’í si njeri “që ndoshta kishte ushtruar, jo vetëm në Lindje por edhe në Perëndim, një ndikim më të madh se cilido mendimtar e mësues aziatik në kohët e fundit”.
 Një hap i parë serioz për të vlerësuar ndihmesën e Braunit për historinë Bahá’í u ndërmor në vitin 1970 nga studiuesi britaniko-iranian Hasan Balyuzi, nën titullin Edward Granville Browne and the Bahá’í Faith [Eduard Grenvill Brauni dhe Besimi Bahá’í]. Për një vlerësim të plotë duhen pritur studime të ardhshme, të cilat do të bëjnë dallimin midis arritjeve të qëndrueshme shkencore të Braunit dhe veprimtarive politike më jetëshkurtra të kohës së tij. Çfarëdo që të zbulojnë këto kërkime, studimi i prejardhjes Bahá’í është pasuruar së tepërmi nga kombinimi i të studiuarit e i simpatisë, që e çoi një autoritet të shquar perëndimor të shkruajë në mënyrë aq të përpiktë ato që kishte përjetuar drejtpërsëdrejti me themeluesit e besimit të ri.

 

Bibliografi

LIBRA
‘Abdu’l-Bahá. ‘Abdu’l-Bahá in Canada. Compiled by the National Spiritual Assembly of the Bahá’ís of Canada. Toronto: National Spiritual Assembly of the Bahá’ís of Canada, 1962.
——. Bisedat e Parisit, Fjalime të mbajtura nga ‘Abdu’l-Bahá-i në vitin 1911. Bot. i parë, Tiranë, 2000.
——. Përgjigje për disa pyetje. Bot. i parë, Tiranë, 2000.
——. The Promulgation of Universal Peace, Talks Delivered by ‘Abdu’l-Bahá During His Visit to the United States and Canada in 1912. Compiled by Howard MacNutt. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1922-1925. 2d ed. 1982.
——. Sekreti i qytetërimit hyjnor. Bot. i parë, Tiranë, 2004.
——. Selections from the Writings of ‘Abdu’l-Bahá. Compiled by the Research Department of the Universal House of Justice. Haifa: Bahá’í World Centre, 1978.
——. Tablets of Abdul-Baha Abbas. Vol. 1. Chicago: Bahá’í Publishing Society, 1909.
——. Tablets of Abdul-Baha Abbas. New York: Bahá’í Publishing Committee, 1980.
——. Tablets of the Divine Plan Revealed by ‘Abdu’l-Bahá to the North American Bahá’ís. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1993.
——. A Traveler’s Narrative: Written to Illustrate the Episode of the Báb. Translated by E.G.Browne. New ed. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1980.
——. The Will and Testament of ‘Abdu’l-Bahá. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1944. 2d ed. 1971.
Afnán, Mu?ammad, and Hatcher, William S. “Western Islamic Scholarship and Bahá’í Origins”, Religion, vol.15, No.1 (1985), pp. 29-51.
Algar, Hamid. Religion and State in Iran, 1784-1906. Los Angeles: University of California Press, 1980.
Amanat, Abbas. Resurrection and Renewal: The Making of the Bábí Movement in Iran, 1844-1850. Ithaca, NY; London: Cornell University Press, 1989.
Asambletë Shpirtërore Lokale dhe Asambleja Shpirtërore Lokale. Një përmbledhjë. Përmbledhur nga Departamenti i Kërkimeve i Shtëpisë Universale të Drejtësisë (bot. i rishik. 1990).  Bot. i parë, Tiranë, 1999.
The Báb. Selections from the Writings of the Báb. Compiled by the Research Department of the Universal House of Justice and translated by Habib Taberzadeh et al. Haifa: Bahá’í World Centre, 1976.
The Bahá’í Centenary 1844-1944. A Record of America’s Response to Bahá’u’lláh’s Call to the Realization of the Oneness of Mankind to Commemorate the One Hundredth Annivesary of the Bahá’í Faith. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1944.
The Bahá’í Faith, Statistical Information, 1844-1968. Haifa: The Universal House of Justice, 1968.
[Bahá’í International Community Office of Public Information, New York]. Bahá’u’lláh. Bot. i parë, Tiranë, 1994.
The Bahá’ís in Iran, A Report on the Persecution of a Religious Minority. Rev. and updated ed. New York: Bahá’í International Community, 1982.
The Bahá’í World: A Biennial International Record. Vol. 7, 1936-1938. Compiled by the National Spiritual Assembly of the Bahá’ís of the United States and Canada. New York: Bahá’í Publishing Committee, 1939.
The Bahá’í World: A Biennial International Record. Vol. 8, 1938-1940. Compiled by the National Spiritual Assembly of the Bahá’ís of the United States and Canada. Wilmette: Bahá’í Publishing Committee, 1942.
The Bahá’í World: A Biennial International Record. Vol. 9, 1940-1944. Compiled by the National Spiritual Assembly of the Bahá’í of the United States and Canada. Wilmette: Bahá’í Publishing Committee, 1945.
The Bahá’í World: A Biennial International Record. Vol. 10, 1944-1946. Compiled by the National Spiritual Assembly of the Bahá’ís of the United States and Canada. Wilmette: Bahá’í Publishing Committee, 1949.
The Bahá’í World: A Biennial International Record. Vol. 11, 1946-1950. Compiled by the National Spiritual Assembly of the Bahá’ís of the United States and Canada. Wilmette: Bahá’í Publishing Committee, 1952.
The Bahá’í World: A Biennial International Record. Vol. 12, 1950-1954. Compiled by the National Speritual Assembly of the Bahá’ís of the United States. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1956.
The Bahá’í World: An International Record. Vol. 13, 1954-1963. Compiled by the Universal House of Justice. Haifa: The Universal House of Justice, 1970.
The Bahá’í World: An International Record. Vol. 14, 1963-1968. Compiled by the Universal House of Justice. Haifa: The Universal House of Justice, 1974.
The Bahá’í World: An International Record. Vol. 15, 1968-1973. Compiled by the Universal House of Justice. Haifa: Bahá’í World Centre, 1975.
The Bahá’í World: An International Record. Vol. 16, 1973 -1976. Compiled by the Universal House of Justice. Haifa: Bahá’í World Centre, 1978.
The Bahá’í World: An International Record. Vol. 17, 1976-1979. Compiled by the Universal House of Justice. Haifa: Bahá’í World Centre, 1981.
The Bahá’í World: An International Record. Vol. 18, 1979-1983. Compiled by the Universal House of Justice. Haifa: Bahá’í World Centre, 1986.
The Bahá’í World: An International Record. Vol. 19, 1983-1986. Compiled by the Universal House of Justice. Haifa: Bahá’í World Centre, 1994.
The Bahá’í World: An International Record, 1992-1993. Haifa: Bahá’í World Centre, 1993.
The Bahá’í World: An International Record, 1993-1994. Haifa: Bahá’í World Centre, 1994.
The Bahá’í World: An International Record, 1994-1995. Haifa: Bahá’í World Centre, 1995.
A Compilation of Bahá’í Writings on Music. Compiled by the Research Department of the Universal House of Justice. 2d ed. Oakham, England: Bahá’í Publishing Trust, 1983. No. 4 of a series issued by the Universal House of Justice. (Cover title: Bahá’í Writings on Music).
Bahá’u’lláh. Epistle to the Son of the Wolf. Translated by Shoghi Effendi. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1941. 2d ed. 1953.
——. Fjalët e Fshehura të Bahá’u’lláh-ut.  Përkthyer në anglisht nga Shoghi Effendi-u me ndihmën e disa miqve anglezë. Bot. i dytë i revizionuar, Tiranë, 1996.
——. Prayers and Meditations by Bahá’u’lláh. Translated by Shoghi Effendi. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1938.
——. The Proclamation of Bahá’u’lláh. Haifa: Bahá’í World Centre, 1967.
——. Qëmtime nga Shkrimet e Bahá’u’lláh-ut.  Përkthyer në anglisht nga Shoghi Effendi-u.  Bot. i parë, Tiranë, 1995.
——. Qitap Akdasi (Libri më i shenjtë).  Bot. i parë, Tiranë, 2004.
——. Qitap Ikani (Libri i sigurisë). Përkthyer në anglisht nga Shoghi Effendi-u. Bot. i parë, Tiranë, 1998.
——. The Seven Valleys and the Four Valleys. Translated by Marzieh Gail. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1945. 3d rev. ed. 1978.
——. A Synopsis and Codification of the Laws and Ordinances of the Kitáb-i-Aqdas, the Most Holy Book of Bahá’u’lláh. Compiled by the Universal House of Justice. Haifa: Bahá’í World Centre, 1973.
Bahá’u’lláh and ‘Abdu’l-Bahá. Bahá’í World Faith, Selected Writings of Bahá’u’lláh and ‘Abdu’l-Bahá. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1976
——. The Divine Art of Living, Selections from Writings of Bahá’u’lláh and ‘Abdu’l-Bahá.  New ed.  Compiled by Mabel Hyde Paine.  Revised by Anne Marie Scheffer.  Wilmette, Illinois: Bahá’í Publishing Trust, 1986.
Balyuzi, H.M. ‘Abdu’l-Bahá, the Centre of the Covenant of Bahá’u’lláh. Oxford: George Ronald, 1971.
——. The Báb, The Herald of the Day of Days. Oxford: George Ronald, 1973.
——. Bahá’u’lláh, The King of Glory. Oxford: George Ronald, 1980.
——.  Edward Granville Browne and the Bahá’í Faith. London: George Ronald, 1970.
Bourgeois, L. Un Homme et Son Oeuvre. Toronto: Bahá’í Centre Publication, 1973.
——. The Bahá’í Temple: Press Comments, Symbolism. Chicago: Louis J. Bourgeois, 1921.
Brown, Ira V. “Watchers for the Second Coming, the Millennial Tradition in America”. Mississippi Valley Historical Review, vol. 39, No.3 (1953); pp. 441-458.
Browne, Edward G. “Babism,” in Religious Systems of the World: a Contribution to the Study of Comparative Religion. Edited by W. Sheowring and C.W. Thies. London: Swan Sonnenschein and Co., New York: Macmillan and Co., 1892.
——. A Literary History of Persia. Vol. 4, 1500-1924. Cambridge: Cambridge University Press, 1924.
——. Materials for the Study of the Bábí Religion. Compiled by E.G. Browne. Cambridge: Cambridge University Press, 1918.
——.  [përkth.] (‘Abdu’l-Bahá,) A Traveller’s Narrative: Written to Illustrate the Episode of the Báb. Cambridge: Cambridge University Press, 1891.
Cole, Juan Ricardo. The Concept of Manifestation in the Bahá’í Writings. Bahá’í Studies, vol. 9. Ottawa, Ont.: Association for Bahá’í Studies, 1982.
Collins, William P. Bibliography of English-Language Works on the Bábí and Bahá’í Faiths, 1844-1985. Oxford: George Ronald, 1990.
The Continental Boards of Counselors. Compiled by the National Spiritual Assembly of the Bahá’ís of the United States. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1981.
Corbin, H. En Islam iranien; aspects spirituels et philosophiques. Vol. 4. Paris; Galimard, 1972.
Cross,W.R. The Burned-over District, The Social and Intellectual History of Enthusiastic Religion in Western New York, 1800-1850. New York: Cornell University, 1950. New York: Harper and Row, 1965.
Dahl, A.L. “The Fragrance of Spirituality: An Appreciation of the Art of Mark Tobey,” The Bahá’í World: An International Record. Vol. 16. 1973-1976. Compiled by the Universal House of Justice. Haifa: Bahá’í World Centre, 1978.
Edukimi Bahá’í. Një përmbledhje. Përmbledhur nga Departamenti i Kërkimeve i Shtëpisë Universale të Drejtësisë. Bot. i parë, Tiranë, 1999.
The Five Year Plan, 1974-1979, Statistical Report. Haifa: Bahá’í World Centre, 1979.
Fondet dhe Kontributet Bahá’í. Një përmbledhjë. Përmbledhur nga Departamenti i Kërkimeve i Shtëpisë Universale të Drejtësisë. Bot. i parë, Tiranë, 1998.
A Fortress for Well-Being: Bahá’í Teachings on Marriage. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1973.
Giachery, Ugo. Shoghi Effendi, Recollections. Oxford: George Ronald, 1973.
Gobineau, Joseph Arthur, Comte de. Les Religions et les Philosophies dans l’Asie Centrale. Paris: Didier, 1865; Paris: Ernest le Roux, 3d ed., 1900.
Hatcher, J.S., and Hatcher, W.S. The Law of Love Enshrined. Oxford: George Ronald, 1996.
Hatcher, W.S. “Economics and Moral Values,” World Order, vol. 9, no.2 (1974), pp. 14-27.
——. “The Kitáb-i-Aqdas: The Causality Principle in the World of Being,” in: The Bahá’í World, 1993-1994. Haifa: Bahá’í World Centre, 1994, pp. 189-236.
——. Logic and Logos. Oxford: George Ronald, 1990.
——. The Science of Religion.  Bahá’í Studies, vol. 2. Thornhill, Ont.: Canadian Association for Studies on the Bahá’í Faith, 1980.
——. The Concept of Spirituality.  Bahá’í Studies, vol. 11.  Ottawa, Ont.: Association for Bahá’í Studies, 1982.
Hatcher, W.S. and Afnán, M.: Shih Afnán, M. and Hatcher, W.S.
Huddleston, John. The Search for a Just Society. Oxford: George Ronald, 1989.
——. The Earth is But One Country. London: Bahá’í Publishing Trust, 1976.
Hukukullah (?uqúqu’lláh): e Drejta e Perëndisë.  Një përmbledhje. Përmbledhur nga Departamenti i Kërkimeve i Shtëpisë Universale të Drejtësisë. Bot. i katërtë i rishikuar, Tiranë, 2001.
The Individual and Teaching: Raising the Divine Call. Compiled by the Research Department of the Universal House of Justice. Toronto: Bahá’í Community of Canada, 1977.
Ives, H.C. Portals to Freedom. Oxford: George Ronald, 1973.
Johnson, Vernon Elvin. “The Challenge of the Bahá’í Faith”, World Order. Vol. 10, no.3, p. 39.
Konsultimi. Një përmbledhje. Përmbledhur nga Departamenti i Kërkimeve i Shtëpisë Universale të Drejtësisë. Bot. i parë, Tiranë, 1996.
Kunter, Dr. N. Letter dated 12 August 1959, British Bahá’í Journal.  No.141, p. 4.
Lutje Bahá’í. Një përzgjedhje lutjesh Bahá’í & shkrimesh të shenjta.  Bot. i dytë, Tiranë, 2001.
Martin, Douglas. “Bahá’u’lláh’s Model for World Unity,” The Bahá’í World: An International Record. Vol. 16, 1973-1976. Haifa: Bahá’í World Centre, 1978.
——. “The Bahá’ís of Iran under the Islamic Republic, 1979-1983”, Middle East Focus. Toronto, vol. 6, No.4, 1983.
——. “The Bahá’ís of Iran Under the Pahlavi Regime, 1921-1979”, Middle East Focus. Toronto, vol. 4, No.6, 1981.
——. “The Missionary as Historian,” World Order. Vol. 10, no.3, 1976.
Miller, W.M. Baha’ism, Its Origins and Teachings. New York and Chicago: Fleming H. Revell Company, 1931.
——. The Bahá’í Faith: Its History and Teachings. South Pasadena: William Carey Library, 1974.
Momen, Moojan. The Bábí and Bahá’í Religions. Oxford: George Ronald, 1981.
Mumford, L. The City in History, Its Origins, Its Transformations and Its Prospects. New York: Harcourt, Brace and World, Inc., 1961.
Nabíl-i-A‘?am (Mu?ammad-i-Zarandí). Lajmëtarët e Agimit. Tregimi i Nabilit për ditët e hershme të revelacionit Bahá’í. Përkthyer në anglisht dhe rishikuar nga Shoghi Effendi-u.  Bot. i parë, Tiranë, 2004.
Nasr, S.H. Ideals and Realities of Islam. London: George Allen and Unwin Ltd., 1966. Boston: Beacon Press, 1972.
The National Spiritual Assembly. Compiled by the Universal House of Justice. Wilmette: Bahá’í Publishing Trust, 1972.
Nicolas, A.L.M. Siyyidd ‘Alí-Mu?ammad dit le Báb. Paris: Librairie Critique, 1908.
——. Le Béyan Persan. Translated from Persian by A.L.M. Nicolas. Paris: Librairie Paul Geuthner. 40 vols. 1911-14.
Phelps, M.H. Life and Teachings of Abbas Effendi. New York and London: G.P. Putnam’s Sons, 1903; New York: Knickerbocker Press. 2d rev. ed., 1912.
Rabbani, Rú?íyyih. The Priceless Pearl. London: Bahá’í Publishing Trust, 1969.
Ráfatí, Va?íd. The Development of Shaykhí Thought in Shí‘i Islam. Los Angeles: University of California in Los Angeles, 1979.
Richards, J.R. The Religion of the Bahá’ís. London: S.P.C.K., 1932. New York: Macmillan, 1932.
Ross, E.D. Great Religions of the World. New York: Harper and Brothers Publishers, 1901.
Schaefer, Udo. The Light Shineth in Darkness: Five Studies in Revelation after Christ. Translated from the German by Hélčne Momtaz Neri and Oliver Coburn. Oxford: George Ronald, 1977.
Shoghi Effendi. Ardhja e Drejtësisë Hyjnore. Bot. i parë, Tiranë, 1996.
——. Bahá’í Administration, Selected Messages 1922-1932. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1928, 7th ed. 1974.
——. The Bahá’í Faith, 1844-1952. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1953.
——. Citadel of Faith: Messages to America, 1947-1957. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1965.
——. Dispensacioni i Bahá’u’lláh-ut. Bot. i parë, Tiranë, 1996.
——. God Passes By. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1944. 3d ed. 1974.
——. High Endeavours: Messages to Alaska. N.p. National Spiritual Assembly of the Bahá’ís of Alaska, 1976.
——. Messages to the Bahá’í World, 1950-1957. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1951. 2d ed. 1971.
——. Messages to Canada. Toronto: National Spiritual Assembly of the Bahá’ís of Canada, 1965.
——. Principles of Bahá’í Administration. London: Bahá’í Publishing Trust, 1950; 4th ed. 1976.
——. The Promised Day Is Come. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1941. 1st ps ed. 1996.
——. The World Order of Bahá’u’lláh: Selected Letters. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1938. 1st ps ed. 1991.
Smith, Peter. The Bábí and Bahá’í Religions: From Messianic Shí‘ism to a World Religion. London, New York, etc.: Cambridge University Press, 1987.
?abá?abá’í, ‘Allámah Siyyid Mu?ammad ?usayn. Shi’ite Islam. Translated and edited with introduction and notes by Seyyed Hossein Nasr. Albany: State University of New York Press, 1975.
Taherzadeh, Adib. The Covenant of Bahá’u’lláh. Oxford: George Ronald, 1992.
——. The Revelation of Bahá’u’lláh. Oxford: George Ronald. Vol. 1, 1974; vol. 2, 1977; vol. 3, 1983; vol. 4, 1987.
——. Trustees of the Merciful. London: Bahá’í Publishing Trust, 1972.
The Universal House of Justice. The Constitution of the Universal House of Justice. Haifa: Bahá’í World Centre, 1972.
——. Messages from the Universal House of Justice, 1963-1986. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust.
——. Premtimi i paqes botërore. Mesazh i Shtëpisë Universale të Drejtësisë  për popujt e botës. Casa Editrice Bahá’í, Romë, 1991.
Wagar, W. The City of Man: Prophecies of a World Civilization in Twentieth-Century Thought. Boston: Houghton Mifflin Company, 1963.
Ward, A.L. 239 Days: ‘Abdu’l-Bahá’s Journey in America. Wilmette, Ill.: Bahá’í Publishing Trust, 1979.
Widengren, Geo. “Iranian Religion,” Encyclopedia Britannica (Macropedia). Vol. 9, 15th ed. 1981.
Wilson, S.G. Baha’ism and Its Claims. New York: Fleming H. Revell Company, 1915.


PERIODIKE


British Bahá’í Journal Open Court
The Journal of Bahá’í Studies, vol. 1-6, 1988-1995 Seven Days
Middle East Focus  Star of the West
Mississippi Valley Historical Review World Order

 


Tregues


Në rastet kur emrat persianë fillojnë me një titull nderi si Sijid, Mirza, Sheik ose Haxhi, i pari jepet emri, i pasuar nga një presje dhe titulli i nderit. Kështu Sheik Ahmed Ahsai radhitet si Ahmed Ahsai, Sheik. Megjithatë, gjatë periudhës Kaxhar, titulli Mirza që përcaktonte një princ kurdoherë pasohej me një emër. Prandaj në të tilla raste emri paraqitet këtu pa presje (p.sh. Ferhat Mirza). Kjo është e njëjtë edhe për fisnikët turq (p.sh. Hurshid Pasha).

 

Abasidët (Kalifë), 4
Abbas Effendi. Shih ‘Abdu’l-Bahá
Abbas, Mirza (Mirza Bozorg),
  babai i Bahá’u’lláh-ut, 29
‘Abdu’l-Bahá-i (Abas Effendi)
 autoriteti i, i sfiduar, 54-55
 djali më i madh i Bahá’u’lláh-ut,
  xviii, 49, 50-73, 85
 dhe E.G. Braun, 237
 dhe Qitap Akdasi, 157
 dhe Shtëpia e Adhurimit e
  Amerikës Veriore, 68-69
 dhe Shtëpia Universale e Drejtë-
  sisë, 70-72, 134-135
 funerali, 61
 i akordohet kalorësia, 61
 i ngarkuar me punët e komunitetit
  Bahá’í, 50
 interpretuesi i emëruar i
  mësimevve Bahá’í xviii, 50-51
 lidhur me konsultimin, 166
 lirimi nga burgu, 56
 mbrojtja e Besimit, 215 sh. 8
ndikimi te Bahá’í-të e Perëndimit,
  53-54
 përkthimi i shkrimeve të, 62
 përshkrimi i Braunit për, 51
 Plani Hyjnor i, 60, 68
 “Qendra e Besëlidhjes”, 134
 shembull i jetës Bahá’í, 135
 shpjegon mësimet Bahá’í, 55-56
 shpjegon rikthimin e Krishtit, 53
 udhëtimi në Evropë e Amerikë,
  56-59
 varros eshtrat e Báb-it, 56
vdekja e, 60-61
 vizioni i së ardhmes 73
 vullneti e testamenti i, 62-63, 65,
  70
Abdul Aziz, Sulltan, 42, 44, 46, 47
Abrahami, profet, 2, 130 sh. 1, 132
Abul-Fazlli, Mirza, si studjues
  Bahá’í, 46 sh. 29
Adrianopojë (Edirne), 38-41
Afrika, 219, 231
Agjërimi, 160-161, 177
Ahd, Qitap (Libri i Besëlidhjes),
  60
Ahmed Ahsai, Sheik, pararendës i
  Báb-it 6, 14
Ahmed Ruhi, agjent Azali, 236 sh. 6
“Ai Që Perëndia Do Ta Shfaqë” 26,
  34, 39
Aka Han Kermani, agjent Azali, 235
  sh 6
Akasi, Haxhi Mirza. Kryeministër i
  Persisë, 11, 12, 15, 16
Akdas, Qitap (Libri Më i Shenjtë),
  46-47, 153-155, 161 sh. 31,
  192-196
 disa ligje të, 159-167
 kodifikimi i 158
 Konspekt e Kodifikim i, 196
 masat e futura gradualisht, 158
 një sasi dokumentesh, 158
 subjektet që mbulon, 157
 sulmet kundër, nga kleri mysli-
  man e ortodoks, 159 sh. 21
 themel i Besimit Bahá’í, 157
Akra (‘Akká, Sh. Zhan D’Akre),
  41-43, 47-49,183
Alaska, 122 sh. 30
Aleksandri II, Car, 43, 200, 202
Algar, Hamit, 10 sh. 6
Ali Bas?ámí, Mulla, 7 sh. 3
Ali Muhamet. Shih Báb
Ali Pasha, Kryeministri Otoman,
  38 sh. 16, 46
Alkoli, mospirja e, 160
Amerika e Jugut, 220
Amerika Latine, 68, 69, 71
Amerikanët vendas, 178
Anëtarësia
 Bahá’í, 175-177
 vetitë e kërkuara, 174
Anëtarët e Trupës Ndihmëse,
  151-153
 jo kler, 153
Artet, 183, 184-188
Asambletë Shpirtërore, 59, 66,
  67-68, 71, 147-149, 180
 anëtarësia e, 147
 funksionet e, 147-148
 zgjedhja e, 147-149
Asambletë Shpirtërore Kombëtare,
  148-149
 dhe Festa e Nëntëmbëdhjetë
  Ditëve, 154-155, 180
 lidhja me Këshilltarët, 152-153
 origjina e, 147
Ashkabad, tempull në, 201
Austria, 21-22, 46
Azal. Shih Mirza Jahja
Azalítë, 40 sh. 19, 234-235
Azia, Bahá’í-të e, 219, 231

“Báb” (ndërmjetës te Imami i
  Fshehur). 5, 7, 14, 26
Báb-i (Ali Muhamet), 56-57, 62, 69,
  216 sh. 9
 cakton Mirza Jahjanë si të besuar,
  35
 domethënia e emrit “Báb”, 26
 domethënia e varrit të, 56-57
 dhe “Ai Që Perëndia do ta
  Shfaqë,” 26-27
 dhe Bahá’u’lláh-u, 29, 30, 34
 ekzekutimi i, 18-20
 faltorja e, 12, 69
 koncepti i pozitës Bábí, 25-26
 lidhja familjare me Shoghi
  Effendi-un, 63 sh.16, 216 sh.9
  mësimet e, 23-25
  ndalimi i xhihadit, 13
 ndikimet e mesazhit, 13-14
 njoftimi i rivendikimit, 6-7
 përkthimi i shkrimeve të, 62
 refuzimi i përdorimit të forcës,
  22
 sprova e parë e, 12
 shpallja publike, 9
 varrimi në Malin Karmel, 56
 vitet e hershme, 7-8
Bábí-të
 demoralizimi i, 36
 drejtuesit e, 28
 masakra kundër, 16-18, 20-21, 27
 Mirza Jahja si udhëheqës formal
  i, 35
 pranojnë Bahá’u’lláh-un, 39
 rikthimi i, 37
 udhëzimet e Báb-it për, 23-26
 vetëmbrojtja e, 13-14, 16-18
Badasht, Konferenca e, 14, 29-30,
  35
Bagdadi, 7 sh. 3, 35, 37
Bahá’u’lláh-u (Mirza Hysen Ali),
  xv, xviii, 28-49, 50, 51, 53, 54,
  56, 58, 59, 62, 64, 65, 66, 67,
  69, 72-73, 84-85, 130 sh. 1,
  135-137, 156-158, 230, 233,
  234
 autoriteti i arsyes, xviii
 burgosur në Sijah Çal, 31-34
 deklarata lidhur me, 191
 deklarimi i misionit, 37-38
 dënon dhunën e çdo lloji 3
 domethënia e varrit, 64, 183
 dhe Báb-i, 29, 30, 34
 dhe Administrimi Bahá’í, 66
 dhe Shtëpia Universale e
  Drejtësisë, 72-73, 136-137
 gjuha e, 4
 i caktuar “Bahá’u’lláh” nga Báb-i,
  30
 i syrgjynosur, 33
 i thirrur në Kostandinopojë,
  37-38
 koment i Braunit mbi mësimet
  universale të, 234
 kundërvënia e Azalit ndaj,
  235-236
 letra për mbretërit, 40, 43-46
 merr misionin, 33-34
 mësimet e, 40, 44-45, 170
 në Badasht, 29-30
 në Bahxhi, 48
 njëqindvjetori i deklarimit, 71
 origjina, 130 sh. 1
 përkthimi i shkrimeve të, 65
 pranon rivendikim e Báb-it, 28
 prejardhja e, 28-29
 pret E.G. Braunin, 48
 qeveria persiane pranon
  pafajësinë etij, 33 sh. 8
 Qitap Akdasi, 46-47, 153-155,
  156-164, 192-196
 rekomandon Mirza Jahjain si të
  besuar të Báb-it, 35
 ringjall moralin e të
 syrgjynosurve Bábí, 37
syrgjyni i dytë (Adrianopojë),
  38-39
 stërgjyshi i Shoghi Effendi-ut,
  63 sh. 16,
 shkrimet, 85-86
 shkrimet e para, 37
 tërheqja në Sulejmanie, 36-37
 themelues i Besimit Bahá’í, xv
 u jep emra udhëheqësve Bábí,
  29-30
 udhëheqës i komunitetit Babí, 29
 uniteti i njerëzimit, xv
 vdekja e, 49, 50-51
Bahxhi, Vila e, 48
Bajani, 14, 22 sh. 23, 24, 25, 26,
  27, 34, 42 sh. 22
Balyuzi, Hasan, 8 sh. 5, 13 sh. 11,
  28 sh. 1, 52 sh. 3, 58 sh. 10,
  235 sh. 7
Barazia e sekseve
 Báb-i na mëson, 15, 22
 Bahá’u’lláh-u na mëson, 90-91,
  229
Beba, Gjyqi i Apelit Suni, deklaron
  Besimin Bahá’í të pavarur nga
  Islami, 1 sh. 1
Bernhardt, Sarah, 32
Besëlidhja, e Madhe, 130-132
Besëlidhja, e Vogël, 132-133
Besëlidhja e Bahá’u’lláh-ut, 50, 59,
  130-133, 134, 136, 148, 216
  sh. 9
“Besëthyerit”, 216n. 9. Shih
  gjithashtu Azalítë
Bibla, 130 sh. 1, 133 sh. 5
Blloku Lindor. Shih Blloku Sovjetik
Blloku Sovjetik, 198-199
BOTA BAHÁ’Í, faqja në internet, 172
Bota e Tretë, 229
Botimet, Bahá’í, 54, 63
Braun, Eduard Grenvill, xvi, 15 sh.
  13, 24, 32 sh. 7, 39 sh. 17, 40,
  41, 42 sh. 22, 48, 55 sh. 7, 56
  sh. 8, 213 sh. 1 & 3, 227,
  233-237
 aktivitetet politike, 233-235
 përshkrim i ‘Abdu’l-Bahá-it, 51
 takimet me Bahá’u’lláh-un,
  48-49, 233
 vështrim për Besimin Bahá’í, xvi
Braun, Ira V., 6 sh. 2
Brazili, 189, 191
Britania, 42, 61, 62
Buda, xvi, 2, 82, 116, 169
 Meitreja  Buda, 5
Budizmi, 1, 5, 214
Burzhua, Zhan Lui, 69, 174 sh. 4
Búshihr, 8

Çihrik, kështjella e, 12, 14
Çeis [Chase], Thornton, Bahá’í i
  parë në Amerikë, 52
Çështje ekonomike, 91-94, 94-95,
  226, 229
Çikago, 52, 57
Dezinformim si metodë, 228
Dinastia Kaxhar, 10, 33 sh. 9
Divorci: lejohet, por nuk
  inkurajohet, 162-163
 “viti i pritjes”, 163
Dollgorukov, Princ Dmitri,
  ambasadori rus në Persi,
  22 sh. 22,  33, 200
Druze, 61
Duart e Kauzës së Perëndisë, 59, 63,
  67, 71, 72 sh. 30, 147, 150-152,
  153-154
Dublini, 183 sh. 15
Duhani, pirja e papëlqyershme, 160

ECOSOC, 62, 172
“e Drejta e Perëndisë”, 196-198
Edukimi, 85, 91, 184-187
E mira dhe e keqja, 111-114
Eskatologjia, 5
Esperanto, 96
Evangelische Zentralstelle, 228
Evolucioni, 77, 78, 80, 81, 82,
  97-98, 131-132
Evropa, 70, 71
 Bahá’í-të e, 219

Farhád Mírzá, Princ, 11 sh. 8
Farmer, Sarah J., Themeluese e
  Grinë Ejkër, 57
Fatkeqësia, mbarëbotërore, 142
Feja, e reveluar, 81-85, 95, 97-99,
  100-101, 103-105, 114-126,
  169
 dimensioni social i, 104
 në harmoni me shkencën, xviii
 uniteti i feve, 2, 3, 81-85
Felps, Majron H., 213 sh. 3, 230 sh.
  26
Festa, e Nëntëmbëdhjetë Ditëve,
  154-155
Ficicchia, Françesko, 228
Financimi i Besimit Bahá’í, 155,
  180-181
Fondet, Bahá’í, 155, 180-181
Forca Policore, Ndërkombëtare, 44,
  143
Forutan, Ali Akbar, Dorë e Kauzës
  së Perëndisë, 201
Franc Jozef, Perandor i Austro-
  Hungarisë, 44-45
Franca, Bahá’í-të e, 179
Frankfurti, Tempull në, 227
Fuat Pasha, Ministri i jashtëm
  Otoman, 46
Frymëzimi, 124, 125

Gara, 92
Getsinger, Luiza (“Lua”), Moore,
  mësuese Bahá’í, 52-53
Giachery, Ugo, 63 sh. 18
Gobineau, Joseph Arthur, Comte de,
  8 sh. 5, 11 sh. 7, 15-16 sh. 13-
  14, 32, 232
God Passes By, historia e Besimit
  Bahá’í, 65
Gollmër, Ulrih, 228 sh. 23
Goumoens, Kapiten Alfred fon, 21
Gratë
 barazia me burrat, 90-91, 219
 edukimi i, 90
 roli i, në veprimtarinë ekonomike,
  205

Gjerman, 228
Gjermania
 kisha katolike në, 227
 kisha protestante në, 227
 vendim historik i Gjykatës së
  Lartë në, 228
Gjuha, ndihmëse, 44, 96-97

Habakuku, 146
Hagar, gruaja e Profetit Abraham,
  130 sh. 1
Haifa, 64, 65, 183
Haluçinogjenët, mospërdorimi i, 160
Hasan Han, Mirza, 18, 19
“Hasht Bihisht”, pamflet i Azalíve,
  235 sh. 7
Hearst, Phoebe, 52
Hetçër, Uilljam S., xviii sh. 6, 7 sh.
  3, 13 sh. 12
Hetimi i pavarur i së vërtetës, 62,
  171
Hinduizmi, xvii
Horne, Alistair, 46 sh. 28
Hukukullah. Shih “E Drejta e
  Perëndisë”
Hurshid Pasha, 41 sh. 21
Hutten, Kurt, 228
Hysen Ali, Mirza. Shih
  Bahá’u’lláh-u
Hysen Han, Mirza, Ambasador
  persian në Perandorinë
  otomane, 38, 41
Hysen, Mulla, udhëheqës Bahá’í, 6,
  7, 16, 28, 29, 30

Ikan, Qitap (Libri i Sigurisë), 37,
  82, 85, 118
Imam, 3, 4, 5
 “Imami i Fshehur”, 5, 6, 9, 23, 26
Instituti i Studimeve për Mirëqenien
  Globale, 202
Irani (Persia), xv, 2 sh. 2, 4-5, 6, 24,
  28-29, 171, 185 sh. 18, 185 sh.
  19, 221-225
 Bahá’í-të e, 48, 62, 171, 185
  sh. 18, 185 sh. 19, 221-225
 përdorimi i emrave Iran e Persi, 2
  sh. 2
 përndjekja e Bahá’í-ve në, xvii
 përndjekja e Bahá’í-ve nga, 221-
  225
 Republika Islamike e, 25 sh. 28
 ryshfeti si institucion në, 29
 vendlindja e besimit Bahá’í, 2,
  4- 5
Isaku, 130 sh. 1
Islami, xv, 2, 13, 17, 20, 23, 24, 25,
  135, 222-225
 amë për Besimin Bahá’í, 1-3
 Besimi Bahá’í i pavarur nga, xv,
  1 sh. 1, 3
 Hebrenjtë, 72, 83, 98, 130 sh. 1,
  131, 133 sh. 5, 22
 hebrenj të kthyer në Besimin
  Bahá’í, 2, 131
 Islamët suni, 1 sh. 1, 3-4, 7 sh. 3,
  9
 Islamët shiitë, 1, 3, 4, 5, 6, 7 sh. 3,
 9, 10, 23, 24, 25
Ishmaeli, 130 sh. 1
kundërvënia islamik ndaj Besimit
 Bahá’í, xv, 2
 pjesëmarrja në funeralin e
  ‘Abdu’l-Bahá’ít, 61
Jahja, Mirza (Subi Azal), 28, 34-37,
  39-42, 72, 234, 235 sh. 5, 6
Japonia, Bahá’í-të e, 180
Jezusi, 1, 2, 5, 6, 25, 26, 82, 84, 98,
  117, 117 sh. 23, 119, 130, 132,
  133 sh. 5, 140 sh. 15, 156, 169,
  232
Jeta seksuale, 109-110
Jeta shoqërore, Bahá’í, 182-183
Judaizmi, xvii, 1, 3, 13, 135

Kadije Bagum, gruaja e Báb-it, 8
Kaimi. Shih Imam
Kajumul-Asma, shkrim i Báb-it, 6,
  13
Kalendari, Bahá’í, 154 sh. 12
Kanadaja, 57-58, 60, 67 sh. 24, 68,
  69, 179, 224
 Parlamenti i, 224
Kanbera, Australi, 183 sh. 15
Karaibet, Bahá’í-të e, 179
Karmel, Mali, 49, 64, 69
Keturaja, gruaja e Profetit Abraham:
  nga të parët e Bahá’u’lláh-ut,
  130 sh. 1
Këshilltarët
 jo kler, 153
 nën drejtimin e Qendrës Ndër-
  kombëtare të Mësimdhenies,
  153-154
 Trupat e, 147, 151-154
Kheiralla, Ibrahim G., 52, 54-55, 72,
  215 sh. 8
Khomeini, Ajatollah Ruhollah, 222
  sh. 14, 234 sh. 3
Kisha Katolike Romane, 45, 61
Kito, Ekuador 183 sh. 15
Kodusi (Muhamet Ali Barforushi),
  udhëheqës Bábí, 16, 29, 30
Kokroft, Profesor Xhejms, 222 sh.
  15
Kolë, J.R. 119 sh. 24
Kombet e Bashkuara, 62, 172, 224
 konferencat, 202
Komuniteti, koncepti i, 169-171
Komuniteti Bahá’í
 diversiteti i, 171
 financimi i, 180-181
 karakteri i, 229-232
 më 1921, 6
 misioni i, 188
 numri i, 170-171
 pjesëmarrja në, 176-178, 181-182,
  218-221
 rritja e, 171-172, 177-180, 213-
  214
 sot, 62
 sprovat e, 214-215, 229-230
 sulmet kundër, 226-229, 229-232
 Shtëpia Universale i përshkruan,
  188
 tiparet e, 188
Komuniteti Bahá’í Amerikano-
  Verior, 53-56, 57-59, 60, 66-
  68, 69, 219
Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í
  (Agjensia e Besimit e Kombeve
  të Bashkuara), 172 sh. 3
Komunizmi, 226
Kongresi, Sh.B.A., 223
“Kongresi Botëror”, i Dyti, 192
Konklavat, e Duarve të kauzës, 171
“Konstitucionalistët” në Iran, 234
Konsultimi
 parimet Bahá’í të, 165-167
 unanimiteti qëllimi i, 167
Kontributet, monetare, 180-181
Konventat, Bahá’í, 148-150, 182
Kooperimi, 168
Korbin, Henri, 6 sh. 1
Kormik, Dr. Uilljam, 13
Kostandinopoja (Stambolli), 38
“Krishna,” xvi
Krishterët (të), 2, 15, 72, 84, 131,
  133 sh. 5, 224
 në funeralin e ‘Abdul-Bahá-it, 61
 “Njerëz të Librit”, 13
 të mijëvjeçarit, 6 sh. 2
Krishterimi, xvi, xvii, 1, 2, 3, 25,
  132, 140 sh. 15
 dështimi në Lindjen e Afërt, 226,
  228
 kleri i krishterë sulmom Besimin
  Bahá’í, xvii, 226, 227
 kleri i krishterë nxitet për t’u
  martuar, 162 sh. 27
 “krishterimi social”, 140 sh. 15
Krishti. Shih Jezusi
Kros, Uitni, R., 7 sh. 3
Kryqëzata, Dhjetë Vjeçare, 70, 71
Kurani, 3, 6, 7, 9, 13, 16, 17, 25 sh.
  27
Kurban Ali, Mirza, martir Bábí, 18

Lagos, Nigeria, 183 sh. 15
Liç, Bernard, poçar britanik, 186
  sh. 21
Ligjet, Bahá’í, 46-47, 84, 136, 156-
  164
 agjërimi, 160
 koncepti Bahá’í i ligjit, 155-156
 lutja dhe meditimi, ligji i, 160-
  161
martesa, 161-162, 167 mospërdorimi i drogës e i
  alkoolit, 160
 mospërgojosja, 161
 zbuluar gradualisht, 157-158
Lui Napoleon. Shih Napoleoni III
Lutja, Bahá’í, 155, 159-160, 167

Mah-Ku, Fortesa e, 11-12
Malet Sulejmanie, 36
Mali Karmel, 207-209
Manifestimet (e Perëndisë), 3, 4, 82-
  84, 97-99, kreu 6 nëpër të, 128-
  129
 barazia e, 117-118
 burimi i ligjit, 153
 lidhur me Besëlidhjen e Madhe,
  127-129
 marëdhënia me Perëndinë, 120-
  121, 123-126
 natyra e, 116-121
Manuçer Han, Guvernator i
  Isfahanit, 23
Maria, Mbretëreshë e Rumanisë, 67
Marksizmi, 140 sh. 15, 226-227
Martesa
 beqaria e padëshirueshme, 162
 besnikëria brenda, 162
 formë e shërbimit Bahá’í, 162
 ligjet Bahá’í të, 161-162, 167,
  230
 pëlqimi i prindërve, 161
 virgjëria para, 161-162
  “viti i pritjes”, 162-163
Martin J. Douglas, 222 sh. 4, 14,
  223 sh. 18
Martirët
 Bábí, 16, 17, 18, 20, 21, 27
 Bahá’í, 170, 221-225
Marrëdhëniet fisnore, 231
Mazraeh, prona e, 48
Mbretëresha Viktoria, 10, 43, 45
Mbretëria e Perëndisë, 140-145
Mbretërit, Letra të Bahá’u’lláh-ut
  për, 41, 44-47
Mbrojtja e Besimit Bahá’í. Shih
  Këshilltarët
Medina, 9, 25
Mehdi. Shih Imam
Mehdi, Mirza, djali i dytë i
  Bahá’u’lláh-ut, 42
Meka, 9
Mëkati i parë, doktrinë e papranuar
  në Besimin Bahá’í, 112
Meksuell, Mej Bolls, 58
Meksuell, Uilljam Sathërlend,
  Bahá’í i parë kanadez, 57, 58,
  69
Mësimi i Besimit Bahá’í, 172, 176,
  177-179, 219-220
 “pionerimi” 179-180
 “pranë zjarrit”, 178-179
 proselitizmi dënohet, 177
“Mileritët”, 6
Minoritetet, preferencat ndaj, në
  Besimin Bahá’í, 150
Mirëqenia e Njerëzimit, 202-205
Moisiu, 2, 26, 83, 85, 117, 117 sh.
  23, 119, 130, 131, 132, 156
Momen, Mooxhan, 15 sh. 13, 18 sh.
  17, 19 sh. 19, 33 sh. 8, 41
  sh. 21
Montreal, 58, 183 sh. 15
Montreal Star, 58
Muhameti, xvi, 2, 3, 4, 6, 8, 14, 25,
  84, 117, 119, 130, 156, 169,
  221
Muhamet, Abdul, Sheik, Rektor i
  Universitetit Al Azhar, 24
Muhamet Ali, gjysmë-vëlla i
  ‘Abdu’l-Bahá-it, 54-55, 59, 72,
  215 sh. 8
Muhamet, Sijid, 36, 39, 41-43
Muhamet Shahu, Kaxhar, 11, 11 sh.
  7, 15, 22, 25
Mullatë (Shiitë), 10-13, 16-17, 221-
  222
 dënimi i Báb-it me vdekje, 18
 fuqia e, 10
 kundërvënia ndaj Báb-it, 10, 12
 sulmet kundër Bábí-ve, 221-222
Mumford, Luis, 169, 169 sh. 1
Muxhtahidët, 10
Muzika, 186-187
Myslimanët, 221-224

Nabil Azemi (Muhamet Zarandi) 8
  sh. 5, 12 sh. 8, 24 sh. 25, 29 sh.
  3, 30 sh. 4
Napoleoni III, Perandori Luis, 44-46
Narkotikët, mospërdorimi i, 160
Nasered Din Shahu, Kaxhar, 17, 20
  sh. 21, 21, 23, 38, 44
Nazistët, 226 sh. 20
Ndarja e fitimit, 92-93
Nejriz, masakra kundër Bábí-ve në,
  16-18
Nikolá, A. L. M., zyrtar konsullor
  francez dhe studjues, 12 sh. 8,
  15 sh. 13, 20, 24 sh. 24
Nuk?atul-Kaf, Qitap, 235 sh. 7

Njerëzimi
 detyrimi ndaj Perëndisë, 114-115
 natyra shtazore e, 107-109
 natyra shpirtërore e, 94-95, 97-98,
  107-114
 poshtë pozitës së Manifestimit,
  119-121
 uniteti i, 75-81
Njëqindvjetori Bahá’í, 54 sh. 6, 71

Omajadët (Kalifë), 4
One Country, 231
Ortodoksët grekë, 61
Otava, Kanada, 186 sh. 20

Palestinezët, 60, 61 sh. 15
Papa Piu IX, 44-45
Paqësori, ishujt e, 178, 219
“Paqja e Vogël”, 142-143, 209-211
“Paqja e Madhe,” 144-145
Paragjykimi, braktisja e, 87-88
Parajsa, ferri, 112 sh. 17
Parlamenti
 i Kanadasë, 224
 Evropian, 224
“Parlamenti i Feve”, 1893, 52
Pavdekësia e shpirtit, 101-102,
Pelegrinët,
 Bahá’í, 52-54, 63-64
 institucioni i pelegrinazhit, 184
Perandoria Otomane. Shih Turqia
Perëndia, 2, 3, 37, 39, 74-75, 76, 94,
  97-99, 166, 218, 226
 dhe manifestimet, 114-125
 i panjohshëm, 125-127, 129
 jo “interesi vetjak”115,
 koncepti Bahá’í i, 125-129
 qëllimi për njerëzimin, 97
Persia. Shih Irani
Përçarja, e shmangur në Besmin
  Bahá’í, 72, 215-216
Përgojosja, heqja dorë prej, 161, 167
“Pionerimi”, 179-180
Pjekuria, mosha e, 159
Plani Hyjnor, 60, 68
Plan Nëntëvjeçar, 73
Plani Pesëvjeçar, 73, 174
Plani Shtatëvjeçar, i pari, 68
Plani Shtatëvjeçar, i dyti, 68-69
Politika
 besnikëria ndaj qeverisë, 164
 mospërzierja në, 163-164, 167
“Popujt e Librit”, 13
Portretet e Báb-it e të Bahá’u’lláh-
  ut, 184 sh. 16
“Pranë zjarrit”, 178-179
Premtimi i Paqes Botërore, 189-190
Profetët, më të vegjël, 122
Prona Private, 92
Proselitizmi
 dënuar nga Bahá’u’lláh-u, 177
Publiciteti, Bahá’í, 173

Qazim Rashti, Sijid, pararendësi i
  Báb-it, 6, 8
Qendra Botërore, Bahá’í, 205-209,
  64, 66, 183-184
Qendra Ndërkombëtare e
  Mësimdhenies, krijuar nga
  Shtëpia Universale e
  Drejtësisë, 153-154
 vëzhgon Këshilltarët, 153-154
Qerbelaja, 8
Qeveria botërore, 44, 78, 133, 142
Qeveria, civile,
 besnikëria ndaj, 164
Qeveria demokratike, 44
Qitap Akdasi. Shih Akdas, Qitap
Qytetërimi, global, 77, 79-81, 132,
  144-145

Rabbani, Rú?íyyih (ish Meri
  Meksuell) 63 sh. 19, 67 sh. 24,
  178 sh. 12
Rabbani, Shoghi Effendi, 59, 62-71,
  72, 134, 136-137, 170, 188,
  214-215, 216 sh. 9, 217
 autoriteti i, 62-63, 146-147, 216
  sh. 9
 dhe Asambletë Shpirtërore, 147
 dhe Kryqëzata Dhjetëvjeçare, 70
 dhe pelegrinët Bahá’í, 63-64
 dhe Plani i dytë shtatëvjeçar,
  69-70
 dhe Plani i parë shtatëvjeçar, 69
 dhe Qitap Akdasi, 156-158
 emëruar Ruajtës, 59, 134
 interpretimi dhe përkthimi i
  shkrimeve Bahá’í, 64-65
 krijimi i Qendrës Botërore Bahá’í,
  64
 pasardhës i Bahá’u’lláh-ut dhe i
  Báb-it, 63 sh. 16
 personi i, vartës, 63
 për metodën shkencore,
  xviii sh. 5
 përshkruan forcën lëvizëse në
  Besimin Bahá’í, 217-218
 përshkruan historinë Bahá’í, 214-
  215
 vdekja e, 71
 vepra e, 62-71, 188
 zgjerimi i Rendit Administrativ,
  65-70
Raca, 75-76, 78-79, 106, 233
Rafati, Vahid, 6 sh. 1
Regjimi Pehlevi, 2 sh. 2, 185 sh. 18,
  221-222
Rendi Administrativ. Shih Rendi
  Administrativ Bahá’í
Rendi Administrativ Bahá’í, 59, 64,
  66-67, 85, 136-140, 143-144,
  145, 170
 dhe parimi bazë i konsultimit,
  165-167
 dhe Rendi Botëror, 139-142, 145
Rendi Botëror, 86, 165
 dhe Rendi Administrativ, 138-
  140, 143-144
 fazat e, 143-145
Remey, Charles M., 72 sh. 31
Renan, Ernest, 32
Revelacion, progresiv, 2, 81-82, 130
Revelacioni, 119, 122
Riçërds, J.R., 227 sh. 21
Riçërdson, Robert P., 227 sh. 21 &
  22
“Rikthimi i Krishtit”, 53
Rizvan, “Parajsa”
 Festa e, 38 sh. 15, 149
 Kopshti i, 37-38, 72
Ros, Denison, 213 sh. 2
Ruajtësia, 59, 62, 63, 66, 70, 73,
  134-135, 146-147, 216 sh. 9
Rumania, 199-200
Rusia, 199
 Cariste, 32, 41
 Sovjetike 226-227
Rut, Marta, 67

Rrahja me shkop
 e Báb-it, 13
 e Bahá’u’lláh-ut, 30

Sam Han, oficer ushtrie armen, 18
Sara, gruaja e profetit Abraham,
  130 sh. 1
“Satani”, 112
Schaefer, Udo, 1 sh. 1, 228
Sijid-Ali, Mirza, 8
Sekset, barazia e, 90-91
“Sijah Çal” (Pusi i Zi), 31-34, 37-38,
  68
Sipërmarrja e lirë, 93
“Sprovat”, 214-215
“Subi Azal”. Shih Jahja, Mirza
Sulejman Han, martir Bábí, 31
Sulmet kundër Besimit Bahá’í
 efekti i, 228-232
 përgjigja Bahá’í ndaj, 223-226,
  230-232

“Sheikët”, 6
Shërbimi ndaj të tjerëve, 176-177,
  180-181
Shkolla Bahá’í e Grinë Ejkrit, 57
Shkollat, Bahá’í, 62, 172, 185
Shkenca,
 në harmoni me fenë, xviii, 87-89
 studimi i, 85-87
Shkrimet e Shenjta Bahá’í, 56 sh. 8,
  85-86
“Shkronjat e të Gjallit”, 7, 14, 20
Shoghi Effendi. Shih Rabbani,
  Shoghi Effendi
Shoqata për Studime Bahá’í, xi, 186
  sh. 20
Shpëtimi, 106, 114
Shpirti, 100-101, 104-106
Shtetet e Bashkuara, 57, 66-67
 Bahá’í-të e, 66-67, 179
 Kongresi i, 224
Shtëpia Universale e Drejtësisë, 59,
  66, 70-72, 147, 216-217, 218,
  219
 dhe Këshilltarët, 151
 dhe Qitap Akdasi, 157-158
 krijon Qendrën Ndërkombëtare të
  Mësimdhënies, 153
 për komunitetin Bahá’í, 188
 zgjedhja e, 70-73, 150
Shtëpitë e Drejtësisë, 59

?abarsí, Sheik, varri i, 16, 17, 30
?abá?abá’i, Sijid M.H., 1 sh. 1
Tabelat e Planit Hyjnor, 60
Tabriz, 12, 14, 18
Taherzadeh, Adib, 28 sh. 1, 40 sh.
  19, 147 sh. 2
Tahireja (Kuratul-Ejn), poeteshë dhe
  udhëheqëse Bábí, 14-15, 21, 29
Tatimi, progresiv, 93
Teherani, 11, 12sh. 8, 17, 18, 28, 33
Teki Han, Mirza, Kryeministër i
  Persisë, 16, 17, 18, 33 sh. 9
Teologjia
 mallkimi ndaj saj, i hequr
 nga Bahá’u’lláh-u, 47
 studimi i, kundërshtuar nga Bábí,
  23
Të ardhurat, minimumi, 91-94
Tobi, Mark, piktor amerikan, 186,
  186 sh. 21
Tojnbi, Arnold, xv, 214
Tolstoi, Konti Leon, 32
Torahu, 15
Tofig, Dr. Nikola, 228 sh. 23
Turqia  (Perandoria Otomane), 2, 34,
  37, 38, 41-42, 44, 56, 58
 Revolucioni xhonturk, 56

The Promised Day Is Come (Dita e
  premtuar ka ardhur), 46 sh. 29
The Promulgation of Unversal
  Peace, The (Shpallja e paqes
  universale), 59 sh. 12

Uajdëngren, Xho., 4 sh. 7
Uegër, Uorrën, 136 sh. 9
Uillsën, S.G., 228 sh. 21
Umajadët (Kalifë), 4
Uniteti Bahá’í, 164, 215-218

Uniteti në diversitet, 79-80
Uord, Allan L., 58 sh. 11

Vahid (Sijid Jahja Darabi),  studjues
  e udhëheqës Bábí, 10-11, 17,
  26, 29
Varri i Báb-it, 69, 183
Vilhelmi I, Kaizer, 8, 43, 46
“Viti i Shenjtë”, i Dyti, 191-192
Vullneti e Testamenti i ‘Abdu’l-
  Bahá-it, 59, 62-63, 64, 66, 67,
  70, 72  sh. 31, 150, 216 sh. 9
Vullnet i lirë, 107, 113

World Order revistë, 61 sh. 16

Xhihadi
 doktrina islamike e, 13-14, 20
 ndaluar nga Bahá’u’lláh-u, 47
 nuk ka doktrinë Bábí të, 14
Xhonson, V.E., vështrim për
  Besimin Bahá’í, xvii sh. 4

Zamenhof, Lidia, 96 sh. 34
Zanxhan, masakra kundër Bábí-ve
  në, 17, 18
Zgjedhjet
 Bahá’í, 71, 147-150
 preferenca për minoritetet, 150
Zgjidhja e problemeve, Bahá’í, 146,
  166
Zoroastri, Profet, xvi, 2
Zoroastrianë të kthyer në Besimin
  Bahá’í, 2
Zoroastrianizmi, 2

Zhvillimi
 projekte të, 198-200, 202
 social-ekonomi, 229

 

 

Besimi Bahá’í

Historia e tij, mësimet, struktura dhe jeta e komunitetit – cilësuar nga Encyclopedia Britannica si libër i vitit për fenë.

Rishikuar (1997) për të trajtuar zhvillimet më të fundit në një besim që në vetëm mbi 100 vjet është rritur për t’u bërë i dyti për nga përhapja midis feve të pavarura të botës.

“Një hyrje e shkëlqyer. [Besimi Bahá’í] jep një analizë të qartë të vlerave fetare dhe etike në të cilat bazohet Bahá’ízmi (siç janë paqja gjithëpërfshirëse, harmonia botërore, roli i rëndësishëm i grave, duke përmendur vetëm pak prej tyre)”.
- ANNEMARIE SCHIMMEL, Presidente, Shoqata Ndërkombëtare për Historinë e Feve.

“Një shtjellim i thjeshtë, i drejtpërdrejtë i fesë Bahá’í, i shkruar nga dy përkrahës të shquar kanadezë ... Shpjegon besimin e autorëve të tij dhe shtjellon në proces mjaft nga kthjelltësia e fisnikëria e Bahá’íve”.
-Library Journal

U jep lexuesve jo-Bahá’í një hyrje të shkëlqyer në historinë, besimet dhe strukturën social-politike të një feje që lindi në Persi nga mesi i shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe qysh atëhere ka lulëzuar, duke u bërë një organizatë ndërkombëtare me ... ithtarë pothuaj nga të gjitha vendet e tokës”.
-Montreal Gazette

Uilljam Hetçër [William Hatcher] është profesor i matematikës në Universitetin Laval në Qytetin e Kuebekut. Dagllës Martin [Douglas Martin] është antar i këshillit drejtues të Komunitetit Ndërkombëtar Bahá’í. Të dy kanë shkruar gjerësisht për Besimin Bahá’í.


Kopertina nga Xhon Solarz [John Solarz]
Fotografitë nga Ken Xhenriç [Ken Jennrich]

Trusti Botues Bahá’í
Uilmet, Ilinois
1 Në këtë botim: “në shqip”.
2 Në këtë botim: “Kuran”.
3 Në këtë botim: “Shiit”.
 l Nxjerrë nga një letër dërguar Dr. N. Kunterit, Avakat, Stamboll, Turqi, datë 12 gusht 1959. Botuar në British Bahá’í Journal, Nr. 141, (Nëntor 1959), f. 4. Emri i saktë i fesë është “Besimi Bahá’í”, e jo “Bahaizmi”.
 2 Për një shqyrtim më të plotë të ndihmesës së Braunit shih Shtojcën.
 3 Eduard Grenvill Braun [Edward Granville Browne] [përkth.], A Traveller’s Narrative, f. viii. Shënim: Një informacion i plotë bibliografik për këtë libër dhe gjithë veprat e tjera të cituara në këtë tekst gjendet tek bibliografia.
 4 V.E. Xhonson [Johnson], “The Challenge of the Bahá’í Faith”, botuar në World Order, vëll. 10, nr. 3, 1976, f. 39.
 5 “Revelacioni i shpallur nga Bahá’u’lláh-u, besojnë pasuesit e Tij, është … shkencor në metodën e tij … e vërteta fetare nuk është absolute, por relative.” Shoghi Effendi, The World Order of Bahá’u’lláh, f. xi (bot. 1938).
 6 ‘Abdu’l-Bahá, Bisedat e Parisit, #40:16. Për një trajtim të hollësishëm të subjektit të shkencës e fesë në një kontekst Bahá’í shih Uilljam S. Hetçër, The Science of Religion.
 1 Eskatologji quhen ato besime fetare që predikojnë “fundin e botës”, si, p.sh., Ardhjen për së dyti të Krishtit, Ringjalljen, Gjyqin e fundit, Epokën e re etj. – Shën. i përkth.
 2 ‘Allámah Siyyid Mu?ammad ?usayn ?abá?abá’i, Shi’ite Islam, f. 76. Edhe Islamizmi Sunit ka mohuar çdo lidhje midis tij dhe Besimit Bahá’í. Që në vitin 1925, Gjykata fetare e Bebës në Egjypt, nxorri këtë vendim: “Besimi Bahá’í është një fe e re, krejt e pavarur, me besime, parime e ligje të vetat, që ndryshojnë nga – e që janë në kundërshtim të thellë me – besimet, parimet e ligjet e Islamit. Prandaj asnjë Bahá’í nuk mund të shihet si mysliman ose anasjelltas, po ashtu si asnjë budist, brahmanist apo i krishterë nuk mund të shihet si mysliman ose anasjelltas”. Cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, XXIV:5.
 Për studimin e lidhjes së fesë Bahá’í me Islamin shih Udo Shefër [Schaefer], “The Bahá’í Faith and Islam”, në The Light Shineth in Darkness, Five Studies in Revelation after Christ, f. 113-132. Përsa i përket çështjes mbi Besimin Bahá’í si “sekt” (më sipër), shih diskutimin e Shefër për këtë çështje, që i përmbahet modelit të sektit fetar të përpunuar nga etërit modernë të tij, Uebër [Weber] e Trëlç [Troeltsch], në këtë ese, f. 113-114. Gjatë këtij diskutimi, Shefër vë në dukje: “Besimi Bahá’í, sipas interpretimit të atij vetë, nuk synon të jetë një reformë apo një restaurim i Islamit, por pretendon se prejardhja e tij e ka burimin në një veprim të ri të Perëndisë, në një vërshim të ri të shpirtit hyjnor dhe në një besëlidhje të re hyjnore. Themeli i besimit e i ligjit është fjala e re hyjnore e reveluar prej Bahá’u’lláh-ut. Ja përse Bahá’í  nuk është mysliman.” Po aty, f. 114.
 3 Në kohën e sundimit të Pehlevëve [Pahlavi], (1925-1979), emri i vjetër Iran zëvendësoi emrin Persi. Në këtë libër emri “Persi” përdoret për të përshkruar ngjarjet e shekullit të nëntëmbëdhjetë e të fillimit të shekullit të njëzetë, kurse emri “Iran” u referohet kohëve të mëvonshme.
 4  “Të gjithë njerëzit janë krijuar për të çuar përpara një qytetërim që është në progres të vazhdueshëm”. Bahá’u’lláh, Qëmtime, #109:2.
 5 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #111. Për trajtimin e kësaj çështjeje shih: Huan Rikardo Kolë [Juan Ricardo Cole], The Concept of Manifestation in the Bahá’í Writings.
 6 Heretizëm. – Shën. i përkth.
 7 Përse autorë jomyslimanë kanë ngulur këmbë aq shumë për t’ia atribuar ortodoksinë degës Sunite të Islamit, kjo është në vetvete një çështje që ka njëfarë rëndësie. Arsyeja që përmendet më shpesh lidhur me këtë rrjedh nga fakti që, për një kohë të gjatë, Islami Shiit ishte thjesht i panjohur në Perëndim, për shkak se qendrat kryesore të tij ishin gjeografikisht larg nga Evropa e nga kolonitë evropiane që u vendosën gjatë Kryqëzatave. Lidhur me pikëpamjen shiite shih ?abá?abá’i, Shi’ite Islam, f. 9-16. Një shpjegim më i plotë gjendet në veprën e Seyyed Hossein Nasr, Ideals and Realities of Islam.
 8 Për një hyrje të shkurtër, por të shkëlqyer, në lidhje me temat e fesë iraniane paraislamike, shih Xho. Uajdëngren [Geo. Widengren], “Iranian Religion”, në Encyclopedia Britannica, f. 867-872.
 1 Për studime të kohëve të fundit rreth kësaj doktrine, shih Va?íd Ráfatí, The Development of Shaykhí Thought in Shí‘i Islam, dhe Henri Korbin [Corbin], En Islam Iranien; aspects spirituels et philosophiques, vëll. 4.
 2 Shih, p.sh., Uitni R. Kros [Whitney R. Cross], The Burned-over District, dhe Ira V. Braun [Brown], “Watchers for the Second Coming, the Millenial Tradition in America”, botuar në Mississippi Valley Historical Review, vëll. 39, nr. 3 (1952), f. 441-458.
 3 Është thënë, zakonisht nga kundërshtarët e Besimit Bahá’í, se koncepti i Báb-it për misionin e tij vetëm “evoluoi” gradualisht në mendjen e tij, me sa duket si rrjedhojë e një vargu suksesesh. Shihet qartë se kjo nuk është e drejtë. Në deklaratën e bërë nga Báb-i, ku për herë të parë i zbulon rivendikimin e tij Mullá ?usayn-it, ai e përshkruan veten e vet jo vetëm si Lajmëtarin e Perëndisë, por në mënyrë specifike si “Kujtesën e Perëndisë” dhe si “Provën e Perëndisë”, tituj këta që i janë referuar në mënyrë të padyshimtë ardhjes së shumëpritur të Imamit të Fshehur. Që rivendikimi i tij i guximshëm u kuptua si nga pasuesit e tij dhe nga kleri mysliman, kjo u bë e qartë menjëherë. Njëri nga të parët që e pranuan Báb-in, Mullá ‘Alíy-i-Bas?ámí, u largua nga Persia gati menjëherë pasi pranoi Báb-in më 1844, duke marrë me vete një kopje të Qayyúmu’l-Asmá-it, dhe u arrestua me akuzën për herezi pak pasi kishte arritur në afërsi të Bagdatit. Në janar 1845, ai u dënua zyrtarisht nën këtë akuzë me anë të një dekreti (fatvá) të adoptuar në një mbledhje të klerit shiit e sunit. Dënimi u bazua në besimin që ai kishte te njeriu që pretendonte të ishte burimi i një revelacioni si ai i Kuranit, dhe Báb-i si autori u dënua gjithashtu. Për një shtjellim të plotë të këtij subjekti, shih Mu?ammad Afnán and Uilljam S. Hetçër, “Western Islamic Scholarship and Bahá’í Origins”, botuar në Religion, vëll. 15, 1985.
 4 Shoghi Effendi, The World Order of Bahá’u’lláh, f. 123-128.
 5 Katër burimet kryesore që përdoren për historinë e fesë Bábí janë: Shoghi Effendi, God Passes By; Hasan Balyuzi, The Báb; Nabíl-i-A‘?am (Mu?ammad-i-Zarandí), The Dawn-Breakers; dhe Gobinó [Joseph Arthur, Comte de Gobineau], Les Religions et les Philosophies dans l’Asie Centrale.
 6 Hamid Algar, Religion and State in Iran, 1784-1906, f. 19.
 7 Gobinó ka thënë për Muhamet Shahun dhe kryeministrin e tij: “Muhamet Shahu, për të cilin kam folur më lart, ishte një sundimtar me një temperament krejt të veçantë – që është mjaft i zakonshëm në Azi, por që evropianët zor se e kanë ndeshur, e jo më ta kuptojnë. ... Shëndeti i tij kishte qenë gjithnjë i vajtueshëm; i sëmurë nga përdhesi deri në shkallën e fundit, ai kishte dhëmbje të vazhdueshme dhe fare pak lehtësim prej tyre. Karakteri i tij, nga natyra i dobët, ishte shndërruar në melankoli dhe, duke pasur nevojë të madhe për dashuri, por që rrallë kishte provuar ndjenja të tilla në gjirin e familjes së vet, midis grave e fëmijëve të tij, ai e kishte përqëndruar gjithë dashurinë te mullai plak, kujdestari i tij. Ai e bëri të vetmin mik që kishte të besuarin e vet, pastaj kryeministër të tij të gjithfuqishëm e, më në fund, pa ekzagjerim, perëndi të tij. ... Haxhiu, nga ana e vet, ishte një perëndi i një lloji krejt të veçantë. Nuk është krejt e sigurtë në se ai vetë nuk besonte në atë për të cilën Muhamet Shahu ishte i bindur. Në të gjitha rastet, ai predikonte të njëjtat parime të përgjithshme ashtu si dhe mbreti, dhe ia kishte ngulitur atij në shpirt ato duke u nisur nga një qëllim i mirë”. Les Religions et les Philosophies, f. 160-162.
 8 Nikolá [A.L.M. Nicolas] shkruan: “Një anekdotë tregon se çfarë ndjenjave u bindej kryeministri kur përcaktonte vullnetin e Shahut. Princi Farhád Mírzá, ende djalë i ri, ishte nxënësi i Haxhi Mirza Akasit [?ájí Mírzá Áqásí]. Më tej ai tregon: ‘Një ditë, kur isha duke shëtitur me të në kopsht dhe ai dukej në humor të mirë, unë arrita deri atje sa ta pyes: “Haxhi, përse e dërgove Báb-in në Maku?” Ai u përgjigj, “ti je ende i ri dhe disa gjëra nuk i kupton dot, por duhet ta dish se, po të kishte ardhur ai në Teheran, ti dhe unë nuk do të ishim tani duke shëtitur pa kurrfarë brenge në këtë vend gjithë hije”’”. Siyyid ‘Alí-Muhammad, dit le Báb, cituar në librin e Nabíl-i-A‘?amit, The Dawn-Breakers, f. 231-232.
  9 Shoghi Effendi, God Passes By, f. 21. Balyuzi jep një përshkrim të hollësishëm të gjyqit në The Báb, f. 139-145. Shih edhe E.G. Braun [përkth.], A Traveller’s Narrative, f. 277-290.
10  Goditje me dru e shputave të këmbëve, si dënim ose torturë.
11 Cituar në Balyuzi, The Báb, f. 146-147.
12 Për një shtjellim më të plotë të këtij subjekti, shih Mu?ammad Afnán and Uilljam S. Hetçër, Western Islamic Scholarship and Bahá’í Origins.
13 Njoftime të hershme fragmentare, të bëra nga komentatorë perëndimorë në Persi, përsërisin shumë nga këto histori, të mbledhura, me sa duket, nga kontaktet me myslimanë, prej të cilëve këta vëzhgues ishin krejt të varur për shkak të njohjes së dobët të gjuhës persiane dhe të interpretimit që këta u bënin çështjeve fetare në vend. Momen ka përmbledhur (The Bábí and Bahá’í Religion, f. 3-17) një pjesë të këtyre raportimeve, të cilat përfshijnë referenca për rebelime, nihilizëm, ateizëm dhe për zotërim të përbashkët të grave e të pronës. Vetëm pas studimeve shkencore të Gobineau, të Braun, të Nikolá e të tjerëve, që mund të komunikonin drejtpërdrejt me pasues të besimit të ri, këto përshtypje u korrigjuan.
14 Gobinó ka shkruar: “Një ndryshim mbretërie është gjithmonë një kohë shumë kritike në Azinë Qendrore. Në Persi, në Turkestan, në Shtetet Arabe, fillon një periudhë zhvillimesh anarkike që mund të vazhdojë për një kohë të gjatë, që merr një karakter mjaft të dhunshëm e të rrëmujshëm, por që gjithmonë arrin ta mbajë detyrimin ligjor në një gjendje të ngrirë, sipas parimit që vullneti i sovranit është zhdukur për një periudhë të shkurtër ose të gjatë. ... Është një orë që ka ngecur; sustat nuk janë e nuk duhen ndërruar; por derisa të kurdiset përsëri me dorë, ajo nuk punon më.
 “Për më tepër, ka shumë pasione e interesa që zgjohen, pleksen e i fryjnë zjarrit të mosmarrëveshjes së përgjithshme. Në qoftë se ka disa pretendentë për fronin, ata duan rrëmujë, në mënyrë që të rriten shanset e tyre për sukses dhe të gjejnë përkrahës aktivë për vete.” (Les Religions et les Philosophies, f. 175-176).
15  Shih Nabíl-i-A‘?am (Mu?ammad-i-Zarandí), The Dawn-Breakers.
16  Shih Shoghi Effendi, God Passes By, f. 47.
17 Disa përfaqësues diplomatikë perëndimorë u përpoqën pa sukses ta bindnin kryeministrin të hiqte dorë nga ky veprim, duke argumentuar se persekutimi mund të çonte vetëm në përhapjen më tej të mësimeve, të cilave ai u trëmbej. (Momen, Bábí and Bahá’í Religions, f. 71-72, 103).
18 Cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, f. 52.
19 Momen, Bábí and Bahá’í Religions (f. 77-82), ka përmbledhur një numër tregimesh të dëshmitarëve okularë për ngjarjen, të transmetuara nga komentatorë perëndimorë.
20 Cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, f. 53.
21 A.L.M. Nikolá, Siyyid ‘Alí-Mu?ammad, dit le Báb, cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, f. 55.
22 Cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, f. 65. Ambasadori rus, Princi Dollgorukov, i cili gjithashtu ishte dëshmitar i këtyre mizorive, i denoncoi ato në një bisedë personale me Shahun si “praktika barbare”, të cilat nuk kanë ekzistuar as midis kombeve më të egra. I ngarkuari me punë britanik, po kështu, protestoi pranë autoriteteve persiane kundër praktikave, të cilat “Qeveria e Madhërisë së Saj ka menduar se janë të kufizuara në fiset barbare ... të Afrikës”. (Momen, Bábí and Bahá’í Religions, f. 100-101.)
23 Cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, f. 65.
24 Një përkthim frëngjisht i Baján-it, Le Béyan Persan, është bërë nga A.L.M. Nikolá, përfaqësues konsullor i qeverisë së Francës, i cili ka qëndruar një kohë të gjatë në Persi.
25 E.G. Braun, A Literary History of Persia, f. 415-416.
26 Cituar në Nabíl, The Dawn-Breakers, f. 92-94. Ky është burimi i historisë së vënë në qarkullim nga kundërshtarë myslimanë të besimit të ri, sipas së cilës një shtet Bábí do të zhdukte të gjithë librat. Pasi u krye ndarja nga Islami Shiit, Bahá’u’lláh-u i hodhi poshtë këto lloj akuzash (shih f. 76-77).
27 Kurani, 3:104. Shih edhe 2:143.
28 Se sa larg kishte shkuar ky regres, kjo mund të shihet në regjimin që u vendos në Iran nga Republika Islamike pas vitit 1979, nën të cilin u zbatuan tërësisht konceptet e mullave shiitë për natyrën njerëzore dhe shoqërinë njerëzore.
29 Shoghi Effendi, God Passes By, Parathënie, f. xvii. Shih edhe f. 24-25.
30 Shoghi Effendi, Dispensacioni i Bahá’u’lláh-ut, f. 9. Për tekste më të plota të deklaratave të Báb-it lidhur me këtë çështje, shih: Báb, Selection of the Writings of the Báb, f. 3-8 dhe f. 153-168.
31 Cituar në Shoghi Effendi, The World Order of Bahá’u’lláh, f. 101.
32  Për një vështrim retrospektiv të domethënies së misionit të Báb-it shih: Dagllës Martin, “The Mission of the Báb”, Bahá’í World, vëll. 3 (1994-1995).
 1 Autoriteti kryesor që përdoret, për ngjarjet e jetës e të misionit të Mirza Hysen Aliut, të njohur si Bahá’llah-u, është libri i Shoghi Effendi-ut God Passes By, kapitujt 5-8. Një biografi kryesore është realizuar gjithashtu, nga H. M. Balyuzi, me titull Bahá’u’lláh-u. Një burim tjetër me vlerë janë një seri studimesh për shkrimet e Bahá’u’lláh-ut, të kryera nga Adib Taherzadeh, botuar nën titullin The Revelation of Bahá’u’lláh, vëll. 1, 2, 3.
 2 Familja rridhte nga njëra prej dinastive të mëdha të Persisë së periudhës paraislamike, të shquar për kulturë të lartë, Sasanidët [Sásánián]. Balyuzi, në librin Bahá’u’lláh, f. 9-11, jep hollësira lidhur me këtë.
 3 Për një përshkrim të hollësishëm të ngjarjeve në konferencë, shih Nabíl-i-A‘?am, The Dawn-Breakers, f. 292-298.
 4 Nabíl-i-A‘?am, The Dawn-Breakers, f. 505.
 5 Shoghi Effendi, God Passes By, f. 100.
 6 Shih Shoghi Effendi, God Passes By, f. 77-78.
 7 Edward G. Braun, “Bábísm” në Religious Systems of the World, f. 352-353.
 8 Raporti i vetë Qeverisë Persiane, i botuar në Gazetën zyrtare, Ruznamij Vakaji Itifakijih [Rúznámiy-i-Vaqáyi‘-i-Ittifáqíyyih], në mënyrë naive e pranon pafajësinë e Bahá’u’lláh-ut e të disa personave të tjerë që ishin arrestuar arbitrarisht, por deklaron se, sidoqoftë, ata do të dënohen: “Midis Bábí-ve që kanë rënë në duart e drejtësisë janë gjashtë veta, të cilët, meqenëse fajësia e tyre nuk është vërtetuar mirë, u dënuan me burgim të përhershëm.” Emri i Bahá’u’lláh-ut është renditur i dyti në deklaratën e gazetës. (Momen, Bábí and Bahá’í Religions, f. 141). Po kaq tipike për kushtet e Persisë së shekullit të nëntëmbëdhjetë është kënaqësia e shprehur në deklaratë, kur përshkruan torturat barbare të përdorura mbi viktimat që ishin ekzekutuar.
 9 Mirza Teki Hani [Mírzá Taqí Khán], kryeministri që pat marrë drejtimin në pogromet anti-Bahá’í, u ekzekutua edhe vetë në vitin l853 me urdhër të Shahut të ri, i cili ishte xheloz për pushtetin gjithnjë e më të madh të kryeministrit. Ky ishte jo rrallë fati i administratorëve të aftë në periudhën Kaxhar [Qájár] të historisë së Persisë.
10 Cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, f. 101.
11 Cituar në Shoghi Effendi, The World Order of Bahá’u’lláh, f. 146-147.
12 Sidoqoftë, në urdhërin për dëbimin e Bahá’u’lláh-ut nga Persia (origjinali i të cilit është ruajtur) përmendet vetëm ai dhe nuk thuhet asgjë për Mirza Jahjanë.
13 Shoghi Effendi, God Passes By, kapitujt 7 dhe 10. Shih edhe ‘Abdu’l-Bahá, A Traveler’s Narrative, f. 53.
14 Shih Shoghi Effendi, God Passes By, kreu 10; Balyuzi, Bahá’u’lláh, f. 112-114.
15 Festa e Rizvanit vazhdon 12 ditë, nga 21 Prilli deri më 2 Maj, nga të cilat dita e parë, e nëntë dhe e dymbëdhjetë konsiderohen ditë të kremte Bahá’í. Zgjedhjet Bahá’í bëhen në këtë periudhë.
16 Në fillim, autoritetet turke i rezistuan këtij presioni. Kryeministri Ali Pasha, siç është njoftuar nga ambasadori austriak, Konti fon Prokesh-Osten [Count von Prokesch-Osten], paska thënë se ushqente një “nderim të madh” për Bahá’u’lláh-un, të cilin e konsideronte “njeri shumë të shquar, me sjellje shembëllore, maft të moderuar e një figurë tepër të denjë” (M. Momen, Bábí and Bahá’í Religions, f. 187).
17 Për shembuj të korrespondencës lidhur me të internuarit Bahá’í midis Ministrisë së Jashtme Persiane dhe ambasadorit të Persisë në Stamboll, shih E.G. Braun, Materials for the Study of the Bábí Religion, f. 278-287.
18 Shih Adib Taherzadeh, The Revelation of Bahá’u’lláh, vëll. 2, f. 161-162.
19 Taherzadeh, The Revelation of Bahá’u’lláh, vëll. 1. Ata që shkuan pas Mirza Jahjait u bënë të njohur si “Azalí”, sipas një emërtimi që Báb-i i kishte dhënë Jahjait, ?ub?-i-Azal.
20 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #117. Letrat e Bahá’u’lláh-ut drejtuar udhëheqësve laikë e fetarë të botës, si kolektivisht dhe individualisht, janë përmbledhur nga Shtëpia Universale e Drejtësisë nën titullin The Proclamation of Bahá’u’lláh.
21 M. Momen, në Bábí and Bahá’í Religions (f. 198-200), përmend një numër dokumentash në Arkivin Shtetëror Otoman, që lidhen me këtë fushatë të Mirza Jahjait. Njëri prej këtyre dokumentave është një raport i Hurshid Pashait [Khurshíd Páshá], guvernatorit të Adrianopojës, drejtuar autoriteteve qëndrore, në të cilin shprehet mendimi që Bahá’u’lláh-u kishte të drejtë të ankohej për veprimet e Jahjait e të pasuesve të tij.
22 Jahjai vdiq më 1912, gjithnjë i internuar në Qipro. Dështimi i plotë i fatit të tij pasqyrohet në një letër drejtuar Prof. Braunit nga njëri prej djemve të Jahjait. Duke e përshkruar të atin si shumë të dëshpëruar për shkak të harresës ku kishte rënë, i biri ankohej që për Jahjanë u desh të bëhej varrimi i zakonshëm me një hoxhë vendas, duke qenë se “aty nuk gjendej asnjë prej dëshmitarëve të Bajan-it” (d.m.th. prej pasuesve të Báb-it). Po ky djalë u tregua më tej i interesuar të shiste origjinalet e një numri shkrimesh të t’et, por Brauni nuk pranoi, sepse “çmimet që ai kërkonte ishin, sipas mendimit tim, të tepruara ...”. E.G. Braun, Materials, f. 314-315.
23 Cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, f. 190.
24 Cituar në Bahá’u’lláh, The Proclamation of Bahá’u’lláh, f. 95-96.
25 Cituar në Shoghi Effendi, The Promised Day Is Come, #163.
26 Më 1870, një vit më vonë pasi letra e lartpërmendur i qe dorëzuar Papa Piut IX, ky papë e pa veten të privuar nga roli i tij si monark i pavarur. Forcat e revolucionit kombëtar italian e detyruan atë t’ia dorëzonte Shtetet Papale Mbretit Viktor Emanuel. Atëherë Papa u tërhoq në një vetmi të vetimponuar, si “i burgosuri i Vatikanit”.
27 Cituar në Bahá’u’lláh dhe ‘Abdu’l-Bahá, Bahá’í World Faith, f. 50.
28 Alister Horn [Alistair Horne], një nga autoritetet shkencore më në zë për këto ngjarje, ka thënë: “Historia ndoshta nuk njeh shembull më të habitshëm të asaj që grekët e quanin peripateia, rënia e tmerrshme nga lartësitë e mburrjes. Me siguri, asnjë komb i kohëve moderne, kaq i mbushur me madhështi në dukje dhe kaq i begatë në arritje materiale, nuk i është nënshtruar kurrë një poshtërimi më të keq brenda një kohe kaq të shkurtër.” The Fall of Paris (London: Macmillan, 1965), f. 34.
29 Shoghi Effendi i ka kushtuar këtij subjekti një libër të tërë, The Promised Day Is Come. Një akademik i shquar mysliman, i cili do të bëhej dijetari më i madh i Besimit Bahá’í në Lindjen e Afërme, Mirza Abul Fazëll [Mírzá Abu’l-Fa?l], përqafoi këtë besim kur pa përmbushjen e këtyre parashikimeve.
30 Shih Bahá’u’lláh, Qëmtime, #139:5. Për një përmbledhje të shkurtër të përmbajtjes së Qitap Akdasit, shih Bahá’u’lláh, A Synopsis and Codification of the Laws and Ordinances of the Kitáb-i-Aqdas.
31 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #154:1.
32 E.G. Braun [përkth.], A Traveller’s Narrative, f. xxxix-xl.
 1 Për tekstin e plotë të dokumentave që kanë të bëjnë me këtë, shih Bahá’u’lláh dhe ‘Abdu’l-Bahá, Bahá’í World Faith, f. 204-210. Ky citat është në f. 205.
 2  Par excellence, shprehje frëngjisht që do të thotë “veçanërisht”, “sidomos”. – Shën. i përkth.
 3 E.G. Braun [përkth.], A Traveller’s Narrative, f. xxxvi.
 4 Hollësirat për jetën e ‘Abdu’l-Bahá-it janë marrë nga libri i Shoghi Effendi, God Passes By, kapitujt 14-21, si dhe nga një biografi e shkruar prej H.M. Balyuzi me titull ‘Abdu’l-Bahá, The Centre of the Covenant of Bahá’u’lláh.
 5 Cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, f. 258.
 6 Cituar në Shoghi Effendi, The World Order of Bahá’u’lláh, f. 139.
 7 The Bahá’í Centenary, 1844-1944, f. 139.
 8 E.G. Braun, Materials, f. 115-150.
 9 Shih ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, sidomos pjesët 1 dhe 5. Misionerë të ndryshëm kristianë, kundërshtarë të Besimit Bahá’í, janë përpjekur të polemizojnë, duke thënë se ‘Abdu’l-Bahá-i i ka shtuar këto mësime sociale si rrjedhojë e kontaktit të tij me Perëndimin. Por Brauni i kishte gjetur më parë mjaft prej tyre në shkrimet e Bahá’u’lláh-ut qysh në vitet 80 të shekullit të kaluar (shih E.G. Braun, Bábísm, f. 351-352). Që nga ajo kohë, përkthimi dhe botimi i pjesëve më të rëndësishme të shkrimeve të Bahá’u’lláh-ut ka provuar në mënyrë bindëse se ‘Abdu’l-Bahá-i i ka nxjerrë temat e tij nga ky burim.
10 Grinë Ejkër shërbeu si qendra kryesore e Besimit Bahá’í në Amerikën e Veriut deri në zgjedhjen e së parës Asamble Shpirtërore Kombëtare më 1925. Asambleja e vendosi selinë e saj në Uillmet, Ilinois, një lagje e jashtme e Çikagos dhe vendi i shtëpisë së adhurimit që pat përuruar ‘Abdu’l-Bahá-i.
11 Për një përshkrim më të plotë të vizitës së tij në Kanada e në Shtetet e Bashkuara dhe për përmbledhjen e fjalimeve e të intervistave që bëri ai atje, shih ‘Abdu’l-Bahá in Canada; Balyuzi, ‘Abdu’l-Bahá; dhe Ellën L. Uord [Allan L. Ward], 239 Days: ‘Abdu’l-Bahá’s Journey in America.
12  Montreal Star, 11 shtator 1912.
13 Fjalimet publike të ‘Abdu’l-Bahá-it në Amerikën e Veriut janë përmbledhur nën titullin The Promulgation of Universal Peace.
14 Një përkthim anglisht i këtij dokumenti quhet: ‘Abdu’l-Bahá, Will and Testament.
15 ‘Abdu’l-Bahá, Tablets of the Divine Plan.
16 Për një përshkrim të plotë, shih botimin e posaçëm përkujtimor të World Order, vëll. 6, nr. 1 (1971). Shprehja e dashurisë nga ana e popullit palestinez është veçanërisht kuptimplotë. Regjimi Shiit në Iranin e sotëm është përpjekur ta paraqesë dhënien e titullit të fisnikërisë ‘Abdu’l-Bahá-it nga ana e autoriteteve britanike si diçka politike. Në të vërtetë, kjo ishte një njohje e vonuar formale nga autoritetet britanike e një bamirësie, e cila e kishte marrë tashmë njohjen kryesore nga masa e publikut që kishte përfituar prej saj.
17 Shoghi Effendi-u ishte një pasardhës i drejtpërdrejtë i Bahá’u’lláh-ut nga e ëma dhe i familjes së Báb-it nga i ati.
18 ‘Abdu’l-Bahá, Will and Testament, f. 25-26.
19 Për një studim të hollësishëm të punës së Shoghi Effendi-ut, shih Rú?íyyih Rabbani, The Priceless Pearl. Shih gjithashtu Ugo Giachery, Shoghi Effendi: Recollections. Giachery pat punuar në lidhje të ngushtë me Shoghi Effendi-un për zhvillimin fizik të Qendrës Botërore Bahá’í në Haifa.
20 Shih Bahá’í Administration; Ardhja e Drejtësisë Hyjnore; The World Order of Bahá’u’lláh; Messages to the Bahá’í World, 1950-1957; The Promised Day Is Come; Messages to Canada; dhe Citadel of Faith.
21 Shoghi Effendi, God Passes By. Për përmbajtjen e Planeve shih më poshtë.
22 Përkthimet e tij përfshijnë Qëmtime; Qitap Ikani; Fjalët e Fshehura; Epistle to the Son of the Wolf; dhe Prayers and Meditations.
23 Cituar në Shoghi Effendi, Citadel of Faith, f. 30.
24 Lidhur me kthimin e Mbretëreshës në besimin Bahá’í, shih Rú?íyyih Rabbani, Priceless Pearl, Kreu IV.
25 Dy komunitetet u ndanë më 1948, kur Kanadaja formoi asamblenë e vet shpirtërore, e cila vitin tjetër u inkorporua me një Akt Parlamentar të posaçëm.
26 Shih Shoghi Effendi, Ardhja e drejtësisë hyjnore, f. 23-26.
27 Shoghi Effendi, Messages to Canada, f. 12-13.
28 Luis J. Burzhua [Louis J. Bourgeois], The Bahá’í Temple: Press Comments, Symbolism, f. 7.
29 Shih The Universal House of Justice, Messages from the Universal House of Justice, 1963-1986, nr. 23 dhe 25.
30 Në The Bahá’í World: An International Record, vëll. 13, 1954-1963, f. 333-378, jepet një përmbledhje e veprimeve të ndërmarra nga Duart e Kauzës gjatë periudhës së administrimit të tyre, 1957-1963, bashkë me tekstin e plotë të deklaratave të bëra në Konklavat e tyre vjetore”.
31 Zgjedhje të mëtejshme të Shtëpisë Universale të Drejtësisë janë bërë çdo pesë vjet, duke filluar nga viti 1963.  Zgjedhjet janë zhvilluar gjatë periudhës së festimeve të Rizvanit.
32 Një orvatje e mëvonshme për të krijuar përçarje ndodhi në vitin 1960, para zgjedhjes së Shtëpisë Universale të Drejtësisë. Njëri nga Duart, Çarlz Mejsën Remi [Charles Mason Remey], një amerikan me moshë mbi tetëdhjetë vjeç, doli papritur me pretendimin se ai, në njëfarë mënyre që nuk shpjegohej, ishte “pasardhësi trashëgimtar” i Shoghi Effendi-ut. Duke vepruar sipas kompetencave që u ishin dhënë në Vullnetin e Testamentin e ‘Abdu’l-Bahá-it, shokët e tij Duart e përjashtuan atë nga Besimi. Pretendimi i Remit ngjalli pak interes dhe ai vdiq në vitin 1974, i harruar edhe nga ai grusht i vogël njerëzish që pat tërhequr në fillim.
33 Më 1973, në të njëjtën kohë me botimin e variantit fillestar të Synopsis and Codification of the Kitáb-i-Aqdas (Book of Laws) (Konspektit e kodifikimit të Qitap Akdasit (Librit të Ligjeve)), Shtëpia Universale e Drejtësisë shpalli statutin e saj: The Constitution of the Universal House of Justice (Statuti i Shtëpisë Universale të Drejtësisë).
 1 Bahá’u’llah, Qëmtime, #27:1.
 2 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #124:1.
 3 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #27:2.
 4 Sipas koncepteve Bahá’í, dallimet e dukshme midis grupeve etnike në disa fusha të arritjeve kulturore u detyrohen dallimeve që kanë ekzistuar për një kohë të gjatë në mundësitë për t’u arsimuar e për t’u pajisur me kulturë, si dhe akumulimit të pasojave të paragjykimeve e të shtypjes raciale.
 5 Egotizëm (nuk duhet ngatërruar me egoizmin, edhe pse janë dy kuptime të afërta) quhet kulti i unit, i mbivlerësimit të vetvetes. – Shën. i përkth.
 6 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, f. 42-43.
 7 Shoghi Effendi, në William Hatcher, The Concept of Spirituality, f. 29.
 8 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #132:3.
 9 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #117.
10 Bahá’u’lláh dhe ‘Abdu’l-Bahá, The Divine Art of Living, #14:11.
11 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, f. 163.
12 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, f. 202.
13 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, f. 163-164.
14 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #161:4.
15 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #162:1.
16 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #132:1.
17 Bahá’u’lláh-u mësonte se koha e intervalit midis dy Manifestimeve mund të jetë njëmijë vjet. Ai mësonte gjithashtu se procesi i revelacionit nuk do të ndalet me revelacionin e tij dhe se një Manifestim tjetër do të vijë pas tij, megjithëse jo më parë se të kalojnë njëmijë vjet që nga ardhja e Bahá’u’lláh-ut. Sipas shkrimeve Bahá’í procesi i revelacionit do të vazhdojë pafund në të ardhmen dhe gjinia njerëzore do të shohë ardhjen e një numri të madh Manifestimesh të tjera.
18 Shoghi Effendi, “The Faith of Bahá’u’lláh” në World Order, vëll.7, nr. 2 (1972-1973), f. 7.
19 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh (1938 ed.), f. xi-xii.
20 ‘Abdu’l-Bahá, Bisedat e Parisit, #40:9.
21 ‘Abdu’l-Bahá, Bisedat e Parisit, #41:7.
22 Bahá’u’lláh, Fjalë të Fshehura, nga arabishtja, #68.
23 ‘Abdu’l-Bahá, The Promulgation of Universal Peace, f. 181.
24 ‘Abdu’l-Bahá, Bisedat e Parisit, #44:14.
25 ‘Abdu’l-Bahá, Bisedat e Parisit, #44:26.
26 ‘Abdu’l-Bahá, cituar në Star of the West, vëll. 9, nr. 7, f. 87.
27 ‘Abdu’l-Bahá, The Promulgation of Universal Peace, f. 108.
28 ‘Abdu’l-Bahá, Bisedat e Parisit, #46:11.
29 Bahá’u’lláh, Fjalë të Fshehura, nga persishtja, #64.
30 Bahá’u’lláh, Fjalë të Fshehura, nga persishtja, #49.
31 Bahá’u’lláh, cituar në një letër nga Shtëpia Universale e Drejtësisë, që mban datën 27 mars 1978, The Continental Boards of Counselors, f. 60.
32 ‘Abdu’l-Bahá, në Star of the West, vëll. 19, f. 261.
33 Një shtjellim i hollësishëm lidhur me pozitën Bahá’í për problemet ekonomike del jashtë kuadrit të kësaj vepre. Lexuesi i interesuar mund t’u referohet thënieve të ‘Abdu’l-Bahá-it për këtë çështje. Shih ‘Abdu’l-Bahá, Promulgation of Universal Peace, f. 107, 216-217, 238-239; ‘Abdu’l-Bahá, Bisedat e Parisit, #46; ‘Abdu’l-Bahá in Canada, f. 31-36; Bahá’u’lláh dhe ‘Abdu’l-Bahá, Bahá’í World Faith, f. 288; Gregory C. Dahl, “Economics & the Bahá’í Teachings” në World Order, vëll. 10, nr. 1 (1975), f. 19; U.S. Hetçër, “Economics and Moral Values” në World Order, vëll. 9, nr. 2 (1974), f. 14-27.
34 ‘Abdu’l-Bahá, The Promulgation of Universal Peace, f. 238.
35 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, f. 33-34.
36 Ka një lidhje historike interesante midis Besimit Bahá’í dhe Esperantos, gjuhës së shpikur nga Dr. Zamenhof. Vajza e Dr. Zamenhofit, Lidia, ishte pjesëtare aktive e Besimit Bahá’í dhe ‘Abdu’l-Bahá-i e lavdëroi babain e saj për arritjen e tij. Pa thënë kurrë se Esperantoja do të bëhej gjuha universale, ‘Abdu’l-Bahá-i ka thënë se ajo do të ndihmonte në mënyrë kuptimplotë Kauzën e unitetit botëror. Të paktën të paktën, shpikja me sukses e një gjuhe jetësore si Esperantoja tregon se një gjë e tillë është e mundur dhe, pra, gjinia njerëzore nuk është e kufizuar të zgjedhë vetëm midis gjuhëve të natyrshme ekzistuese. Ky fakt mund të shërbejë për të ulur rezistencën ndaj idesë së një gjuhe universale, pavarësisht se çfarë gjuhe, të natyrshme apo të ndërtuar, do të zgjedhin më në fund kombet e botës.
37 Kështu, Bahá’í-të e ndiejnë se një gjuhë ndihmëse universale do të farkëtojë unitetin duke lehtësuar komunikimin, ndërsa, në të njëjtën kohë, do të hapë rrugën në mënyrë universale për pasurinë kulturore të kulturave të vogla – dhe, në fakt, do t’i ruajë e t’i mbrojë ato. Ky është një shembull tipik i mënyrës me të cilën Bahá’u’lláh-u nxiste unitetin në diversitet, në vend të një uniformiteti të thjeshtë për hir të komoditetit.
38 ‘Abdu’l-Bahá, The Promulgation of Universal Peace, f. 403-405.
 1 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #29:1.
 2 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #27:2.
 3 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #125:2-5.
 4 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #27:5.
 5 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #34:5.
 6 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #109:2.
 7 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #80:2-4.
 8 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #81:1.
 9 ‘Abdu’l-Bahá, Bisedat e Parisit, #29:13.
10 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #34:8.
11 Shoghi Effendi, në William Hatcher, The Concept of Spirituality, f. 9.
12 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #47:7.
13 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #47:8.
14 ‘Abdu’l-Bahá, Bisedat e Parisit, #29:3,4,9. Megjithatë, zhvillimi shpirtëror i njeriut ka kufij që varen nga vetë njeriu, si në këtë botë ashtu edhe në tjetrën. Shkrimet Bahá’í pohojnë se njeriu mund t’i afrohet, por kurrë nuk mund të arrijë një gjendje përsosurie absolute. Shih shtjellimin më poshtë, veçanërisht pasazhin nga shkrimet Bahá’í që citohet në shënimin 32 të këtij kreu.
15 ‘Abdu’l-Bahá, Tablets of ‘Abdu’l-Bahá Abbas, f. 265.
16 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #57:11,12.
17 Bahá’u’lláh-u shpjegonte se referencat te Satani në Shkrimet e feve të mëparshme janë simbolike dhe nuk duhen marrë fjalë për fjalë. Satani është personifikimi i natyrës më të ulët të njeriut, e cila mund ta shkatërrojë atë në qoftë se ajo nuk sillet në harmoni me natyrën e tij shpirtërore. Ka, në fakt, një problem filozofik të mirënjohur lidhur me mirësinë e gjithfuqinë e Perëndisë dhe ekzistencën e mundshme të një Satani. Ky problem është trajtuar në mënyrë pak a shumë të hollësishme në shkrimet si të Bahá’u’lláh-ut dhe të ‘Abdu’l-Bahá-it.
 Po kështu, qielli dhe ferri, mëson Bahá’u’lláh-u, nuk janë vende në kuptimin e drejtpërdrejtë të fjalës. Përkundrazi, ato simbolizojnë gjendjet psikologjike e shpirtërore të të qenurit afër apo larg Perëndisë. Qielli është pasoja e natyrshme e përparimit shpirtëror, ndërsa ferri përfaqëson rezultatin e mospërparimit shpirtëror.
18 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #57:10.
19 Lidhur me këtë, Bahá’u’lláh-u ka thënë: “... njeriu duhet ta njohë veten e vet dhe t’i dijë ato gjëra që çojnë në lartësim ose në poshtërim, në turp ose në nder.” (Bahá’u’lláh dhe ‘Abdu’l-Bahá, Bahá’í World Faith, f. 167).
20 Bahá’u’lláh, Qitap Akdasi, #Q1.
21 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #5.
22 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #130.
23 Një shtjellim objektiv i kësaj çështjeje themelore për natyrën e atyre që Bahá’í-të i quajnë Manifestime të Perëndisë, është bërë edhe më e vështirë për shkak të besnikërive tradicionale. Pasuesit ortodoksë të çdo Manifestimi janë të prirur të pretendojnë për njëfarë unikaliteti ose epërsie të themeluesit të besimit të tyre. Për shembull, shumë të krishterë e shohin Jesu Krishtin si mishërimin e Perëndisë, e konsiderojnë Moisiun si inferior ndaj tij në njëfarë mënyre dhe e shohim Muhametin si mashtrues. Një shumicë çifutësh ortodoksë e shohin Moisiun si revelacionin e Perëndisë ndaj njeriut dhe e konsiderojnë Krishtin si profet të rremë. Myslimanët i konsiderojnë si Moisiun dhe Jesu Krishtin si profetë të vlefshëm, por shumica e tyre mohojnë Budën dhe themeluesit e feve të tjera të mëdha. Për ta, Muhameti ishte profeti i fundit që Perëndia do t’i dërgojë njeriut, dhe revelimi i Vullnetit Hyjnor ka marrë fund me Kuranin.
24 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #19:3,4,5. Për një shtjellim të hollësishëm të këtij subjekti, shih Juan R. Cole, The Concept of Manifestation in the Bahá’í Writings.
25 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #132:1.
26 Bahá’u’lláh, në Bahá’í World Faith, f. 27-28.
27 Analogjia e diellit dhe e pasqyrave na jep mundësinë të kuptojmë interpretimin Bahá’í të nocionit tradicional të “kthimit” ose të “riardhjes” së Manifestimeve të mëparshme. Kjo temë e kthimit gjendet në shkrimet e shenjta të të gjitha feve të mëdha, e shprehur shpesh në një gjuhë tepër simbolike. Lexuesit perëndimorë janë më të njohur me pritjen kristiane të kthimit ose të “Ardhjes së dytë” të Krishtit, të bazuar në disa pasazhe të Dhiatës së Vjetër e të Re të Biblës. Bahá’u’lláh-u shpjegon se kthimi, për të cilin bëhet aluzion në shkrimet e mëparshme, është kthimi i atributeve e i frymës së Perëndisë në pasqyrën e një Manifestimi tjetër, e jo kthimi i të njëjtit personalitet njerëzor: “... është e qartë dhe evidente se të gjithë Profetët janë Tempujt e Kauzës së Perëndisë, të Cilët janë paraqitur të veshur me rroba të ndryshme. Nëse do t’i vëzhgosh me një sy që di të shquajë, do të shohësh se ata të gjithë rrinë në të njëjtin tabernakull, fluturojnë në të njëjtin qiell, qëndrojnë në të njëjtin fron, thonë të njëjtat fjalë dhe shpallin të njëjtin Besim. I tillë është uniteti i këtyre Thelbeve të Qenies, i këtyre Yjeve me shkëlqim të pafund e të pamatur! Prandaj, sikur ndonjëri prej këtyre Manifestimeve të Shenjtërisë të deklaronte: ‘Unë jam kthimi i të gjithë Profetëve’, Ai në fakt do të thoshte të vërtetën. Po kështu, në çdo Revelacion të mëvonshëm kthimi i Revelacionit të mëparëshëm është një fakt, vërtetësia e të cilit është e patundur ...” (Bahá’u’lláh, Qëmtime, #22:3). Kështu, Bahá’í-të mendojnë se Manifestimi Bahá’u’lláh përmbush premtimin e kthimit të Krishtit, edhe pse Bahá’u’lláh-u dhe Krishti kanë shpirtra individualë të ndryshëm, pra edhe personalitete njerëzore të ndryshme.
28 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #38:1-5.
29 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #39:3.
30 Shoghi Effendi, High Endeavours, Messages to Alaska, f. 71.
31 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #40:6-8. Ky pasazh e bën të qartë se ligjet e Perëndisë përmbahen brenda strukturës së realitetit: Manifestimet i kuptojnë këto ligje, por nuk i kanë krijuar ato. Prandaj njeriu mund t’i zbulojë vetë disa prej këtyre ligjeve, por thënie të tjera në shkrimet Bahá’í tregojnë se njeriu do të shkatërronte vetveten në qoftë se do të lihej pa ndihmë (d.m.th. pa Revelacion Hyjnor) për t’i zbuluar të gjitha ato.
32 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, # 62:1,2.
33 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #43:3,4.
34 ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #59:3,4,6
35 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #90.
36 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #20.
37 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #21.
38 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #52:2.
39 Lidhur me këtë, Shoghi Effendi-u ka folur për Manifestimin e Bahá’u’lláh-ut si “mishërim i plotë i emrave e i atributeve të Perëndisë”. (Shih World Order of Bahá’u’lláh, f. 112).
40 Në lidhje me këtë, ‘Abdu’l-Bahá-i ka thënë, “Dija për Realitetin e Hyjnisë është e pamundur dhe e paarritshme, por dija për Manifestimet e Perëndisë është dije për Perëndinë, sepse bujaritë, shkëlqimet e atributet hyjnore janë të dukshme tek Ata. Prandaj në qoftë se njeriu arrin dijen për Manifestimet e Perëndisë, ai do të arrijë dijen për Perëndinë; dhe në qoftë se është i pavëmendshëm ndaj dijes për Manifestimet e Shenjta, do të mbetet pa dije për Perëndinë”. (Shih ‘Abdu’l-Bahá, Përgjigje për disa pyetje, #59:8).
 1 Subjekti i pasimit të Manifestimeve është tema kryesore e Qitap Ikanit (Librit të Sigurisë). Koncepti i një besëlidhjeje gjendet në shkrimet e shumë feve. Për shembull, në Biblën, Gjeneza 17, përshkruhet besëlidhja e Perëndisë me Abrahamin, duke thënë se ky i fundit do të bëhej “babai i një numri të madh kombesh”. Ky pasazh vazhdon “Unë do të të bëj ty shumë pjellor; dhe do të bëj që nga ti të rrjedhin kombe dhe prej teje të dalin mbretër. Dhe unë do të vendos besëlidhjen time midis meje e teje dhe pasardhësve të tu pas teje gjatë gjithë brezave të tyre, si një besëlidhje të përhershme që të jem Perëndia për ty e për pasardhësit e tu që do të vinë pas teje.” (Gjeneza 17:6-7).
 Tani është e qartë se besëlidhja në fjalë nuk ishte vetëm për çifutët e të krishterët (d.m.th. për pasardhësit e Abrahamit përmes djalit të tij, Isakut, me gruan e tij të parë, Sarën), por ishte edhe për pasardhësit e martesave të Abrahamit me Hagarin (shih Gjeneza 16:15-16) e me Keturan (shih Gjeneza 25:1-2). Duke qenë se Profeti Muhamet rridhte nga Ishmaeli, djali i Abrahamit e i Hagarit (shih Gjeneza 25:5-6), myslimanët e konsiderojnë veten bashkëtrashëgimtarë të besëlidhjes së Abrahamit. Bahá’u’lláh-u rridhte prej Abrahamit nga gruaja e tretë e patriarkut, Keturaja (shih Shoghi Effendi, God Passes By, f. 94). Kështu, Bahá’í-të e shohin besëlidhjen e Abrahamit si forcën lëvizëse në shfaqjen e të paktën katër Lajmëtarëve kryesorë të Perëndisë: të Moisiut e të Jesu Krishtit (nëpërmjet Sarës, nga Isaku), të Muhametit (nëpërmjet Hagarit, nga Ishmaeli), dhe të Bahá’u’lláh-ut (nëpërmjet Keturas).
 2 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #155:1.
 3 Cituar nga Shoghi Effendi-u në World Order of Bahá’u’lláh, f. 116.
 4 Bahá’u’lláh, në Bahá’í World Faith, f. 211.
 5 Studiues të ndryshëm Bahá’í venë në dukje se referenca për “Besëlidhjen e Vogël” ka edhe në shkrimet e besimeve të tjera. Në Deuteronominë 29:10-13 [“Ligji i Përtërirë”, një nga librat e Dhiatës së Vjetër të Biblës. – Shën. i përkth.], Moisiu bëri një “besëlidhje me betim” me pasuesit e tij, njerëzit e Izraelit, se Perëndia do të ishte mbrojtësi i tyre në qoftë se ata, nga ana e vet, do të ishin “populli i tij” dhe do t’u bindeshin ligjeve të tij. Diçka analoge është edhe në Dhiatën e Re, ku kjo evidentohet në premtimet që Jesui u dha pasuesve të tij që, në qoftë se do t’u bindeshin mësimeve të tij, ata do të fitonin disa fuqi e bekime. Për shembull, të krishterët urdhëroheshin: “shkoni përpara dhe mësoni kombet”, “zbatoni të gjitha ato që ju kam porositur Unë”. Si shpërblim, atyre u premtohej: “Lypni dhe do t’ju jepet; kërkoni dhe do të gjeni; trokitni dhe do t’ju çelet” (shih Mateu 7:7-8 dhe 28:19-20).
 6 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #70:1.
 7 Bahá’u’lláh-u ka thënë: “Kur oqeani i pranisë Sime të jetë në zbaticë dhe Libri i Revelacionit Tim të ketë mbaruar, kthejini fytyrat tuaja drejt Atij [‘Abdu’l-Bahá] të Cilin Perëndia e ka caktuar dhe Që është degëzuar prej kësaj Rrënje të Lashtë ... për çdo gjë që nuk kuptoni në Libër, referojuni Atij ... Objekti i këtij vargu të shenjtë nuk është askush tjetër veç Degës Më të Fuqishme (‘Abdu’l-Bahá-it).” (Cituar nga Shoghi Effendi-u në World Order of Bahá’u’lláh, f. 134).
 8 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, f. 134.
  9 Uorrën Uegër [Warren Wagar], The City of Man, f. 117.
10 Shoghi Effendi i ka përmbledhur tiparet kryesore të Rendit Administrativ në World Order of Bahá’u’lláh, f. 143-157.
11 The Universal House of Justice, Messages from the Universal House of Justice, 1963-1986, nr. 23:19.
12 Në Vullnetin e Testamentin e tij, ‘Abdu’l-Bahá-i thotë: “Secili duhet t’i drejtohet Librit Më të Shenjtë dhe çdo gjë që nuk është shkruar shprehimisht aty duhet t’i referohet Shtëpisë Universale të Drejtësisë. Ajo është organizmi, ku njëzëri ose me shumicë votash bëhet ajo që vërtet është e Vërteta dhe Qëllimi i vetë Perëndisë. ... Çfarëdo që të vendosin ata ka të njëjtin efekt si dhe vetë Teksti. Dhe derisa kjo Shtëpi e Drejtësisë ka pushtet të bëjë ligje që nuk janë të shkruara shprehimisht në Librin dhe kanë të bëjnë me punët e përditshme, ajo ka gjithashtu të drejtën që t’u rikthehet atyre” (shih Bahá’u’lláh dhe ‘Abdu’l-Bahá, Bahá’í World Faith, f. 447-448).
13 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, f. 145.
14 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, f. 203-204.
15 Kjo pikëpamje tradicionale ka krijuar njëfarë vështirësie për eksponentët e sotëm të atij që është quajtur “Krishtërimi social”. Duke filluar që herët në shekullin e njëzetë, një numër mendimtarësh të shquar kristianë kanë zhvilluar skemën e atij që ata e quajnë “Ungjilli social”, në të cilin ardhja e Mbretërisë së Perëndisë është interpretuar si krijim i një shoqërie të drejtë e paqësore mbi tokë. Kjo përpjekje i kundërvihej argumentit të kundërt të mendimtarëve tradicionalë kristianë se Mbretëria mund të vendosej vetëm përmes kthimit të Vetë Krishtit. Sipas pikëpamjes së këtyre të fundit, përpjekjet për reformë sociale, sado të dobishme, nuk mund të pretendojnë të jenë më shumë se përpjekje të mangëta të gjinisë njerëzore për njëfarë përmirësimi. Kjo polemikë u rizgjua në kohën tonë përmes polemikës midis qarqeve ortodokse në Kishën Kristiane dhe elementëve liberalë të ndikuar nga diagnoza marksiste e gjendjes së sotme sociale.
 Bahá’í-të e ndiejnë se ky konflikt është rezultat i një keqkuptimi nga të dyja palët. Sipas besimit Bahá’í, derisa Krishti është kthyer përmes Manifestimit të Bahá’u’lláh-ut, lëvizja e përbotshme drejt ndërtimit të një shoqërie të re, të bazuar në qëllime humanitare për të përmirësuar gjendjen sociale të gjinisë njerëzore në tërësi, përfaqëson vendosjen graduale të Mbretërisë së Perëndisë mbi tokë me pjesëmarrjen aktive të banorëve të saj.
16 Shih Shoghi Effendi, The Promised Day Is Come, #6.
17 Shoghi Effendi, The Promised Day Is Come, #6.
18 Cituar në Shoghi Effendi, The Promised Day Is Come, #7.
19 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #119:5.
20 ‘Abdu’l-Bahá, Sekreti i qytetërimit hyjnor, #121.
21 ‘Abdu’l-Bahá, Selections from the Writings of ‘Abdu’l-Bahá, #15:7.
22 Shoghi Effendi, The Promised Day Is Come, #301.
23 Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, f. 19.
24 Habakuk, një profet çifut i kohëve të Dhiatës së Vjetër. – Shën. i përkth.
25 Shoghi Effendi, The Promised Day Is Come, #301, 302.
26 Shoghi Effendi, The Promised Day Is Come, #302.
 1 Për shembull, ‘Abdu’l-Bahá-i ka thënë se: “Këto Asamble Shpirtërore janë llampa ndriçuese e kopshte qiellore, nga të cilat aromat e shenjtërisë përhapen në të gjitha rajonet. ... Prej tyre shpirti i dritës vërshon në të gjitha drejtimet. Ato janë me të vërtetë burimet e fuqishme të përparimit të njeriut. ...” Cituar nga Shoghi Effendi-u në God Passes By, f. 332.
 2 Si një hyrje për subjektin e natyrës e të funksioneve të Asambleve Shpirtërore Bahá’í, shih Adib Taherzadeh, Trustees of the Merciful.
 3 Për një shqyrtim më të hollësishëm, shih përmbledhjet e ndryshme të shkrimeve të Shoghi Effendi-ut lidhur me subjektin e administrimit Bahá’í, duke përfshirë Principles of Bahá’í Administration, A Compilation; Shoghi Effendi: Bahá’í Administration, Selected Messages, 1922-1932; Asambleja Shpirtërore Lokale; dhe The National Spiritual Assembly.
 4 Shoghi Effendi, Principles of Bahá’í Administration, f. 62.
 5 Zgjedhja e parë e Shtëpisë Universale të Drejtësisë është mbajtur në Prill 1963.
 6 ‘Abdu’l-Bahá, Will and Testament, f. 12-13; cituar gjithashtu në Bahá’í World Faith, f. 444.
 7 Shih një deklaratë të përgjithshme të Shtëpisë Universale të Drejtësisë të datës 24 Qershor 1968, të botuar në Messages from the Universal House of Justice, 1963-1986, nr. 59.
 8 “Autoriteti dhe drejtimi rrjedhin nga Asambletë, ndërsa pushtetin për kryerjen e detyrave e ka, në radhë të parë, tërësia e besimtarëve. Detyra kryesore e Trupave Ndihmëse është të ndihmojnë për ta gjallëruar e për ta çliruar këtë pushtet.” Cituar nga një letër e Shtëpisë Universale të Drejtësisë e datës 1 Tetor 1969, në The Continental Boards of Counselors, f. 37.
 9 Shih The Continental Boards of Counselors, f. 45-48.
10 The Continental Boards of Counselors, f. 60.
11 Bahá’í World, vëll. 13, f. 751.
12 Katër ose pesë Ditët e Shtuara janë futur në kalendarin Bahá’í pikërisht para muajit të fundit të vitit, muajit të Agjërimit, i cili fillon më 2 mars të çdo viti të kalendarit Gregorian. Veç ditëve të Kremte dhe Ditëve të Shtuara, ka ditë të shenjta të posaçme Bahá’í gjatë gjithë vitit, në disa prej të cilave ndërpritet puna. Shumë prej këtyre ditëve të shenjta përkujtojnë ngjarje kardinale në historinë e hershme të Besimit, siç janë ditëlindjet e Báb-it e të Bahá’u’lláh-ut.
13 Shih gjithashtu kreun 9.
14 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #155, 159.
15 ‘Abdu’l-Bahá, Sekreti i qytetërimit hyjnor, #166-174.
16 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #155:5.
17 Shoghi Effendi, God Passes By, f. 213.
18 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #38.
19 Cituar në Bahá’u’lláh, Qitap Akdasi, f. 6.
20 Kundërshtarët e Besimit Bahá’í, sidomos ata nga radhët e klerit mysliman e të krishterë, janë përpjekur të sugjerojnë se, thjesht duke mos përkthyer e botuar tekstin e Qitap Akdasit, udhëheqja e komunitetit Bahá’í u ka mohuar pjesëtarëve të komunitetit mundësinë për të ndjekur porosinë e Bahá’u’lláh-ut që “ta kthejnë shikimin nga Libri Më i Shenjtë”. Por, siç e kemi vënë në dukje, Bahá’u’lláh-u ngulte këmbë shprehimisht se e vetmja mënyrë që pasuesit e tij ta kthenin shikimin nga mësimet e tij e t’i ndiqnin ato, ishte përmes interpretimeve të trashëgimtarit të tij, ‘Abdu’l-Bahá-it. Edhe ‘Abdu’l-Bahá-i gjithashtu shprehimisht ia jepte të vetmin autoritet interpretues pas tij Shoghi Effendi-ut. Gjatë tërë qeverisjeve të tyre, për një periudhë të përgjithshme prej gjashtëdhjetë e pesë vjetësh, ‘Abdu’l-Bahá-i dhe Shoghi Effendi-u dhanë interpretime të plota të mësimeve të Bahá’u’lláh-ut për udhëheqjen e komunitetit Bahá’í. Me të vërtetë, pa këtë interpretim, është e pamundur të përfytyrohet se si parimet e ligjet e shtjelluara në Qitap Akdasin mund të kishin një efekt aq depërtues e gjerësisht të përhapur, që u arrit vetëm brenda pak dhjetëvjeçarësh.
21 Qitap Akdasi e cakton moshën e pjekurisë në pesëmbëdhjetë vjeç. Kur mbush pesëmbëdhjetë vjeç, besimtari individual merr përgjegjësi të plotë për jetën dhe zhvillimin e vet shpirtëror.
22 Lutje Bahá’í, f. 14.
23 Shih gjithashtu Bahá’u’lláh dhe ‘Abdu’l-Bahá, Bahá’í World Faith, f. 333-336, për një thënie të ‘Abdu’l-Bahá-it rreth kësaj çështjeje.
24 Gjatë agjërimit, Bahá’í-të ngrihen e hanë mëngjezin pa gdhirë. Pastaj nuk hanë as pinë deri sa perëndon dielli. Shpesh dita fillon me lutje në familje dhe koha që zakonisht harxhohet për përgatitjen e ushqimit e ngrënie gjatë orëve të ditës, mjaft herë përdoret për lutje e meditim.
25 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #125:3.
26 Për një studim të plotë të mësimeve Bahá’í lidhur me martesën, shih A Fortress for Well-Being, Bahá’í Teachings on Marriage.
27 Në thirrjet e tij drejtuar klerit të krishterë, Bahá’u’lláh-u ka thënë: “Thuaj: O turmë murgjish! Mos u mbyllni në kisha e qela. Dilni jashtë tyre me lejën Time dhe merruni me gjëra që u sjellin përfitim shpirtrave tuaj dhe shpirtrave të njerëzve… Martohuni, në mënyrë që pas jush një tjetër të mund të zerë vendin tuaj. Ne ju kemi ndaluar juve veprimet e pabesa dhe jo atë që do të shfaqë besnikëri. Mos jeni kapur pas standardeve të natyrës suaj dhe i keni hedhur pas shpine standardet e Perëndisë? Rrini në frikë të Zotit e mos u bëni të marrë. Veç njeriut, kush do të kujtohej për Mua në tokën Time, dhe si do të mund të reveloheshin atributet e Mia dhe emri Im?” Cituar nga Shoghi Effendi në The Promised Day Is Come, #256.
28 Në shkrimet Bahá’í ka një numër deklaratash për problemin e bindjes ndaj qeverisë e të shmangies së politikës. Shih, për shembull, The Universal House of Justice, Messages from the Universal House of Justice, 1963-1986, nr. 55, 77, dhe 173.
29 Cituar nga Shoghi Effendi në World Order of Bahá’u’lláh, f. 203.
30 “Në çdo vend ku jetojnë njerëz të tillë, ata duhet të sillen ndaj qeverisë së këtij vendi me besnikëri, ndershmëri e sinqeritet”. Bahá’u’lláh, Tabela të Bahá’u’lláh-ut, #3:8.
31 Konsultimi, #196.
32 Konsultimi, #210.
33 Shoghi Effendi, Bahá’í Administration, f. 22-23.
34 The Universal House of Justice, në Konsultimi, #209.
35 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #155:2, 3.
 1 Lewis Mumford, The City in History, f. 9.
 2 Hollësitë për përhapjen e tij mund të ndiqen në The Bahá’í Faith, 1844-1952; po kështu në The Bahá’í World: A Biennial International Record, vëll. 7, 1936-1938; vëll. 8, 1938-1940; vëll. 9, 1940-1944; vëll. 10, 1944-1946; vëll. 11, 1946-1950; vëll. 12, 1950-1954; The Bahá’í World: An International Record, vëll. 13, 1954-1963; vëll. 14, 1963-1968; vëll. 15, 1968-1973; vëll. 16, 1973-1976; vëll. 17, 1976-1979; vëll. 18, 1979-1983; vëll. 19, 1983-1986; The Bahá’í Faith, Statistical Information, 1844-1968; The Bahá’í World: An International Record, 1992-1993; 1993-1994; 1994-1995.
 3 Gjatë Planit Shtatëvjeçar (1979-1986), për shembull, Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í mori pjesë në më shumë se 200 konferenca, seminare e mbledhje të Kombeve të bashkuara në gjithë botën.
 4  THE BAHÁ’Í WORLD  <http://www.bahai.org>.
 5 Cituar në Louis Bourgeois, Un Homme et Son Oeuvre.
 6 Hollësitë për arritjet e planit pesëvjeçar jepen në The Five Year Plan, 1974-1979: Statistical Report. Tri planet e tjera, që u përkasin periudhave 1979 deri në 1986, 1986 deri në 1992 dhe 1993 deri në 1996, ishin gjithashtu të suksesshme në arritjen e synimeve të parashikuara në to.
 7  The Universal House of Justice, Messages from the Universal House of Justice, 1963-1986, nr. 18:4.
 8 Shih Edukimi Bahá’í.
  9 Shih përmbledhjen me titull The Individual and Teaching: Raising the Divine Call.
10 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #128:6,7.
11 “Në qoftë se dini ndonjë të vërtetë, në qoftë se zotëroni një gur të çmuar që të tjerë nuk e kanë, ndajeni atë me ta me fjalët më të sjellshme e me vullnet të mirë. Në qoftë se e pranojnë, qëllimi është përmbushur dhe objektivi juaj është arritur. Në qoftë se dikush e refuzon atë, lëreni të qetë dhe lutjuni Perëndisë që ta drejtojë. Kini mendjen të mos silleni në mënyrë të panjerëzishme me të.” Bahá’u’lláh, Qëmtime, #132:5.
12 Autorët ia detyrojnë këtë informacion Zonjës Rú?íyyih Rabbani, të vesë së të ndjerit Ruajtës të Besimit Bahá’í, nëna e së cilës kishte organizuar “pranëzjarret” e para në Montreal. Përdorimi i gjerë i këtij termi, padyshim, i detyrohet shumë faktit që ai është përfshirë në korrespondencën e Ruajtësit.
13 Shih Fondet dhe Kontributet Bahá’í, #1227.
14 Qëndrimi Bahá’í lidhur me financimin e besimit është përmbledhur në një letër që Shoghi Effendi-u i dërgonte Asamblesë Shpirtërore Kombëtare të Bahá’í-ve të Shteteve të Bashkuara në vitin 1942: “Ne duhet të jemi si çezma ose burimi që e zbraz vazhdimisht veten nga çdo gjë që ka dhe që vazhdimisht rimbushet nga një burim i padukshëm. Të japësh vazhdimisht për të mirën e njerëzve, pa pasur frikë nga varfëria dhe duke u mbështetur në bujarinë e pashtershme të Burimit të çdo begatie e të çdo të mire - ky është sekreti i një jetese të drejtë.” Cituar në Fondet the Kontributet Bahá’í, #1212. Shih edhe f. 196-199.
15 Gjatë planit shtatëvjeçar aktual, janë mbajtur konferenca ndërkombëtare në Montreal, Kanada; Kito, Ekuador; Lagos, Nigeri; Kanberra, Australi; dhe Dublin, Irlandë.
16 Shoghi Effendi-u nuk e inkurajonte ekspozimin e portreteve të Báb-it e të Bahá’u’lláh-ut, me përjashtim të vizitave të shkurtra gjatë pelegrinazhit, për të evituar që ato të bëhen objekt adhurimi.
17 Bahá’u’lláh, Epistle to the Son of the Wolf, f. 26-27.
18 Kjo arritje ka pasur pasoja të papritura e të papëlqyeshme gjatë trazirave politike të kohëve të fundit në Iran. Duke përfaqësuar një pjesë të konsiderueshme të klasave të shkolluara, shumë familje Bahá’í kishin ndërtuar karriera të suksesshme në shërbimin civil, në profesionet e lira dhe në tregti e industri. Por vetë ky dallim shkaktoi armiqësinë e elementëve revolucionarë. Për ironi të fatit, Bahá’í-të e panë veten të akuzuar se “kanë përfituar” nga regjimi i mëparshëm, megjithë diskriminimin kundër tyre në kohën e dy shahëve Pehlevi dhe megjithë mospjesëmarrjen e tyre në politika partiake.
19 Bahá’í-të iranianë kanë dhënë shembull për komunitetet e tjera me përgjegjësitë e mëdha për dërgim pionerësh, duke inkurajuar të rinjtë e tyre të ndjekin kurse studimi, të cilat do ta bëjnë veçanërisht të lehtë për ta të gjejnë punë në vendet në zhvillim: në mjekësi, si infermierë, në inxhineri, në profile teknike, në shkencat bujqësore etj.
20 Në vitin 1974, një grup studiuesish e profesorësh universiteti Bahá’í formuan Shoqatën e Studimeve Bahá’í (Association for Bahá’í Studies – ABS). Që nga kjo kohë, ajo ka vendosur Qendrën e Studimeve Bahá’í në Otava, Kanada, me filiale kombëtare nëpër botë. Qëllimi kryesor i Shoqatës është të zhvillojë kurse dhe të sigurojë materiale për studimin e Besimit Bahá’í në institute të larta.
21 Cituar nga Arthur Dahl në “The Fragrance of Spirituality: An Appreciation of the Art of Mark Tobi [Tobey]”, në The Bahá’í World, vëll. 16, 1973-76, f. 638-645. Tobi tërhoqi në Besim një artist tjetër të famshëm ndërkombëtar, poçarin anglez Bernard Liç [Bernard Leach].
22 Po aty, f. 644.
23 ‘Abdu’l-Bahá, cituar në Bahá’í Writings on Music, f. 7.
24 The Universal House of Justice, Messages from the Universal House of Justice, nr. 19:4.
 1  Premtimi i Paqes Botërore: Mesazh i Shtëpisë Universale të Drejtësisë për popujt e botës, 1985
 2  Premtimi i Paqes Botërore, f. 3, 5, 6.
 3  Premtimi i Paqes Botërore, f. 6-7.
 4  Premtimi i Paqes Botërore, f. 5.
 5  [Bahá’í International Community Office of Public Information, New York], Bahá’u’lláh,  f.1
 6  Ajo jo ndodhi kur ‘Abdu’l-Bahá-i shpalli Besëlidhjen gjatë vizitës së tij më 1912.  Shih f. 57.
 7  Shih f. 156-162.
 8 Shoghi Effendi, God Passes By, f. 213.
 9 Komentet këtu janë bazuar në artikujt e Dagllës Martin, “The Kitáb-i-Aqdas, Its Place in Bahá’í Literature” [Qitap Akdasi, Vendi i tij në Literaturën Bahá’í] dhe Uilljam Hetçër, “The Kitáb-i-Aqdas, The Causality Principle in the World of Being,” [Qitap Akdasi, Parimi i Shkakësisë në Botën e Qenies] në vëllimet 1 e 2, respektivisht, të serive të reja të Bahá’í World.
10   Bahá’u’lláh, Tabela të Bahá’u’lláh-ut, #6:26.
11   Bahá’u’lláh, Qitap Akdasi, f. 4.
12  Bahá’u’lláh, Qitap Akdasi, f. 9.
13  Shih f. 157-158.
14 Ligji ishte zbatuar që nga koha e zanafillës së besimit për anëtarë e komuniteteve Bahá’í në Lindjen e Mesme.
15  Shih f. 180-181.
16  ‘Abdu’l-Bahá, në Hukukullah, e Drejta e Perëndisë, #61:4-7.
17  Hukukullah, e Drejta e Perëndisë, #38 dhe 24.
18  Shih f. 67.
19 Toronto Daily Star, 4 maj 1926.
20  Shih f. 31-33.
21  Shih The Bahá’í Year Book, vëll.1, f. 79.
22 Shih f. 225-226.
23  The Prosperity of Humankind, [New York: Bahá’í International Community, 1995].
24  The Prosperity of Humankind, f.2.
25  The Prosperity of Humankind, f.2.
26  The Prosperity of Humankind, f. 4-5.
27  The Prosperity of Humankind, f. 15, 16.
28  The Prosperity of Humankind, f. 16, 22.
29  Bahá’u’lláh, Qëmtime, #11.
30 Shoghi Effendi-u zgjodhi stilin klasik grek thjesht për shkak të origjinës së tij mesdhetare dhe sepse, thoshte ai,  ky stil i ka qëndruar kohës.
31  Shih f. 69.
32 Shoghi Effendi, Naw-Rúz message to the Bahá’ís of Persia, 1951 [Mesazh i Nevruzit për Bahá’í-të e Persisë, 1951], përkth. e bot. në Mountain of the Lord: The Terraces and the Arc (Oakham, U.K., Bahá’í Publishing Trust, 1989).
33  ‘Abdu’l-Bahá, Sekreti i qytetërimit hyjnor, #121.
34  Shih f. 142-144.
35  Për të shënuar pesëmbëdhjetëvjetorin e Kombeve të Bashkuara, Komuniteti Ndërkombëtar Bahá’í botoi një dokument të titulluar Pikë kthese për të gjitha kombet [New York: Bahá’í International Community, Tetor 1995], duke parashtruar recetën Bahá’í për fazën tjetër në zhvillimin e organizatës.
36 Napoleon III, Kaizer Wilhelm I, Sulltan Abdul Aziz, Papa Piu IX. Shih f. 45-53.
37 Cituar në Shoghi Effendi, Ardhja e drejtësisë hyjnore, f. 84.
38 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #164:2.
39 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #107.
40 Bahá’u’lláh, Qëmtime, #4:1,2.
41  Bahá’u’lláh, Qitap Akdasi, Q182
42  Bahá’u’lláh, Qitap Ikani, #214, 217, 220.
 1 E.G. Braun [përkth.], A Traveller’s Narrative, f. viii.
 2 Shih, për shembull, E. Denisën Ros [Denison Ross], “Bábísm” në Great Religions of the World, f. 189-216. Ros ishte një orientalist britanik dhe një akademik mik i Braunit.
 3 Cituar nga E.G. Braun në hyrjen e tij për librin e Majron H. Felps, Life and Teachings of Abbas Effendi, f. xiii, sh.1.
 4 Shih Parathënien, shën. 1.
 5 Cituar në Shoghi Effendi, God Passes By, f. 365.
 6 ‘Abdu’l-Bahá, në Star of the West, vëll. 14, f. 353.
 7 Shoghi Effendi, God Passes By, f. xiii.
 8 Siç e tregojnë historitë e Muhamet Aliut e të Ibrahim Heirallaut (shih kreun 4), suksesi i komunitetit Bahá’í në shmangien e përçarjes nuk i detyrohet mungesës së sulmeve kundër unitetit themelor të tij. Veç këtyre dy bashkëkohësve të ‘Abdu’l-Bahá-it, historia e Besimit Bahá’í që nga vdekja e Bahá’u’lláh-ut më 1892 ka parë disa orvatje nga ana e anëtarëve të shquar të komunitetit Bahá’í për të shkëputur pjesë të tij dhe për të krijuar fraksione besnike ndaj atyre vetë. Por asnjë prej këtyre përpjekjeve nuk ka pasur përkrahjen e ndonjë numri të rëndësishëm Bahá’í-sh, dhe shumica e tyre u zhdukën bashkë me vdekjen e atyre individëve që i filluan ato.
 9 Në Vullnetin e Testamentin e tij, ‘Abdu’l-Bahá-i (f. 12-13) u bënte thirrje Duarve të Kauzës të përjashtonin menjëherë nga besimi çdo individ që mendohej se orvatej qëllimisht të minonte unitetin e komunitetit. Prova është të përcaktohet qëndrimi i individit ndaj institucioneve qëndrore të vendosura në Besëlidhjen e Bahá’u’lláh-ut: “Dega e shenjtë e rinore, ruajtësi i Kauzës së Perëndisë, si dhe Shtëpia Universale e Drejtësisë, që duhet zgjedhur e vendosur në mënyrë universale, janë që të dy nën kujdesin e mbrojtjen e Bukurisë Abhá [d.m.th. të Bahá’u’lláh-ut], nën strehën e udhëheqjen e pagabueshme të Shenjtërisë së Tij, të të Lartësuarit [d.m.th. të Báb-it]… çdo gjë që të vendosin ata është nga Perëndia. Kush nuk i bindet atij, dhe nuk u bindet atyre, ai nuk i është bindur Perëndisë…” [shih Besëlidhja, #25]
 ‘Abdu’l-Bahá-i e ka bërë të qartë se këtu nuk e kishte fjalën për mendimet e ndryshme ose për dështimet në sjelljen personale, por për orvatje të qëllimshme për të krijuar përçarje duke mohuar autoritetin e vendosur në shkrimet Bahá’í. Ai e cilësonte si “besëthyes” atë që e bënte këtë gjë dhe thoshte se një njeri i tillë nuk mund të pretendonte më gjatë së është Bahá’í ose se ka ndonjë lidhje me komunitetin Bahá’í.
10 Kjo nuk është diçka hipotetike. Më 1994 një grup i vogël individësh, formalisht anëtarë të komunitetit Bahá’í të Shteteve të Bashkuara, menduan një plam për ta rimodeluar Besimin Bahá’í në një lloj ideologjie socialpolitike, me ata vetë si interpretues të saj. Ky program do të realizohej duke anuluar trashëgiminë e ‘Abdu’l-Bahá-it e të Shoghi Effendi-ut dhe duke imponuar mbi shkrimet e Bahá’u’lláh-ut një interpretim shekullar të huaj për qëllimin e tyre të dukshëm. Edhe pse u ndoq me agresivitet përmes listash të rrjetit elektronik, kjo nismë çuditërisht nuk pati ndikim mbi ata Bahá’í-të që u njohën me të. Si përfundim, nismëtarët e saj hoqën dorë nga anëtarësia Bahá’í, kur veprimtaritë e tyre u kundërshtuan nga institucionet e Besimit”.
11 The Universal House of Justice, Messages from the Universal House of Justice, 1963-1986, nr. 14:8.
12 The Universal House of Justice, Messages from the Universal House of Justice, 1963-1986, nr. 19:4-6.
13 Shoghi Effendi, Ardhjha e drejtësisë hyjnore, f. 9-10.
14 Për një shtjellim të plotë të persekutimeve gjatë periudhës së Pehlevëve shih Dagllës Martin, “The Bahá’ís of Iran under the Pahlavi Regime, 1921-1979,” në Middle East Focus, vëll. 4, nr. 6, 1982, f. 7-17.
15 Pikëpamjet e regjimit të ri u shprehën nga Ajatollah Khomeini në një intervistë me Profesorin Xhejms Kokroft [James Cockroft] të Universitetit Ratgërs [Rutgers University] në dhjetor 1978, të botuar në revistën e punëve publike të Sh.B.A., Seven Days, më 23 shkurt 1979, f. 20. Teksti i intervistës u miratua nga Ajatollahu dhe ndihmësi i tij, Dr. Ibrahim Jazdi [Yazdi]:
 Pyetje: “A do të ketë liri fetare ose politike për Bahá’í-të nën qeverisjen islamike?”
 Përgjigje: “Ata janë një fraksion politik; ata janë të dëmshëm; ata nuk do të pranohen”.
 Pyetje: “Po lidhur me lirinë e fesë së tyre – me praktikën fetare?”
 Përgjigje: “Jo”.
16 Në një intervistë me një gazetë të kontrolluar nga qeveria, Khabar-i-Junúb, Shiraz, 22 shkurt 1983, gjyqtari fetar islamik që kishte dërguar dhjetë gra e vajza të mitura në litar në atë qytet, tha: Para se të jetë tepër vonë, Bahá’í-të duhet të heqin dorë nga Bahá’ízmi. Përndryshe, Kombi Islamik së shpejti…do të përmbushë lutjen që përmendet në Kuran: ‘O Zot, mos lër mbi tokë as edhe një familje të pafesh’. Për një shtjellim të dokumentuar të persekutimit, shih The Bahá’ís in Iran, A Report on the Persecution of a Religious Minority.
17 Për një shtjellim më të plotë si të përndjekjes nën regjimin islamik dhe të përgjigjes Bahá’í ndaj saj, shih Dagllës Martin, “The Bahá’í of Iran under the Islamic Republic, 1979-1983,” në Middle East Focus, vëll. 6, no. 4, f. 17-27, 30-31.
18  Shih Dagllës Martin, “The Case of the Bahá’í Minority in Iran,” Bahá’í World, seri II, vëll.1, (Haifa: Bahá’í World Centre, 1993), f. 247-271.
19 Ajo qe ndërtuar në fillimet e shekullit të njëzetë. Përfundimisht, autoritet sovjetike e shembën atë.
20 Shoghi Effendi, God Passes By, f. 361-362, jep një pasqyrë të përvojës së komunitetit Bahá’í nën regjimet naziste e komuniste.
21 Shih, për shembull, S.G. Uillsën [Wilson], Bahá’ísm and Its Claims; J.R. Riçërds [Richards], The Religion of the Bahá’ís; W. M. Miller, Bahá’ísm, Its Origins and Teachings; R.P. Riçërdson [Richardson], artikuj të shumtë, duke përfshirë “The Persian Rival to Jesus…” (gusht 1915) dhe “The Precursor, the Prophet and the Pope” (tetor 1915), në Open Court, revistë e feve të krahasuara.
22 Robert Riçërdson, “The Precursor, The Prophet and The Pope”, në Open Court, vëll. 30 (nëntor 1916), f. 626, thotë, për shembull, në lidhje me bindjen Bahá’í se Manifestimi i Perëndisë është i pagabueshëm: “Kjo doktrinë, e cila mund të karakterizohet vetëm si parimi fetar më i dëmshëm që një qenie njerëzore ka guxuar ndonjëherë të parashtrojë – pikërisht ai parim që ka vënë në zbatim sekti fetar i njohur si Vrasësit – është përvetësuar me konsekuencë e këmbëngulje të madhe nga Bábí-të e Bahá’í-të.”
23  1995; autorët Udo Shefër [Udo Schaefer], Ulrih Golmër [Ulrich Gollmer], Nikola Tofig [Nicola Towfigh].
24  Gjykata e lartë federale [Federal Constitutional Court], 5 Shkurt 1991; 2 BvR-263/86.
25 Shoghi Effendi, Bahá’í Administration, f. 66.
26 E.G. Braun, në hyrjen për Majron H. Felps [Myron H. Phelps], Life and Teachings of ‘Abbás Effendi, f. xv-xx.
27 Cituar në Shoghi Effendi, ThePromised Day Is Come, f. 120.
 1 E.G. Braun [përkth.], A Traveller’s Narrative.
 2 E.G. Braun, “Babism” në Religious Systems of the World.
 3 Konstitucionalistët, një aleancë e çuditshme e mullave obskurantistë shiitë dhe e politikanëve radikalë laikë, ishin pararendësit e lëvizjes revolucionare që, si përfundim, solli në fuqi Ajatollah Komeinin më 1979.
 4 Hyrja anglisht për Nuk?atu’l-Kaf-in, cituar nga Hasan Balyuziu në Edward Granville Browne and the Bahá’í Faith, f. 88.
 5 Azalí-të refuzuan të njihnin Bahá’u’lláh-un dhe vazhdonin ta quanin veten “Bábí”. Por duket se shumë prej tyre kishin braktisur çdo devocion fetar, në favor të veprimit politik radikal, në të cilin, për ironi, aleatët e tyre më të ngushtë ishin pikërisht ata klerikë myslimanë shiitë që kishin nxitur masakrat e  mëparshme kundër Bábí-ve.
 6 Ata që dolën në krye në këtë çështje ishin Ahmet Ruhi [A?mad-i-Rú?í] dhe Aga Han Kirmani [Áqá Khán-i-Kirmání], që ishin të martuar secili me nga një prej vajzave të Mirza Jahjait. Me sa duket, ata e kishin parë interesimin e Braunit për Bahá’u’lláh-un si një kërcënim për planet e tyre politike. Kështu, qëllimi i dokumentave që sollën ata ishte ta paraqitnin Bahá’u’lláh-un sikur kishte uzurpuar një autoritet që i takonte me të drejtë Jahjait. Shkalla e ndikimit të tyre mund të shihet në këmbënguljen e Braunit për të përdorur termin “Bábí” për komunitetin i cili, prej një kohe të gjatë, kishte adoptuar emrin Bahá’í.
 7 Shih, për shembull, shtjellimin e Hasan Balyuzit për dy kontribute Azalí në Edward Granville Browne, “Hasht Bihisht”, f. 19-21, 33-34, 80-84; dhe parathënien persisht e Qitap Nuk?atu’l-Káfit, f. 70, 73-88.
 8 Saktësisht se si ka hyrë dorëshkrimi në koleksionin e Gobinósë, kjo mbetet një mister; deri tani nuk ka dalë në dritë asnjë e dhënë, e cila të provonte se vetë Gobinója e kishte pasur atë ose se ishte në dijeni të përmbajtjes së tij.
 9 Lidhur me këtë, Brauni përmend sugjerimin e njërit prej miqve të tij të ngushtë në Shërbimin e Jashtëm Britanik, Sër Sesil Spring-Rajs [Sir Cecil Spring-Rice], se raporti midis Bahá’u’lláh-ut dhe Jahjait ndoshta ishte i ngjashëm me atë midis Shën Palit e Shën Pjetrit (duke përmendur se i pari kishte uzurpuar parësinë e këtij të fundit). Në fakt, siç e kishte vënë në dukje më parë vetë Brauni, e vetmja analogji me kuptim midis ngjarjeve të historisë Kristiane e asaj Bahá’í ishte se Báb-i kishte kryer për Bahá’u’lláh-un një rol të përngjashëm me atë që pat kryer Gjon Pagëzori duke përgatitur rrugën për Jezu Krishtin. I vetmi rol që ndjekja e kësaj intuite do të sugjeronte për Mirza Jahjanë ishte ai që pat luajtur në historinë Kristiane Juda Iskarioti, por kjo ide do të ishte pak tërheqëse si për Braunin dhe për korrespondentët e tij Azalí.

 

 

 


x – PARATHËNIE PËR BOTIMIN E PARË

 

 


xviii  /  BESIMI BAHÁ’Í


HYRJA  /  xvii


4  /  BESIMI BAHÁ’Í


SFONDI HISTORIK  /  5

 


20  /  BESIMI BAHÁ’Í


BESIMI BÁBÍ   /  19

 


BAHÁ’U’LLÁH-U   /  49

 


TRASHËGIMIA NË UDHËHEQJE   /  73


MËSIMET BAZË   /  99


PERËNDIA, MANIFESTIMET E TIJ, DHE NJERËZIMI   /  129


RENDI BOTËROR  I BAHÁ’U’LLÁH-UT   /  145


ADMINISTRIMI DHE LIGJET    /  167


KOMUNITETI BAHÁ’Í    /  187

 


DREJT NJË SHEKULLI TË RI    /  211


EPILOG – SFIDAT E SUKSESIT    /  231


SHTOJCË: EDUARD GRENVILL BRAUN  /  237


BIBLIOGRAFI    /  245


TREGUES    /  255


 

Autor: Hatcher-Martin - Kategorie: Studime Bahá’í - Strany: 0 - Kapitoly: 0
© www.erfan.cz & phpRS